Một năm sau khi Washington nâng thuế nhập khẩu thép từ EU lên 50%, các nhà sản xuất châu Âu đang cảm nhận rõ sức nặng của rào cản thương mại. Xuất khẩu thép của khối sang Mỹ đã giảm 34% trong ba quý vừa qua, xuống còn 1,94 triệu tấn, so với 3,4 triệu tấn năm 2025 và 4,7 triệu tấn năm 2017.

Đà sụt giảm diễn ra trong bối cảnh văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ vừa đề xuất áp thêm thuế bổ sung 10% hoặc 12,5% đối với hàng hóa nhập khẩu từ 60 nền kinh tế, trong đó có EU, với lập luận rằng các nước này chưa kiểm soát hiệu quả dòng chảy hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức. Nếu được triển khai, đây sẽ là một tầng rào cản mới chồng lên mức thuế 50% mà ngành thép châu Âu đang gánh.

Brussels coi đây là một cú tấn công không chỉ vào thép, mà còn vào uy tín chính sách. Chủ tịch ủy ban Thương mại Quốc tế của Nghị viện châu Âu, ông Bernd Lange, gọi cuộc điều tra và kết luận của Washington là “hoàn toàn vô lý,” theo Reutres, cho rằng bất kỳ mức thuế mới nào áp lên hàng hóa EU đều “không thể chấp nhận được.” Ông nhấn mạnh khối này đã thông qua bộ luật được coi là nghiêm ngặt nhất thế giới về ngăn chặn sản phẩm liên quan đến lao động cưỡng bức vào cuối năm 2024.

Với các nhà sản xuất thép, tranh cãi pháp lý ấy chuyển hóa thành bài toán kinh doanh rất cụ thể. Theo Eurofer, xuất khẩu sang Mỹ đã co lại mạnh trong bối cảnh không chỉ thép thô mà cả những sản phẩm có liên quan, từ máy giặt tới xe máy, những mặt hàng có hàm lượng kim loại đáng kể cũng phải chịu thuế của Mỹ. Điều này khiến chuỗi giá trị thép châu Âu bị ảnh hưởng không chỉ ở thượng nguồn mà cả ở các ngành công nghiệp sử dụng nhiều kim loại, vốn từng hưởng lợi từ thị trường Mỹ.

Trên giấy tờ, Washington và Brussels vẫn cố giữ giọng điệu hòa dịu. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer khẳng định cả hai bên cam kết tuân thủ thỏa thuận thương mại đã ký. Đó là thỏa thuận được ký tại khu nghỉ dưỡng Turnberry của tổng thống Donald Trump vào tháng 7 năm ngoái, hiện vẫn chờ \nghị viện châu Âu phê chuẩn. Tuy nhiên, chính việc thỏa thuận bị treo lại trở thành một đòn bẩy chính trị. Ông Trump đã đe dọa sẽ áp các mức thuế “cao hơn nhiều” nếu EU không thực hiện cam kết trước ngày 4.7, biến lịch trình phê chuẩn nội bộ ở châu Âu thành một mốc đàm phán mới trên bàn thương mại.

Mục 307 của đạo luật Thuế quan 1930 cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức, trao cho Mỹ quyền chặn hàng ngay tại biên giới. Gần đây, đạo luật Phòng chống lao động cưỡng bức của người Duy Ngô Nhĩ (UFLPA), có hiệu lực từ tháng 6.2022, tiếp tục tăng cường quyền hạn thực thi cho cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ. Việc gắn các biện pháp thuế quan mới với khung pháp lý về lao động cưỡng bức cho thấy Washington đang tạo ra một dạng thuế quan dựa trên giá trị mà các đối tác, kể cả những nền kinh tế phát triển như EU, khó có thể dễ dàng bác bỏ.