Thâm hụt tháng 8 thu hẹp nhờ xuất khẩu tăng tốc trong khi nhập khẩu lần đầu giảm sau bốn kỳ liên tục leo thang. Máy vi tính, điện tử và linh kiện vẫn là nhóm thâm hụt lớn nhất nước, còn dầu thô hạ nhiệt ở cả hai chiều. Nhìn rộng hơn, thâm hụt 7 tháng đã vượt kỷ lục năm 2008, nhưng giới phân tích cho rằng vẫn "trong tầm kiểm soát" khi phần lớn đến từ nhập khẩu phục vụ sản xuất của khối FDI. 

Khoảng cách xuất - nhập thu hẹp mạnh nhất từ đầu năm

Theo số liệu của Cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu từ Việt Nam trong nửa đầu tháng 8 đạt 25,41 tỉ USD, tăng khoảng 1,46 tỉ USD so với kỳ liền trước - mức tăng lớn thứ hai trong năm, chỉ sau nhịp bứt phá hồi nửa đầu tháng 6. 

Trong khi đó, nhập khẩu giảm nhẹ về 26,91 tỉ USD, tương đương giảm khoảng 680 triệu USD, đánh dấu kỳ giảm đầu tiên kể từ khi nhập khẩu bắt đầu leo thang mạnh từ nửa đầu tháng 4. 

Sự kết hợp giữa tăng trưởng xuất khẩu và giảm tốc của nhập khẩu đưa thâm hụt thương mại nửa đầu tháng 8 về khoảng 1,5 tỉ USD, giảm mạnh so với 3,64 tỉ USD của nửa đầu tháng 7 và bỏ xa mức đỉnh 5,69 tỉ USD ghi nhận hồi nửa đầu tháng 5 - thời điểm nhập siêu leo thang nhanh nhất trong năm.

Xuất khẩu và nhập khẩu đã có diễn biến khá trái chiều trong 8 tháng qua, xuất khẩu ghi nhận tăng trưởng đều đặn theo từng nửa đầu tháng. Ngược lại, nhập khẩu gần như đi ngang trong ba tháng đầu năn, sau đó tăng vọt lên trong hai kỳ tiếp theo và giữ mức cao từ tháng 4 tới tháng 7. 

Mức đỉnh của thâm hụt thương mại tháng 5 không phải vì xuất khẩu yếu đi, mà vì nhập khẩu bứt tốc nhanh hơn hẳn. Đây là sự khác biệt lớn nhất trong yếu tố hỗ trợ thâm hụt thu hẹp vào tháng 8 khi xuất khẩu tăng tốc còn nhập khẩu hạ nhiệt.

Lũy kế từ đầu năm đến giữa tháng 8, Việt Nam nhập siêu khoảng 21,9 tỉ USD, tiếp tục nới rộng so với các mốc lũy kế trước đó dù tốc độ tăng đã chậm lại đáng kể.

Điện tử giữ nhịp xuất khẩu, dầu thô hạ nhiệt cả hai chiều

Nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tiếp tục là tâm điểm của bức tranh thương mại nửa đầu tháng 8. Xuất khẩu nhóm này đạt 7,32 tỉ USD - mức cao nhất của nửa kỳ đầu tháng kể từ đầu năm. Nhập khẩu cũng tiếp tục tăng, nhưng mức tăng thấp hơn so với xuất khẩu. 

Nhờ vậy, mức thâm hụt riêng nhóm điện tử thu hẹp còn 5,41 tỉ USD, giảm nhẹ so với mức kỷ lục 5,81 tỉ USD của nửa đầu tháng 7 - nhưng vẫn là nhóm gây thâm hụt lớn nhất cả nước. Tính lũy kế từ đầu năm đến giữa tháng 8, xuất khẩu nhóm điện tử đạt khoảng 92,5 tỉ USD trong khi nhập khẩu lên tới gần 148,7 tỉ USD, đưa thâm hụt riêng nhóm này lên hơn 56 tỉ USD, gần như gấp 3 lần mức thâm hụt của các nước. 

Nhìn theo cả chuỗi 8 kỳ báo cáo từ đầu năm, thâm hụt của riêng nhóm điện tử cũng đi theo quỹ đạo tương tự bức tranh thương mại chung: Thâm hụt là hệ quả khi nhập khẩu tăng quá nhanh vượt xuất khẩu trong nhiều tháng. 

Xuất khẩu mặt hàng này tăng khá đều từ đầu năm, có chững lại trong kỳ 1 tháng 7 trước khi bật lại vào kỳ 1 tháng 8. Nhập khẩu thì tăng nhanh hơn hẳn và gần như không có kỳ nào giảm, đặc biệt tăng mạnh trong tháng 7. Vì vậy thâm hụt chạm đáy vào tháng 3, sau đó nới rộng dần qua tháng 5, rồi lập kỷ lục 5,81 tỉ USD vào tháng 7 khi xuất khẩu giảm đúng lúc nhập khẩu tăng vọt. 

Nửa đầu tháng 8, thâm hụt mặt hàng này hạ nhiệt nhẹ xuống 5,41 tỉ USD chủ yếu nhờ xuất khẩu phục hồi, trong khi nhập khẩu vẫn tiếp tục tăng chứ chưa hề giảm - khác hẳn bức tranh chung của cả nền kinh tế.

Ngược chiều với điện tử, dầu thô lại cho thấy tín hiệu hạ nhiệt ở cả hai phía. Nhập khẩu dầu thô giảm từ 406 triệu USD trong nửa đầu tháng 7 xuống còn 317 triệu USD trong nửa đầu tháng 8, tương đương giảm khoảng 22%; xuất khẩu dầu thô cũng giảm gần 37%, từ 59 triệu USD xuống còn 37,3 triệu USD. 

Thâm hụt riêng nhóm dầu thô vì vậy thu hẹp còn khoảng 280 triệu USD so với 347 triệu USD của kỳ trước. Lũy kế từ đầu năm, Việt Nam đã nhập khẩu khoảng 5,67 tỉ USD dầu thô trong khi xuất khẩu chỉ đạt khoảng 834 triệu USD, tương ứng mức thâm hụt lũy kế gần 4,84 tỉ USD - một con số nhỏ hơn nhiều so với nhóm điện tử.

Tuy nhiên, con số này vẫn phản ánh sự phụ thuộc lớn của Việt Nam vào nguồn dầu thô nhập khẩu để phục vụ lọc hoá dầu trong nước, giữa lúc giá dầu thế giới biến động mạnh vì xung đột tại Trung Đông.

Nhập siêu kỷ lục nhưng “trong tầm kiểm soát” 

Đặt trong bối cảnh rộng hơn, diễn biến nửa đầu tháng 8 tiếp tục nới rộng mức thâm hụt đã diễn ra nhiều tháng liền ở Việt Nam. Kinh tế trưởng Michael Kokalari từ VinaCapital trong báo cáo cập nhật kinh tế tháng 7 phân tích, thâm hụt thương mại lũy kế 7 tháng đầu năm 2026 đã lên tới 20,5 tỉ USD, tương đương khoảng 7% GDP và vượt xa mức kỷ lục thâm hụt cả năm trước đó của Việt Nam là 18 tỉ USD hồi năm 2008. 

Nguyên nhân chính đến từ việc nhập khẩu tăng tới 35% so với cùng kỳ, bỏ xa tốc độ tăng 22% của xuất khẩu, trong đó khoảng một nửa mức thâm hụt đến từ giá dầu và giá chip nhớ máy tính tăng cao - đúng với những gì thể hiện qua hai nhóm hàng điện tử và dầu thô ở trên.

Nhóm nghiên cứu từ TVS Research cho rằng mức thâm hụt này "trong tầm kiểm soát" vì phần lớn giá trị nhập khẩu tăng thêm là nguyên liệu, linh kiện và máy móc phục vụ sản xuất, phản ánh xu hướng mở rộng đầu tư của khối FDI hơn là dấu hiệu suy yếu của nền kinh tế.

Điểm đáng chú ý nhất nằm ở sự phân hóa giữa hai khu vực doanh nghiệp trong nền kinh tế. TVS Research tính toán riêng khu vực nội địa đã nhập siêu tới 25 tỉ USD trong 7 tháng - cao hơn cả mức thâm hụt chung 20,5 tỉ USD của toàn nền kinh tế, đồng nghĩa khối FDI vẫn đang thặng dư khoảng 4,5 tỉ USD để bù đắp một phần cho khu vực nội địa. 

Nói cách khác, cán cân thương mại của Việt Nam hiện đang được "gánh" bởi khối doanh nghiệp FDI, trong khi khu vực nội địa - vốn chịu tác động trực tiếp từ chi phí năng lượng nhập khẩu tăng theo giá dầu thế giới - mới là nơi thâm hụt phình to nhanh nhất. 

Rủi ro theo TVS Research, nằm ở chỗ thặng dư của khối FDI lại phụ thuộc vào tốc độ giải ngân và tái xuất khẩu thực tế từ các dự án bán dẫn, điện tử mới. Nếu độ trễ giải ngân kéo dài trong nửa cuối năm, phần thặng dư này có thể không đủ bù đắp cho thâm hụt ngày càng lớn của khu vực nội địa, khiến cán cân thương mại cả nước đối diện nguy cơ thâm hụt lần đầu tiên trong vòng một thập kỷ.