Trong báo cáo tài chính công bố tuần này, SoftBank cho biết đã ghi nhận khoản lãi khoảng 25 tỉ USD từ cổ phần tại công ty mẹ của ChatGPT trong quý I. Con số này đủ lớn để bù đắp các khoản lỗ ở những mảng đầu tư khác, qua đó giúp tập đoàn đạt lợi nhuận ròng 11,6 tỉ USD, cao gấp hơn ba lần cùng kỳ năm trước.

Động lực chính phía sau cú tăng trưởng này đến từ việc định giá OpenAI tiếp tục leo thang. Trong vòng 12 tháng qua, giá trị cổ phần mà SoftBank nắm giữ tại công ty AI do Sam Altman điều hành đã tăng thêm khoảng 44 tỉ USD. Đà tăng được thúc đẩy bởi các vòng gọi vốn liên tiếp, trong đó OpenAI được định giá lên tới khoảng 852 tỉ USD vào tháng 3.

Khoản lợi nhuận này, theo SoftBank, phần lớn vẫn mang tính kế toán, phản ánh sự thay đổi định giá trên sổ sách hơn là dòng tiền thực tế. Tuy vậy, thị trường coi đây là tín hiệu cho thấy chiến lược xoay trục toàn diện sang trí tuệ nhân tạo của Masayoshi Son đang mang lại hiệu quả rõ rệt, ít nhất ở giai đoạn đầu.

Tổng cộng, SoftBank đã cam kết hơn 64 tỉ USD vào OpenAI, trở thành một trong những nhà đầu tư có mức độ gắn kết sâu nhất với công ty trí tuệ nhân tạo này. Mức độ đặt cược lớn đến mức vận mệnh của SoftBank hiện được đánh giá phụ thuộc đáng kể vào triển vọng tăng trưởng của ngành AI.

Hiệu ứng lan tỏa từ OpenAI cũng phản ánh trực tiếp lên thị giá cổ phiếu SoftBank, với mức tăng khoảng 216% trong 12 tháng qua. Đà tăng này giúp củng cố vị thế của tập đoàn sau nhiều năm biến động mạnh vì các khoản đầu tư công nghệ rủi ro cao.

Tuy nhiên, phía sau các con số tăng trưởng ấn tượng là rủi ro tập trung đáng kể. Nếu OpenAI gặp khó trong quá trình thương mại hóa hoặc chịu áp lực cạnh tranh từ các đối thủ lớn như Anthropic hay Alphabet Inc., giá trị khoản đầu tư của SoftBank có thể đảo chiều nhanh chóng.

Một điểm đáng chú ý là OpenAI hiện vẫn chưa niêm yết. Các khoản lãi mà SoftBank ghi nhận chủ yếu dựa trên định giá nội bộ của các vòng gọi vốn, đồng nghĩa với việc giá trị này chỉ thực sự được kiểm chứng khi công ty tiến hành phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng. OpenAI được cho là đang xem xét kế hoạch IPO sớm nhất trong năm nay, mở ra cơ hội hiện thực hóa lợi nhuận nhưng cũng đi kèm biến số lớn về định giá thị trường.

Nếu IPO diễn ra thuận lợi, SoftBank có thể thu về dòng tiền đáng kể từ khoản đầu tư chiến lược này. Ngược lại, bất kỳ biến động tiêu cực nào về tăng trưởng người dùng, chi phí vận hành hoặc cạnh tranh công nghệ đều có thể tác động mạnh đến giá trị danh mục.

Chiến lược hiện tại của Masayoshi Son đánh dấu sự thay đổi rõ rệt so với giai đoạn trước. Trong nhiều năm, SoftBank từng theo đuổi mô hình đầu tư dàn trải vào các startup toàn cầu, dẫn đến nhiều khoản lỗ lớn, điển hình như WeWork hay Didi. Giai đoạn đó khiến Vision Fund chịu áp lực nặng nề khi định giá startup suy giảm mạnh từ năm 2022.

Trong vài năm gần đây, SoftBank chuyển hướng tập trung vào AI như trụ cột chiến lược. Ngoài OpenAI, tập đoàn còn mở rộng sang hạ tầng dữ liệu và năng lượng phục vụ AI. Một trong những dự án đáng chú ý là kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu quy mô lớn, cùng khoản đầu tư vào các hệ thống chip phục vụ trí tuệ nhân tạo.

Bên cạnh đó, SoftBank cũng tham gia sâu vào lĩnh vực bán dẫn thông qua Arm Holdings, đơn vị thiết kế chip mà tập đoàn đang sở hữu phần lớn. Arm gần đây công bố kế hoạch mở rộng sang thị trường chip dành cho trung tâm dữ liệu, tận dụng làn sóng nhu cầu tính toán AI toàn cầu.

Ở mảng hạ tầng, SoftBank cũng tham gia phát triển một dự án nhà máy điện khí trị giá khoảng 33 tỉ USD tại Ohio, nằm trong chuỗi cung ứng năng lượng phục vụ trung tâm dữ liệu giữa Nhật Bản và Mỹ. Đồng thời, tập đoàn tiếp tục mở rộng đầu tư vào các tài sản hạ tầng số, trong đó có thỏa thuận mua lại mảng robot của ABB trị giá khoảng 5,4 tỉ USD.

Để tài trợ cho chiến lược mở rộng này, SoftBank đã tăng cường sử dụng đòn bẩy tài chính. Tập đoàn đã bán bớt cổ phần tại các tài sản lớn như NVIDIA Corporation và T-Mobile US, đồng thời gia tăng vay nợ trên thị trường vốn.

Tính đến cuối tháng 3, tổng nợ của SoftBank đạt khoảng 113 tỉ USD, tăng mạnh so với 77 tỉ USD cùng kỳ năm trước. Đến tháng 4, tập đoàn tiếp tục vay thêm 20 tỉ USD để tài trợ cho các khoản đầu tư liên quan đến OpenAI, và dự kiến có thể vay thêm trong thời gian tới.

Ban lãnh đạo SoftBank cho biết công ty có thể sử dụng khoảng 13% cổ phần tại OpenAI làm tài sản đảm bảo cho các khoản vay, cho thấy mức độ gắn kết giữa chiến lược tài chính và khoản đầu tư AI ngày càng sâu.

Dù ghi nhận lợi nhuận kỷ lục trong năm tài chính vừa qua, SoftBank vẫn đối diện bài toán cân bằng giữa tăng trưởng và rủi ro. Tổng lợi nhuận 12 tháng đạt khoảng 5 ngàn tỉ yên, tương đương 31,7 tỉ USD, mức cao nhất trong lịch sử doanh nghiệp Nhật Bản.

Tuy vậy, sự phụ thuộc ngày càng lớn vào OpenAI khiến kết quả kinh doanh của SoftBank mang tính chu kỳ cao hơn, gắn chặt với biến động định giá của một số ít tài sản công nghệ trọng yếu. Trong bối cảnh thị trường AI đang cạnh tranh mạnh và định giá thay đổi nhanh, chiến lược “tập trung hóa rủi ro” này có thể tiếp tục tạo ra những dao động lớn trong các quý tới.