Dẫn chứng từ việc quản lý quá chặt chẽ, bộ máy quan liêu cồng kềnh cho đến việc châu Âu không thể tận dụng thị trường khoảng 450 triệu dân, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng châu Âu đang đứng trước nguy cơ bị bỏ lại phía sau trong nhiều ngành công nghiệp tương lai. Họ kêu gọi khu vực này cần thể hiện một mặt trận thống nhất và tập trung các nguồn lực để thúc đẩy khả năng cạnh tranh.

"Thật vô nghĩa khi cứ phải đóng riêng lẻ một tàu hộ tống kiểu Ý, một tàu hộ tống kiểu Pháp, rồi các tàu kiểu Tây Ban Nha, Thụy Điển, Đức và Anh," ông Pierroberto Folgiero, giám đốc điều hành công ty quốc phòng Fincantieri SpA, phát biểu trong một cuộc phỏng vấn tại Davos. "Chúng ta cần chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng, nhưng quan trọng là phải chi tiêu hiệu quả hơn. Chúng ta phải chia sẻ chung các nền tảng và dự án."

Dù những vấn đề này đã gây tổn hại cho giới kinh doanh châu Âu từ lâu, nhưng mọi chuyện đang đi đến hồi gay cấn khi cuộc chiến thương mại của tổng thống Mỹ Donald Trump và sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt từ Trung Quốc trên nhiều lĩnh vực công nghiệp then chốt của châu Âu đang tạo ra sự cấp bách lớn hơn bao giờ hết. Các CEO cho rằng việc thay đổi tư duy và cách tiếp cận là điều cốt yếu. Những gì đang bị đe dọa trực tiếp chính là sự tăng trưởng kinh tế, việc làm và sự ổn định xã hội tại châu Âu.

Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) tại Davos tuần qua (từ 19.1 đến 23.1) quy tụ hơn 800 giám đốc điều hành từ khắp nơi trên thế giới, trong bối cảnh các doanh nghiệp đang tìm kiếm sự rõ ràng cho các vấn đề cấp bách bao gồm chi phí năng lượng cao, cuộc đua trí tuệ nhân tạo, các chuỗi cung ứng giữa những xung đột quân sự và một trật tự thế giới mới đang thay đổi.

Lãnh đạo trong nhiều ngành công nghiệp cũng đồng tình với quan điểm rằng châu Âu có thể bị tụt hậu. CEO của Novartis AG, ông Vas Narasimhan, cho biết việc ra mắt các loại thuốc cải tiến đang bị cản trở tại một số quốc gia châu Âu trong bối cảnh Mỹ cũng đang gây áp lực lên giá thuốc.

"Nếu châu Âu muốn thu hút đầu tư như Mỹ và Trung Quốc hiện nay, họ phải nỗ lực nhiều hơn nữa," ông Narasimhan nói, đồng thời dẫn chứng về sự thuận tiện khi kinh doanh tại Mỹ, nơi công ty của ông đang đổ hàng tỉ đô la vào các nhà máy mới cùng hoạt động nghiên cứu và phát triển. Ông kêu gọi các quốc gia châu Âu hãy "trân trọng các loại thuốc của chúng tôi, trân trọng tầm ảnh hưởng của chúng đối với bệnh nhân."

Thế giới đang ngày càng "chia cắt thành các khối địa chính trị và cần phải tạo ra sự tự chủ tối đa trong các khối này, chắc chắn là về mặt năng lượng và quốc phòng," CEO Folgiero của Fincantieri nhận định. "Trong các lĩnh vực chiến lược này, chuỗi cung ứng sẽ phải trở nên ngắn hơn."

Trong ngành dược phẩm, chuỗi cung ứng ngắn hơn đồng nghĩa với việc châu Âu cần củng cố nguồn cung các thành phần thiết yếu khi căng thẳng thương mại toàn cầu gia tăng, theo Michael Sen, CEO của công ty chăm sóc sức khỏe Đức Fresenius SE.

Sau nhiều năm thuê ngoài sản xuất, châu Âu trở nên phụ thuộc “không lành mạnh” vào Trung Quốc đối với các thành phần dược tính (API), ông cho biết trong một cuộc phỏng vấn vào thứ Hai tại Davos. Điều này mang lại “rủi ro về việc vũ khí hóa các thành phần dược phẩm trong trật tự thế giới mới,” ông cho biết thêm. “Bạn sẽ gặp gặp rắc rối lớn nếu thiếu hụt các loại thuốc thiết yếu. Thuốc có thể được sử dụng như một công cụ tranh giành quyền lực."

Các giám đốc điều hành cho biết chi phí kinh doanh cao tại châu Âu là một trở ngại lớn khác. Chi phí năng lượng đắt đỏ trong khu vực đang khiến Trung Quốc và Mỹ giành chiến thắng trong một số ngành then chốt như xe hơi và AI.

"Đây là một môi trường đầy thách thức để các lãnh đạo doanh nghiệp đưa ra các quyết định dài hạn," Conrad Keijzer, CEO của công ty hóa chất Thụy Sĩ Clariant AG cho biết. Ông nhấn mạnh rằng giá khí đốt cao tại châu Âu đối với các nhà sản xuất hóa chất đang làm thắt chặt biên lợi nhuận và buộc họ phải tạm dừng các khoản đầu tư tương lai vào những dự án bền vững.

Ngược lại, các doanh nghiệp Bắc Mỹ đều đang ở “vị thế sẵn sàng tăng trưởng,” theo lời Jan Jenisch, chủ tịch công ty xi măng Amrize Ltd. (tập trung vào thị trường Mỹ và Canada). nhận định, đồng thời dẫn chứng về việc xây dựng các trung tâm dữ liệu tại Mỹ. "Những gì đang diễn ra tại thị trường Mỹ là họ đang dẫn đầu với các công ty công nghệ lớn, họ dẫn đầu với tất cả các hệ thống vệ tinh trên bầu trời, họ đã tự chủ được năng lượng, và họ là những người dẫn đầu về AI," ông nói.

Các quy định dường như không có hồi kết của châu Âu cũng nhận về không ít sự chỉ trích. Nicola Mendelsohn, người đứng đầu mảng kinh doanh toàn cầu của Meta Platforms Inc (công ty mẹ của Facebook), cho biết hệ thống quy định tại châu Âu đã khiến việc triển khai và áp dụng các sản phẩm AI mới trở nên khó khăn hơn, và các lãnh đạo doanh nghiệp đang ngày càng trở nên thất vọng.

"Mối liên hệ giữa các quy định phức tạp và khả năng cho phép đổi mới sáng tạo nảy nở và phát triển là rất rõ ràng," bà nói trong một cuộc phỏng vấn với Francine Lacqua trên truyền hình Bloomberg.

Một số nhà lãnh đạo châu Âu đã thừa nhận những thiếu sót của khu vực. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết châu Âu cần đơn giản hóa các quy định đang đặt ra gánh nặng quá mức cho doanh nghiệp, điều mà họ không phải đối mặt ở các khu vực khác trên thế giới. Trong bài phát biểu tại Davos, ông nói rằng các nhà hoạch định chính sách và các công ty nên ưu tiên cho các sản phẩm sản xuất tại châu Âu (Made in Europe), và cho rằng một liên minh thị trường vốn đang trở nên cấp bách để tài trợ cho nhu cầu tài chính của các doanh nghiệp.

Tuy nhiên, nỗ lực tự chủ của châu Âu sẽ không hề dễ dàng, theo nhận định của người đứng đầu hãng thiết bị viễn thông Thụy Điển Ericsson AB.

"Toàn bộ câu chuyện về tự chủ (sản xuất các mặt hàng chiến lược - người dịch) tại châu Âu là một điều nguy hiểm," Borje Ekholm nói trong một cuộc phỏng vấn tại Davos. "Tôi không nghĩ châu Âu có đủ năng lực để có thể tự chủ vào lúc này."

"Tự chủ một số mặt hàng chiến lược là yêu cầu trong bối cảnh 'bình thường mới' mà các nền kinh tế lớn đặt ra từ Mỹ, châu Âu, châu Á. Điều này ảnh hưởng thế nào đến kinh tế Việt Nam năm nay và thời gian tới? Đây là một trong số các nội dung quan trọng sẽ được lãnh đạo cấp cao doanh nghiệp khu vực, trong nước cùng các chuyên gia quốc tế và trong nước thảo luận tại sự kiện The Year Ahead 2026 do Bloomberg Businessweek Vietnam và Beacon Asia Media tổ chức đầu tháng 4.2026.