Cuộc gặp cấp cao giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Đại lễ đường Nhân dân ngày 14.5 đã trở thành tâm điểm chú ý toàn cầu sau khi nhà lãnh đạo Trung Quốc đưa ra lời cảnh báo đầy ẩn ý về nguy cơ xảy ra một cuộc xung đột lịch sử giữa hai siêu cường hàng đầu thế giới.  

Nhà lãnh đạo Trung Quốc đã nhắc đến “bẫy Thucydides” — lý thuyết nổi tiếng trong quan hệ quốc tế cho rằng chiến tranh thường xảy ra khi một cường quốc đang trỗi dậy tìm cách thách thức vị thế thống trị của cường quốc hiện tại. Khái niệm này từ lâu được xem là hình ảnh phản chiếu của mối quan hệ ngày càng căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh.  

Phát biểu trước ông Trump trong phiên họp mở đầu, nhà lãnh đạo Trung Quốc nói thế giới đang đứng trước “một ngã rẽ lịch sử”, đồng thời đặt câu hỏi liệu Mỹ và Trung Quốc có thể tìm ra con đường chung để tránh rơi vào vòng xoáy đối đầu chiến lược hay không. Ông nhấn mạnh rằng tương lai của trật tự toàn cầu phụ thuộc rất lớn vào khả năng hai nước quản lý cạnh tranh và duy trì ổn định.  

Dù không trực tiếp đề cập đến khả năng chiến tranh sắp xảy ra, phát biểu của ông Tập được nhiều nhà phân tích xem là lời cảnh báo mạnh mẽ nhất từ Bắc Kinh trong nhiều tháng qua. Trong bối cảnh quan hệ song phương liên tục bị phủ bóng bởi tranh chấp thương mại, cạnh tranh công nghệ và các vấn đề quân sự, việc lãnh đạo Trung Quốc công khai nói về “bẫy Thucydides” ngay trước mặt ông Trump đã lập tức làm dấy lên lo ngại về nguy cơ đối đầu dài hạn giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.  

Đáp lại, ông Trump không trực tiếp bình luận về khái niệm này nhưng tiếp tục duy trì giọng điệu lạc quan quen thuộc. Tổng thống Mỹ nói ông tin Washington và Bắc Kinh sẽ có “một tương lai tuyệt vời cùng nhau”, đồng thời ca ngợi mối quan hệ cá nhân với ông Tập là “rất mạnh mẽ”.  

Cuộc gặp lần này diễn ra trong bầu không khí vừa long trọng vừa căng thẳng. Ông Trump được Trung Quốc dành cho nghi thức tiếp đón cấp cao với đội danh dự quân đội, thảm đỏ và lễ chào đón quy mô lớn tại Bắc Kinh. Hàng trăm học sinh mang cờ Mỹ và Trung Quốc đứng dọc tuyến đường dẫn tới Đại lễ đường Nhân dân, tạo nên hình ảnh mang đậm tính biểu tượng ngoại giao.  

Tuy nhiên, phía sau các nghi thức ngoại giao là hàng loạt bất đồng ngày càng sâu sắc giữa hai nước. Một trong những chủ đề nhạy cảm nhất của hội nghị là Đài Loan. Bắc Kinh tiếp tục coi hòn đảo là phần lãnh thổ không thể tách rời của Trung Quốc, trong khi Washington duy trì chính sách hỗ trợ quân sự và chính trị đối với Đài Bắc. Ông Tập được cho là đã nhấn mạnh vấn đề Đài Loan là “lằn ranh đỏ” mà Mỹ không nên vượt qua nếu muốn duy trì ổn định khu vực.  

Ngoài Đài Loan, thương mại và công nghệ cũng là những nội dung gây tranh cãi gay gắt. Mỹ trong thời gian qua đã siết chặt các biện pháp hạn chế xuất khẩu chip bán dẫn và công nghệ AI sang Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh đáp trả bằng việc mở rộng kiểm soát xuất khẩu khoáng sản hiếm — nguồn nguyên liệu sống còn đối với ngành công nghiệp công nghệ và quốc phòng Mỹ.  

Theo Reuters và nhiều nguồn tin quốc tế, hai bên đang cố gắng duy trì một thỏa thuận đình chiến thương mại tạm thời nhằm tránh việc căng thẳng kinh tế tiếp tục leo thang. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định khả năng đạt được bước đột phá lớn vẫn khá thấp do khoảng cách chiến lược giữa hai nước ngày càng sâu rộng.  

Một yếu tố khác phủ bóng lên hội nghị là cuộc chiến tại Iran. Xung đột ở Trung Đông đã khiến giá năng lượng toàn cầu biến động mạnh và buộc Washington phải điều chuyển thêm nguồn lực quân sự sang khu vực này. Trong khi đó, Trung Quốc — quốc gia phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu từ Trung Đông — ngày càng lo ngại nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng nếu chiến sự kéo dài.  

Một số chuyên gia Mỹ cho rằng cuộc chiến Iran vô tình giúp Bắc Kinh có thêm lợi thế trong đàm phán với Washington. Chính quyền Trump hiện cần Trung Quốc hợp tác trong nhiều hồ sơ quốc tế, từ đảm bảo ổn định eo biển Hormuz cho tới kiểm soát giá dầu và hạn chế Iran mở rộng xung đột.  

Dù mang màu sắc cảnh báo, nhiều chuyên gia cũng nhận định bài phát biểu của ông Tập cho thấy Trung Quốc chưa muốn đối đầu quân sự trực tiếp với Mỹ. Nền kinh tế Trung Quốc hiện đối mặt với hàng loạt sức ép nội tại như tăng trưởng chậm lại, khủng hoảng bất động sản và tỷ lệ thất nghiệp thanh niên tăng cao. Một cuộc chiến quy mô lớn với Mỹ sẽ tạo ra rủi ro cực kỳ nghiêm trọng đối với tham vọng phát triển dài hạn của Bắc Kinh.  

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng nguy cơ tính toán sai lầm vẫn hiện hữu, đặc biệt tại những điểm nóng như eo biển Đài Loan hay Biển Đông. Trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung đang mở rộng trên mọi mặt trận từ quân sự, công nghệ tới địa chính trị, bất đồng không có cơ chế đối thoại hiệu quả cũng có thể đẩy quan hệ song phương vào cuộc khủng hoảng nguy hiểm nhất trong nhiều thập kỷ.