Thông cáo chính thức nêu rõ: “cho các nền tảng vi mô của sự ổn định vĩ mô”. Giải thưởng trị giá 12 triệu krona Thụy Điển được chia đều cho hai nhà nghiên cứu người Mỹ.

Quyết định này được đưa ra đúng lúc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bắt đầu định hướng mới dưới thời Chủ tịch Kevin Warsh.

Hai nhà kinh tế đã phát triển các mô hình Tân Keynes (New Keynesian) mà hầu hết ngân hàng trung ương và bộ tài chính trên thế giới hiện nay sử dụng để giảm bớt thăng trầm của chu kỳ kinh tế. Nghiên cứu của họ giải quyết những tranh cãi kéo dài từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970, khi lạm phát cao đi cùng thất nghiệp cao, khiến nhiều người nhận ra chính sách Keynes truyền thống không còn đủ sức.

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển khẳng định: “Nói một cách đơn giản, không có phương án thay thế khả thi nào khác [cho các mô hình của họ]”. Hall và Woodford đã “xây dựng một khuôn khổ mới từ nền tảng” bằng cách chỉ ra cách hàng triệu quyết định của hộ gia đình và doanh nghiệp tạo nên kết quả kinh tế vĩ mô.

Đi tìm công cụ chính sách sau khủng hoảng 2008

Bước đột phá của Robert E. Hall nằm ở hành vi tiêu dùng. Ông chứng minh những thay đổi trong chi tiêu tiêu dùng gần như không thể dự đoán được. Hộ gia đình hành động dựa trên kỳ vọng về thu nhập tương lai và chỉ điều chỉnh hành vi sau những sự kiện họ không lường trước. Kết quả này bắt nguồn từ giả thuyết thu nhập vĩnh viễn, kết hợp với kỳ vọng hợp lý. Tiêu dùng phản ứng yếu với các khoản hỗ trợ tạm thời, nhưng phản ứng mạnh khi thu nhập được kỳ vọng thay đổi lâu dài.

Michael Woodford đưa kết quả của Hall vào khung phân tích rộng hơn trong cuốn *Interest and Prices: Foundations of a Theory of Monetary Policy* xuất bản năm 2003. Ông chỉ ra quyết định của doanh nghiệp cũng chịu chi phối bởi kỳ vọng về chi phí và lãi suất. Woodford kết hợp ý tưởng lãi suất tự nhiên của Knut Wicksell với ma sát danh nghĩa (giá và tiền lương cứng) cùng kỳ vọng hợp lý. Nhiệm vụ của ngân hàng trung ương trở thành điều chỉnh lãi suất danh nghĩa sao cho lãi suất thực tiến gần lãi suất tự nhiên – mức giúp nền kinh tế đạt đầy đủ việc làm và lạm phát ổn định.

Mô hình ba phương trình của Woodford gồm: phương trình IS dựa trên phương trình Euler tiêu dùng của Hall; phương trình Phillips New Keynesian liên kết lạm phát với khoảng cách sản lượng và kỳ vọng lạm phát tương lai; và quy tắc chính sách phản ứng với lạm phát cùng khoảng cách sản lượng.

Một trong những góc nhìn cốt lõi của Woodford – quyết định của hộ gia đình và doanh nghiệp bị chi phối bởi kỳ vọng về tương lai – đóng vai trò quyết định sau cuộc sụp đổ tài chính 2008. Khi các ngân hàng trung ương chạm giới hạn của chính sách lãi suất thông thường (lãi suất danh nghĩa gần bằng 0), họ cần công cụ mới để kích cầu. Forward guidance (hướng dẫn trước) trở thành một phần quan trọng trong phản ứng chính sách. Bằng cách tuyên bố rõ ràng về lộ trình lãi suất trong tương lai, ngân hàng trung ương ảnh hưởng đến quyết định vay vốn và đầu tư hôm nay.

Woodford nhận định ngày công bố giải thưởng: “Đưa ra các tuyên bố rõ ràng hơn về lộ trình chính sách lãi suất trong tương lai là một phần quan trọng của phản ứng chính sách trong những năm từ 2009 trở đi, và tôi nghĩ nó đã góp phần mang lại sự ổn định tốt hơn.”

Christine Lagarde, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Châu Âu, đánh giá bộ đôi này đã “cải thiện đáng kể sự hiểu biết của chúng ta… và củng cố nền tảng cho việc hoạch định chính sách hiệu quả”.

Tạo khung phân tích hiện đại sau khủng hoảng năng lượng

Các chính sách ổn định do John Maynard Keynes đề xuất từ những năm 1930 phát huy hiệu quả cho đến thập niên 1970. Khi hàng loạt cú sốc năng lượng xuất hiện, chúng bộc lộ sự bất lực trước hiện tượng lạm phát cao đi kèm thất nghiệp cao. Ủy ban Nobel cho biết nghiên cứu của Hall và Woodford cung cấp khuôn khổ để hiểu lý do các chính sách ấy thất bại, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chính phủ và ngân hàng trung ương truyền thông rõ ràng với hộ gia đình và doanh nghiệp về kế hoạch cũng như lý do can thiệp.

Woodford chia sẻ với phóng viên: “Sự hiểu biết của những người đưa ra quyết định về chi tiêu, kỳ vọng của họ về chính sách trong tương lai sẽ như thế nào là yếu tố cốt lõi đối với hiệu quả của chính sách.” Hall mô tả giải thưởng là sự bất ngờ: “Tôi đã dành cả sự nghiệp của mình để tìm hiểu cách thức nền kinh tế vận hành, đi theo những câu hỏi thú vị bất kể chúng dẫn đến đâu. Khi nghĩ rằng mình có một ý tưởng mới, bước tiếp theo của tôi là tìm hiểu xem liệu nó có thực sự mới hay không, liệu nó có đúng hay không và liệu nó có quan trọng hay không.”

Nghiên cứu của hai ông cũng nhấn mạnh uy tín của ngân hàng trung ương và chính phủ. Nếu hộ gia đình và doanh nghiệp tin rằng ngân hàng trung ương sẽ tăng lãi suất đủ mức để kiềm chế lạm phát, họ sẽ ít hành động theo hướng đẩy giá cả tăng cao hơn. Uy tín trở thành công cụ chính sách thực sự.

Trong thập niên 2020, hình thức forward guidance ít được ưa chuộng hơn khi nền kinh tế toàn cầu liên tục hứng chịu các cú sốc cung. Việc đưa ra cam kết dự kiến về lộ trình lãi suất trở nên khó khăn. Chủ tịch Fed Kevin Warsh là một trong những người chỉ trích việc sử dụng định hướng chính sách theo kiểu trước đây. Dù công cụ cụ thể thay đổi, khung phân tích do Hall và Woodford xây dựng vẫn là nền tảng: chính sách ổn định hiệu quả khi dựa trên hiểu biết về cách hàng triệu hộ gia đình và doanh nghiệp hình thành kỳ vọng và đưa ra quyết định.

Hai nhà kinh tế kế thừa tinh thần ổn định hóa của Keynes, tiếp thu bài học về kỳ vọng từ các nhà kinh tế thập niên 1970, và đặt toàn bộ vào nền tảng vi mô vững chắc. Họ cung cấp ngôn ngữ chung để các nhà hoạch định chính sách phân tích cú sốc năng lượng, khủng hoảng tài chính hay biến động nguồn cung. Khung ấy vẫn hiện diện trong hầu hết quyết định quan trọng của các ngân hàng trung ương trên thế giới.