Trí tuệ nhân tạo (AI) dự kiến là chủ đề nóng trong chương trình nghị sự khi tổng thống Mỹ Donald Trump gặp chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Nhà Trắng vào thứ Năm. Cả hai siêu cường đều xem AI là tâm điểm mới trong cuộc cạnh tranh kinh tế. Vào ngày 13.9, ông Trump đã tuyên bố rằng "bên nào thắng trong cuộc đua AI, bên đó sẽ chiến thắng."

Câu hỏi đặt ra là liệu hai quốc gia có thể gạt bỏ những bất đồng và hợp tác xây dựng một môi trường AI an toàn và bền vững hay không. Hiện tại, cả hai đều không tin tưởng vào động cơ của đối phương, và không bên nào muốn chậm lại.

Dưới đây là những điểm nóng lớn nhất trong cuộc đua AI Mỹ-Trung:

Kiểm soát xuất khẩu chip

Mỹ đã hạn chế xuất khẩu các loại chip AI mạnh nhất do Mỹ thiết kế sang Trung Quốc từ năm 2022 vì lý do an ninh quốc gia. Ngày càng có nhiều nhận thức rằng các biện pháp này đã không hoạt động hiệu quả như kế hoạch.

Các công tố viên ở Mỹ đã theo đuổi một số cuộc điều tra lớn về nghi vấn buôn lậu chip AI tiên tiến do Nvidia Corp. sản xuất cho khách hàng ở Trung Quốc. Trong vụ việc nổi bật nhất cho đến nay, bộ Tư pháp Mỹ đầu năm nay đã buộc tội một nhà đồng sáng lập của Super Micro Computer, ông Yih-Shyan “Wally” Liaw, vì đã giúp gửi các máy chủ lắp ráp tại Mỹ chứa chip tiên tiến của Nvidia cho khách hàng Trung Quốc, vi phạm các lệnh cấm xuất khẩu của Mỹ. Ông Liaw đã không nhận tội, và Nvidia cho biết họ có các quy trình tuân thủ nghiêm ngặt.

Khi phòng thí nghiệm Trung Quốc Moonshot AI phát hành một mô hình ngôn ngữ lớn, Kimi K3, có hiệu suất gần như ngang bằng với các đối thủ hàng đầu của Mỹ, một quan chức Nhà Trắng đã cáo buộc công ty này đã có được chip Nvidia một cách bất hợp pháp và truy cập chúng từ xa thông qua Thái Lan. Chính phủ Trung Quốc đã bác bỏ các cáo buộc, trong khi Moonshot chưa phản hồi về chúng.

Các nhà lập pháp Mỹ cũng cho rằng các công ty AI Trung Quốc đang khai thác một lỗ hổng trong các lệnh cấm xuất khẩu bằng cách thuê sức mạnh tính toán đặt tại các quốc gia khác. Một dự luật lưỡng đảng, hiện đang chờ xử lý tại Quốc hội, nhằm hạn chế quyền truy cập từ xa của Trung Quốc vào chip Nvidia thông qua điện toán đám mây. Bộ Thương mại Mỹ cũng đang xem xét các cách có thể sử dụng thẩm quyền kiểm soát xuất khẩu của mình để trấn áp hành vi này.

"Chưng cất" mô hình

Chính phủ Mỹ đã cáo buộc nửa tá công ty Trung Quốc bao gồm DeepSeek, Moonshot AI, Z.AI Co. và đơn vị AI của Alibaba Group Holding Ltd. sử dụng kỹ thuật "chưng cất" (distillation) ở "quy mô công nghiệp" để sao chép năng lực của các mô hình AI hàng đầu của Mỹ. Chưng cất là một kỹ thuật được sử dụng rộng rãi, theo đó một mô hình AI nhỏ hơn được tạo ra bằng cách sao chép lý luận và hành vi của một mô hình lớn hơn, phức tạp và có năng lực hơn nhiều như một lối tắt để tránh việc huấn luyện tốn kém, tốn thời gian. Vấn đề nảy sinh khi việc này được thực hiện mà không có sự cho phép. Chính phủ Trung Quốc đã tuyên bố các cáo buộc này là vô căn cứ.

Việc tìm kiếm một thỏa hiệp về vấn đề này sẽ là một thách thức vì hai quốc gia sẽ cần phải thống nhất về những hoạt động nào được coi là chưng cất không phù hợp và đồng ý về các cơ chế thu thập bằng chứng và xác nhận bất kỳ hành vi trích xuất mô hình trái phép nào.

An toàn AI

Năm nay, các tác tử AI có khả năng hoàn thành các nhiệm vụ phức tạp một cách độc lập đã xuất hiện, và các hệ thống AI đã bắt đầu tự cải thiện với sự can thiệp tối thiểu của con người. Điều này đã làm dấy lên một làn sóng lo ngại trong toàn ngành rằng AI đang trở nên quá thông minh đến mức con người sẽ không còn kiểm soát được nó. Các nhân vật hàng đầu trong ngành đang cảnh báo rằng, nếu không có các rào cản mới, AI có thể gây ra thiệt hại không thể kể xiết cho hệ sinh thái kỹ thuật số, và thậm chí đe dọa cả nhân loại.

CEO của Anthropic PBC, Dario Amodei, đã cảnh báo về mối đe dọa υện hữu của AI trong một bài luận dài 3.800 từ vào đầu tháng này, làm gia tăng cuộc tranh luận về an toàn. Ông Amodei tuyên bố sẽ làm chậm quá trình phát triển các mô hình tiên tiến của công ty để hiểu rõ hơn về những rủi ro mà chúng gây ra, và các đối thủ cạnh tranh của Mỹ bao gồm cả OpenAI cũng cam kết thực hiện các biện pháp tương tự.

Lãnh đạo của Anthropic cũng kêu gọi chính phủ tăng cường quy định về AI và chỉ ra rằng Washington sẽ cần phải phối hợp một nỗ lực quốc tế về an toàn AI trong bối cảnh lo ngại rằng, ngay cả khi các công ty Mỹ chuyển sang tốc độ phát triển thận trọng hơn, các đối thủ của Thung lũng Silicon ở Trung Quốc có thể sẽ không làm vậy.

Thông điệp của ông Amodei đã vấp phải sự phản đối gay gắt từ ông Trump, người đã bác bỏ lời kêu gọi của CEO Anthropic về các rào cản mới đối với AI và coi các cảnh báo υện hữu là "một trò lừa bịp."

Chính quyền ở Bắc Kinh cũng phản ứng gay gắt với thông điệp của ông Amodei, gọi đó là "gieo rắc nỗi sợ hãi" và cáo buộc các phòng thí nghiệm AI của Mỹ "cạnh tranh ác ý." Ông Amodei từ lâu đã đối đầu với chính phủ ở Bắc Kinh bằng việc ủng hộ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chặt chẽ hơn của Mỹ để ngăn các công ty AI Trung Quốc tiếp cận các thiết bị quan trọng như chip. Ông đã nhắc lại lời kêu gọi đó trong bài luận mới nhất của mình. Đồng thời, Trung Quốc cũng đã bày tỏ những lo ngại liên quan đến an toàn của riêng mình, bao gồm việc năng lực mạng của mô hình Mythos của Anthropic có thể được sử dụng như một vũ khí chống lại lợi ích của Trung Quốc.

Sẽ cần phải xây dựng lòng tin đáng kể để hai quốc gia có thể tạo ra một khuôn khổ có khả năng làm chậm lại cuộc đua tốc độ chóng mặt để thống trị AI tiên tiến. Họ sẽ cần phải thống nhất về việc một hệ thống AI không an toàn trông như thế nào, hoặc cần phải làm gì khi khả năng của nó vượt quá giới hạn có thể kiểm soát.

Hiện tại, giảm thiểu thiệt hại có thể là một lĩnh vực hợp tác tiềm năng. Mỹ và Trung Quốc có thể hợp tác để giữ các mô hình AI mạnh mẽ ngoài tầm với của tội phạm mạng và khủng bố, những kẻ có thể sử dụng chúng để tấn công cơ sở hạ tầng nhạy cảm hoặc thiết kế vũ khí sinh học mới.

Một số chuyên gia an ninh đã kêu gọi chính phủ Mỹ và Trung Quốc chuẩn bị cho khả năng một tác nhân AI lừa đảo có thể xâm nhập vào hệ thống chỉ huy hạt nhân của một quốc gia, hoặc gây ra một cuộc tấn công mạng vào một nước mà chính phủ mục tiêu hiểu sai là một cuộc tấn công có chủ ý. Một gợi ý là thiết lập một đường dây nóng để một chính phủ cảnh báo chính phủ kia về một cuộc tấn công do AI kích hoạt.

Robot nhân dạng

Một cuộc đua đang diễn ra để tạo ra các robot nhân dạng khả thi về mặt thương mại bằng cách trang bị cho chúng AI để chúng có thể điều hướng thế giới vật chất tốt hơn. Các công ty Mỹ đã đạt được nhiều tiến bộ lớn nhất trong lĩnh vực robot, nhưng các công ty Trung Quốc hiện đang đi đầu trong việc thúc đẩy việc sử dụng thương mại rộng rãi robot nhân dạng. Trung Quốc muốn tiếp cận nhiều hơn vào các thị trường phương Tây cho các sản phẩm này.

Thay vào đó, Mỹ đã hạn chế nhập khẩu robot hình người và robot bốn chân của Trung Quốc với lý do an ninh quốc gia. Và vào tháng 1.2027, các quy tắc mua sắm dự kiến sẽ có hiệu lực, cấm các nhà thầu quốc phòng Mỹ tìm nguồn cung ứng một loạt vật liệu được khai thác, tinh chế, tách, nấu chảy hoặc sản xuất tại Trung Quốc, nhằm thúc đẩy sản xuất nhiều hơn các vật liệu đó ở các quốc gia khác.

Trung Quốc có thể sử dụng vai trò thống trị của mình trong việc cung cấp các khoáng sản quan trọng cho một số ngành công nghiệp của Mỹ làm đòn bẩy trong cuộc đối đầu thuế quan với chính quyền Trump vào năm ngoái. Theo các chuyên gia, bao gồm cả những người tại cơ quan Năng lượng Quốc tế và Jamestown Foundation, Trung Quốc kiểm soát khoảng 80% một số lớp quan trọng của chuỗi cung ứng phần cứng, bao gồm nam châm đất hiếm và các cụm cơ cấu truyền động cần thiết để chế tạo robot hình người ở quy mô lớn.

Dự án robot của Elon Musk, Tesla Optimus, đã bị ảnh hưởng bởi các hạn chế xuất khẩu nam châm của Trung Quốc. Nếu một thỏa hiệp cuối cùng được đạt được, hai bên sẽ cần phải thống nhất về các tiêu chuẩn an toàn cho robot làm việc gần con người trước khi thương mại song phương về robot hình người có thể cất cánh.

Sử dụng trong quân sự

Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ của Mỹ một phần nhằm ngăn chặn Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) tiếp cận các chip AI tiên tiến nhất của Mỹ, những thứ có thể mang lại cho họ lợi thế trên chiến trường.

Các chương trình quân sự của Bắc Kinh cực kỳ bí mật nhưng ưu tiên là rõ ràng. Ít nhất bảy phòng thí nghiệm đại học hỗ trợ các lực lượng vũ trang của quốc gia này đã cố gắng mua các chip tiên tiến từ Nvidia. Hai trong số các tổ chức đã bày tỏ sự quan tâm, đại học Hàng không vũ trụ Bắc Kinh và đại học Bách khoa Tây Bắc, nằm trong số "Bảy người con của Quốc phòng," một nhóm ưu tú chuyên hỗ trợ PLA.