Bộ Thương mại Mỹ (DOC) vừa công bố kết quả sơ bộ kỳ rà soát hành chính lần thứ 20 đối với thuế chống bán phá giá áp lên tôm nước ấm đông lạnh của Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ, giai đoạn 1.2.2024–31.1.2025. Trong 177 doanh nghiệp xuất khẩu thuộc diện rà soát, theo bộ Công Thương, có 29 doanh nghiệp "kịp nộp hồ sơ nhận thuế suất riêng rẽ." Trong đó, Sao Ta (Fimex Group, mã FMC) và STAPIMEX được chọn làm bị đơn bắt buộc và bị xác định tiếp tục bán hàng vào Mỹ với giá thấp hơn “giá trị thông thường”, nên vẫn chịu thuế chống bán phá giá, tương ứng là 10,76% và 6,76%.

Từ kết quả tính cho hai doanh nghiệp nêu trên, DOC suy ra mức thuế riêng dành cho 27 doanh nghiệp khác đủ điều kiện, ở mức 7,56% theo thông tin từ bộ Công Thương, tương đương biên độ chống bán phá giá bình quân gia quyền của Fimex Group và STAPIMEX. 

Ngoài ra, DOC dự kiến hủy rà soát đối với 8 doanh nghiệp do không có lô hàng thuộc diện xem xét trong kỳ rà soát. Đồng thời, 132 doanh nghiệp không chứng minh được điều kiện hưởng thuế suất riêng rẽ tiếp tục nhận mức thuế suất toàn quốc 25,76%.

Trong quá trình tính toán, DOC tiếp tục coi Việt Nam là nền kinh tế phi thị trường, chọn Indonesia làm nước thay thế để định giá các yếu tố đầu vào và sử dụng dữ liệu Ấn Độ để định giá riêng con giống tôm. Cơ quan này cũng không thực hiện điều chỉnh phần chồng lấn giữa thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp trong bối cảnh Việt Nam bị coi là nền kinh tế phi thị trường, do các doanh nghiệp không chứng minh được mối liên hệ rõ ràng giữa trợ cấp nội địa, chi phí và giá bán.

“Việc Việt Nam chưa được Mỹ công nhận là nền kinh tế thị trường khiến các vụ kiện chống bán phá giá và chống trợ cấp (AD/CVD) luôn tiềm ẩn yếu tố bất lợi cho doanh nghiệp xuất khẩu,” ông Hồ Quốc Lực, chủ tịch hội đồng quản trị Sao Ta, nhận định. Theo ông, DOC đang sử dụng giá trị thay thế cho thức ăn nuôi tôm ở mức hơn 13 USD/kg, “cao hơn cả giá bán trung bình sản phẩm chế biến hoàn chỉnh khoảng 12 USD/kg.” Đó là nguyên nhân, theo ông Lực, khiến Sao Ta bị áp thuế 10,76%. Ông cho biết luật sư tư vấn của Sao Ta sẽ sớm giải trình với DOC để điều chỉnh lại dữ liệu và công ty “tự tin DOC sẽ xử lý giá trị thay thế phù hợp” nhằm đưa mức thuế xuống thấp nhất có thể trong phán quyết cuối cùng. 

Các vụ kiện thương mại kiểu này, theo ông Lực, thường kéo dài và phải chờ khoảng hai năm mới có phúc đáp cho các lô hàng đã xuất khẩu. “Năm 2026 chúng tôi mới biết mức thuế DOC áp cho hàng giao năm 2024 sẽ là bao nhiêu, nên hoạt động xuất khẩu năm nay về cơ bản chưa bị ảnh hưởng,” ông nói. Để đề phòng bị truy thuế trong trường hợp phải hồi tố, FMC luôn trích lập dự phòng ngay từ đầu năm. Theo phân tích của Vietcap, Sao Ta đã trích lập dự phòng với giả định mức thuế phải chịu là 10,18%. Thị trường Mỹ đóng góp hơn 35% doanh thu năm 2025 của Sao Ta, theo Vietcap. 

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu tôm sú của Việt Nam đạt hơn 450 triệu USD, theo số liệu của VASEP. Mỹ là một trong những thị trường quan trọng nhất của ngành, đứng thứ hai sau Trung Quốc và Hong Kong. Triển vọng xuất khẩu ngành tôm Việt Nam năm 2026, theo Vietcap, phục hồi thận trọng nhờ nhu cầu ổn định hơn tại các thị trường châu Á như Trung Quốc và Nhật Bản, cùng với lợi thế thuế quan tại EU và các nước trong hiệp định CPTPP, nhưng vẫn chịu sức ép từ các biến số thuế tại Mỹ, cạnh tranh từ nguồn cung tôm giá rẻ và rủi ro chi phí logistics.

- Với sự hỗ trợ của Linh Chi