Nơi đây trở thành ví dụ điển hình cho chiến lược dùng vốn nhà nước để nuôi dưỡng các doanh nghiệp công nghệ chiến lược của Trung Quốc. Thành công của thương vụ này không chỉ tạo ra khối tài sản khổng lồ cho các quỹ đầu tư địa phương mà còn phản ánh sự thay đổi trong cách Bắc Kinh tài trợ cho các ngành công nghệ mũi nhọn, khi vốn cổ phần dần thay thế vai trò truyền thống của tín dụng ngân hàng.

Đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) của ChangXin Memory Technologies (CXMT), doanh nghiệp được xem là niềm hy vọng lớn nhất của Trung Quốc trong lĩnh vực chip nhớ, đã nhanh chóng trở thành một trong những sự kiện đáng chú ý nhất trên thị trường vốn nước này trong năm nay.

Đà tăng mạnh của cổ phiếu sau khi lên sàn đã mang lại khoản lợi nhuận khổng lồ trên giấy tờ cho hai cổ đông lớn nhất của công ty là các quỹ đầu tư có liên hệ với chính quyền thành phố Hợp Phì, thủ phủ tỉnh An Huy. Đây cũng là thành phố đã theo đuổi chiến lược đầu tư vào các ngành công nghệ cao suốt hơn một thập kỷ qua, từ xe điện, bán dẫn cho tới trí tuệ nhân tạo.

Theo ước tính dựa trên giá cổ phiếu sau IPO, hai quỹ đầu tư này hiện nắm khoảng 30% cổ phần CXMT với giá trị xấp xỉ 1.000 tỉ nhân dân tệ, tương đương khoảng 148 tỉ USD. So với mức định giá tại vòng gọi vốn năm 2023, giá trị khoản đầu tư đã tăng khoảng 50 lần chỉ sau ba năm.

Khoản đầu tư vào CXMT vì vậy trở thành một trong những thương vụ thành công nhất trong lịch sử phát triển công nghiệp của Hợp Phì, đồng thời củng cố danh tiếng của địa phương này như một "quỹ đầu tư mạo hiểm" của chính quyền.

Shihao Li, chiến lược gia tại Citic CLSA, cho rằng các quỹ đầu tư của chính phủ hiện đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với hệ sinh thái công nghệ Trung Quốc.

Theo ông, những quỹ này vừa là nhà đầu tư mỏ neo, vừa tạo hiệu ứng dẫn dắt để thu hút thêm nguồn vốn xã hội vào các doanh nghiệp công nghệ trong giai đoạn đầu phát triển.

Đánh giá tương tự cũng được Chen Li, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc thuộc Đại học Trung Văn Hong Kong, đưa ra. Ông nhận định Hợp Phì và tỉnh An Huy là một trong số ít địa phương sử dụng hiệu quả nguồn vốn nhà nước để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đặc biệt ở các lĩnh vực được coi là chiến lược.

Theo ông Chen, chính quyền địa phương tại đây thực tế đã vận hành theo cách tương tự các quỹ đầu tư mạo hiểm, chấp nhận rủi ro cao để nuôi dưỡng các doanh nghiệp còn non trẻ nhưng có tiềm năng tạo ra đột phá công nghệ.

Ngoài hai quỹ của Hợp Phì, cổ đông lớn tiếp theo của CXMT là Quỹ Đầu tư Công nghiệp Mạch tích hợp quốc gia, thường được gọi là "Big Fund". Đây là quỹ bán dẫn do chính phủ Trung Quốc thành lập nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp nội địa phát triển công nghệ lõi và hiện nắm giữ 7,9% cổ phần của công ty.

Sự thành công của CXMT được xem là chương mới trong chiến lược phát triển công nghiệp đã được Hợp Phì kiên trì theo đuổi nhiều năm qua.

Trước đó, chính quyền thành phố từng hỗ trợ nhà sản xuất màn hình BOE mở rộng năng lực sản xuất và nổi tiếng với quyết định rót vốn cứu hãng xe điện Nio vào năm 2020 khi doanh nghiệp này đứng trước nguy cơ cạn tiền mặt. Thương vụ đầu tư đó sau này cũng mang lại lợi nhuận rất lớn khi Nio phục hồi và trở thành một trong những thương hiệu xe điện hàng đầu Trung Quốc.

Theo các chuyên gia, nhiều địa phương khác của Trung Quốc đang tìm cách học theo mô hình của Hợp Phì, nhưng rất ít nơi có thể tái hiện thành công.

Chen Li cho rằng mô hình này không đơn giản chỉ là câu chuyện đầu tư tài chính, mà phản ánh chiến lược dài hạn của Trung Quốc trong việc tìm kiếm những bước đột phá công nghệ giữa bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt với Mỹ và các nền kinh tế phát triển.

Ông nhận định nhiều chính quyền địa phương đang cố gắng sao chép kinh nghiệm của An Huy, song việc lựa chọn đúng doanh nghiệp, đúng thời điểm và kiên trì hỗ trợ trong nhiều năm là điều không hề dễ dàng.

Hiệu quả của khoản đầu tư vào CXMT thể hiện rõ qua sự thay đổi về giá trị cổ phần.

Trong vòng gọi vốn tháng 3/2023, hai quỹ Qinghui Power và Changxin Integrated lần lượt được định giá 13 tỉ và 6,7 tỉ nhân dân tệ, tương ứng giá khoảng một nhân dân tệ mỗi cổ phiếu.

Đến đầu tuần trước, giá trị hai khoản đầu tư này đã tăng lên lần lượt khoảng 639 tỉ và 345 tỉ nhân dân tệ. Điều đó đồng nghĩa mức sinh lời trên sổ sách vào khoảng 5.000%, tương đương giá trị tăng thêm gần 145 tỉ USD.

Dù vậy, các khoản lợi nhuận này mới chỉ tồn tại trên giấy tờ. Hai quỹ của Hợp Phì chưa bán cổ phiếu sau IPO và vẫn tiếp tục nắm giữ toàn bộ khoản đầu tư. Trong khi đó, giá cổ phiếu CXMT vẫn duy trì xu hướng tăng, riêng tuần trước đã tăng thêm hơn 20%.

Thành công của CXMT cũng đưa nhà sáng lập Zhu Yiming trở thành một trong những doanh nhân giàu nhất Trung Quốc.

Ông Zhu từng theo học ngành vật lý tại Đại học Thanh Hoa, một trong những trường đại học hàng đầu về khoa học kỹ thuật của Trung Quốc và là nơi đào tạo nhiều lãnh đạo cấp cao của nước này. Trước khi sáng lập CXMT, ông đã gây dựng GigaDevice, doanh nghiệp thiết kế chip bán dẫn theo mô hình fabless cũng ghi nhận mức tăng giá cổ phiếu rất mạnh trong năm qua.

Theo dữ liệu của Bloomberg, sau IPO, tài sản ròng của ông Zhu tăng thêm khoảng 9 tỉ USD, nâng tổng giá trị tài sản lên gần 14 tỉ USD. Tháng 5 vừa qua, doanh nhân này cũng tuyên bố sẽ dành một phần cổ phần của mình để thưởng cho nhân viên.

Không chỉ các cổ đông hiện hữu, nhiều tổ chức tài chính cũng hưởng lợi đáng kể từ thương vụ IPO.

CICC và China Securities là hai đơn vị bảo lãnh phát hành chính. Theo bản cáo bạch, tổng phí bảo lãnh và tài trợ cho thương vụ đạt khoảng 226,6 triệu nhân dân tệ, tương đương 33,5 triệu USD. Mức phí này chỉ chiếm khoảng 0,39% tổng quy mô phát hành, thấp hơn đáng kể so với nhiều thương vụ IPO quy mô lớn trên thế giới.

Tuy nhiên, lợi ích của các ngân hàng không chỉ đến từ phí bảo lãnh.

Nhiều ngân hàng lớn của Trung Quốc từng tham gia các vòng gọi vốn trước IPO với tư cách nhà đầu tư chiến lược. Nhờ giá cổ phiếu tăng mạnh, giá trị khoản đầu tư của Ngân hàng Nông nghiệp Trung Quốc (ABC), Ngân hàng Trung Quốc (BOC) và Ngân hàng Thương mại Trung Quốc (CMB) đã tăng khoảng 16 lần so với thời điểm rót vốn, theo tính toán của Financial Times.

Đối với một số tổ chức như Ngân hàng Xây dựng Trung Quốc (CCB), khoản lãi trên sổ sách từ CXMT hiện tương đương một phần đáng kể doanh thu hằng năm.

Một bên thắng lớn khác là các quỹ đầu cơ do Liang Wenfeng, nhà sáng lập DeepSeek, kiểm soát.

Các quỹ này được phân bổ lượng lớn cổ phiếu dành cho nhà đầu tư tổ chức với giá phát hành 8,66 nhân dân tệ mỗi cổ phiếu. Sau phiên giao dịch đầu tiên, giá cổ phiếu tăng mạnh đã giúp các quỹ ghi nhận khoản lợi nhuận đáng kể chỉ trong thời gian ngắn.

Các nhà phân tích cho rằng thành công của CXMT phản ánh sự thay đổi trong mô hình huy động vốn của nền kinh tế Trung Quốc.

Trong nhiều thập kỷ, tín dụng ngân hàng là nguồn tài chính chủ yếu cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, với các ngành công nghệ cao có chu kỳ đầu tư kéo dài, chi phí rất lớn và rủi ro cao như bán dẫn, mô hình này bộc lộ nhiều hạn chế.

Thành công của CXMT cho thấy mô hình kết hợp giữa vốn nhà nước, quỹ đầu tư công và thị trường vốn đang trở thành trụ cột trong chiến lược phát triển công nghệ của Trung Quốc. Với Hợp Phì, khoản sinh lời 5.000% là phần thưởng cho nhiều năm kiên trì đặt cược vào những lĩnh vực rủi ro. Với Bắc Kinh, đây cũng là minh chứng rằng các chính quyền địa phương có thể đóng vai trò như những nhà đầu tư mạo hiểm, góp phần xây dựng các doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.