Cơn khan hiếm nhiên liệu bay trên toàn cầu đang giáng đòn mạnh vào các hãng hàng không giá rẻ ở châu Á, nặng nề hơn nhiều so với các hãng dịch vụ đầy đủ. Các chính phủ cần sớm chuẩn bị những gói hỗ trợ tài chính hoặc vận hành để tránh làn sóng hủy chuyến trong mùa du lịch cao điểm mùa Hè, cũng như ngăn kịch bản đóng cửa hoàn toàn như sự sụp đổ của Spirit Airlines tại Mỹ.

Những hãng giá rẻ như AirAsia X của Malaysia, PT Lion Mentari Airlines của Indonesia hay Cebu Air của Philippines đã bắt đầu gánh chịu phần thiệt hại lớn nhất từ cú sốc năng lượng. Các nhà hoạch định chính sách cần cân nhắc các biện pháp hỗ trợ có mục tiêu, dưới dạng cho vay, trợ cấp hoặc giảm giá nhiên liệu.

Các gói hỗ trợ cần được thiết kế phù hợp với từng quốc gia và bám sát thực tế, nhưng kinh nghiệm từ thời kỳ đại dịch có thể là điểm khởi đầu hợp lý. Lợi thế lần này là nhu cầu đi lại không hề thiếu. Thực tế, theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế, châu Á nhiều khả năng tiếp tục dẫn đầu thế giới về tăng trưởng lưu lượng hành khách trong năm nay.

Khu vực này cũng đặc biệt dễ bị tổn thương trước căng thẳng tại Eo biển Hormuz, khi hơn 80% dầu và khí đốt từ Trung Đông được di chuyển qua đây. Tuy nhiên, mức độ chống chịu giữa các quốc gia không đồng đều. Những nền kinh tế giàu có hơn như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc có thể tận dụng nguồn lực tài chính mạnh mẽ để đảm bảo nguồn cung nhiên liệu.

Họ cũng áp dụng các chiến lược như hạn chế xuất khẩu hoặc phòng ngừa rủi ro giá nhiên liệu thông qua các hợp đồng cố định giá trước. Bắc Kinh thậm chí đã yêu cầu doanh nghiệp trong nước phớt lờ các lệnh trừng phạt của Mỹ nhằm vào các nhà máy lọc dầu tư nhân có liên quan đến dầu Iran nhằm bảo vệ an ninh năng lượng.

Trong khi đó, Đông Nam Á lại có ít sự lựa chọn hơn. Khu vực này tập trung nhiều hãng hàng không giá rẻ vốn không thực hiện phòng ngừa rủi ro khi giá dầu còn thấp, nên giờ buộc phải mua theo giá thị trường. Đầu năm, các hãng từng kỳ vọng nhiên liệu bay sẽ rẻ, trong khi đây là khoản chi phí lớn nhất của họ. Đồng ringgit của Malaysia và baht của Thái Lan khi đó cũng phục hồi, giúp chi phí nhiên liệu trở nên dễ chịu hơn do được định giá bằng USD.

Nhưng mọi thứ thay đổi khi xung đột Iran bùng phát từ tháng 2. Giá nhiên liệu bay tại Singapore, mốc tham chiếu của châu Á, đã tăng hơn gấp đôi lên khoảng 200 USD mỗi thùng. Chênh lệch giữa giá nhiên liệu và giá dầu thô dùng để tinh chế, còn gọi là crack spread, đã lập kỷ lục mới khi vượt 100 USD mỗi thùng trong tuần trước. Đồng tiền các nước châu Á cũng suy yếu so với USD, một phần do khủng hoảng năng lượng, khiến sức mua tiếp tục giảm.

Mức giá hiện tại là không thể duy trì đối với các hãng hàng không giá rẻ thuộc sở hữu tư nhân. Trong đó, AirAsia X là ví dụ điển hình. Thành lập năm 2001, hãng bay giá rẻ lớn nhất khu vực đã bị đại dịch tàn phá nặng nề và chỉ vừa bắt đầu phục hồi sau tái cấu trúc thì xung đột Iran nổ ra.

Theo Hong Leong Investment Bank, chi phí nhiên liệu có thể chiếm tới 40% tổng chi phí, trong khi 70% chi phí được tính bằng USD, khiến hãng đặc biệt nhạy cảm với các cú sốc bên ngoài. Mỗi khi giá nhiên liệu tăng thêm 1 USD, lợi nhuận có thể giảm khoảng 80 triệu ringgit, tương đương 20 triệu USD. Nếu đồng nội tệ giảm 10 sen, lợi nhuận có thể bị ảnh hưởng tới 280 triệu ringgit. Không khó để thấy các cú sốc hiện nay đang bào mòn biên lợi nhuận vốn chỉ đạt 5,9% trong năm ngoái.

Vì vậy, việc hãng thông báo tăng giá vé tối đa 40% và nâng phụ phí nhiên liệu thêm 20% trong tháng trước là điều không quá bất ngờ. Trước đó, hãng đã cắt giảm 10% số chuyến bay và đóng các đường bay kém hiệu quả. Tuần trước, công ty liên kết Thai AirAsia cho biết sẽ giảm gần một phần ba số ghế cung ứng. Hãng chịu ảnh hưởng nặng nhất trong khu vực là Batik Air Malaysia, đã cắt giảm 35% công suất.

Cho đến nay, vẫn chưa có dấu hiệu cho thấy các hãng bay giá rẻ châu Á đang rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán như Spirit Airlines tại Florida, nơi chi phí nhiên liệu tăng vọt trở thành giọt nước tràn ly. Tuy vậy, các chính phủ không nên chủ quan. Trong bối cảnh những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng như Philippines đã ban bố tình trạng khẩn cấp để ứng phó với cú sốc nhiên liệu, câu hỏi đặt ra là liệu ngân sách công có nên được sử dụng để cứu trợ các hãng hàng không hay không.

Khác với các hãng hàng không quốc gia, các hãng giá rẻ không có hậu thuẫn từ các quỹ tài sản quốc gia. Tại Malaysia, Indonesia và Philippines, họ còn vận chuyển số lượng hành khách lớn hơn. Ba quốc gia này có hàng nghìn hòn đảo không thể kết nối bằng đường bộ, vì vậy hàng không giá rẻ đóng vai trò huyết mạch đối với đi lại và kinh tế, cần được hỗ trợ để tránh làm chậm thêm hoạt động kinh doanh.

Các biện pháp có thể bao gồm trợ giá, ưu đãi thuế hoặc tiếp cận nguồn vốn chi phí thấp từ các tổ chức cho vay công. Tại Malaysia, nơi tập đoàn dầu khí quốc gia Petroliam Nasional, thường được biết đến với tên Petronas, giữ vai trò chi phối trong cung ứng nhiên liệu hàng không, có thể xem xét áp dụng thời gian ân hạn cho các hãng gặp khó, giúp họ có thêm thời gian thanh toán.

Khủng hoảng năng lượng đã lan rộng và tác động đến gần như mọi lĩnh vực của kinh tế toàn cầu. Với các chính phủ đang chịu nhiều áp lực, việc xác định ưu tiên không hề dễ dàng. Nhưng tại Đông Nam Á, các hãng hàng không giá rẻ cung cấp một dịch vụ thiết yếu. Việc hỗ trợ họ không nên bị trì hoãn.