Việt Nam cần chuyển trọng tâm từ thu hút thật nhiều nhà máy sang xây dựng nền tảng hạ tầng số và thể chế đủ sức hấp dẫn các dự án công nghệ cao nếu muốn cạnh tranh trong làn sóng FDI 2.0, theo các diễn giả tại phiên thảo luận "Cuộc đua hạ tầng cho làn sóng FDI 2.0", thuộc chuỗi đối thoại "Hạ tầng: Nền móng cho tăng trưởng mới của Việt Nam" do Bloomberg Businessweek Vietnam tổ chức ngày 9.7 vừa qua.

Các ý kiến tại tọa đàm cho thấy lợi thế về chi phí lao động và đất đai từng giúp Việt Nam bứt phá trong giai đoạn FDI đầu tiên đang dần thu hẹp. Thay vào đó, các tập đoàn quốc tế ngày càng quan tâm đến khả năng cung cấp điện ổn định, năng lực tính toán, kết nối dữ liệu xuyên biên giới và môi trường đầu tư minh bạch.

Ông Seck Yee Chung, phó chủ tịch hiệp hội Thương mại Singapore tại Việt Nam (SingCham TP.HCM), đồng thời là đối tác tại hãng luật Baker McKenzie Việt Nam, đánh giá Nghị quyết 10 đã phát đi tín hiệu tích cực khi chuyển trọng tâm từ số lượng sang chất lượng FDI, ưu tiên các lĩnh vực công nghệ, đổi mới sáng tạo, tăng trưởng xanh và hạ tầng số. Tuy nhiên, theo ông, yếu tố quyết định nằm ở khâu thực thi.

"Điều quan trọng là nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ trực tiếp thẩm định và phê duyệt dự án, để họ có thể nhận diện đúng những khoản đầu tư mang lại giá trị công nghệ và tác động dài hạn," ông Seck Yee Chung nói.

Cũng theo ông Chung, Việt Nam không nên chỉ tập trung thu hút các dự án quy mô lớn mà bỏ quên hệ sinh thái doanh nghiệp vệ tinh. Các doanh nghiệp sản xuất linh kiện, vật liệu và dịch vụ phụ trợ sẽ quyết định khả năng hình thành chuỗi cung ứng hoàn chỉnh, qua đó giữ chân những nhà đầu tư công nghệ cao trong dài hạn.

Ở góc độ doanh nghiệp phát triển hạ tầng, ông Lê Đăng Dũng, chủ tịch Stavian HighTech Infrastructure, cho rằng mục tiêu của FDI thế hệ mới không còn là gia tăng số lượng nhà máy mà phải tạo được hệ sinh thái sản xuất, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao.

"Nếu Việt Nam tiếp tục thu hút các dự án chỉ dựa trên hoạt động gia công, chúng ta sẽ rất khó vượt qua bẫy thu nhập trung bình," ông Dũng nhận định. "Giá trị của FDI phải nằm ở công nghệ, hệ sinh thái và nguồn nhân lực mà các dự án mang lại."

Theo đó, trong kỷ nguyên AI, sức cạnh tranh của một quốc gia sẽ được quyết định bởi ba yếu tố cốt lõi là năng lực tính toán, nguồn điện và kết nối dữ liệu. Ông Dũng cho rằng, Việt Nam cần đẩy nhanh đầu tư vào trung tâm dữ liệu, siêu máy tính và hạ tầng cáp quang biển nếu muốn trở thành điểm đến của các doanh nghiệp AI và hyperscaler (nhà phát triển trung tâm dữ liệu quy mô lớn) toàn cầu. Đặc biệt là trong mảng cáp quang, khi Việt Nam hiện có số lượng tuyến cáp quang biển khá hạn chế so với nhu cầu phát triển của nền kinh tế số.

Ở góc nhìn của nhà phát triển khu công nghiệp, ông Harry Hughes, giám đốc dự án Hạ tầng kỹ thuật số Saigontel, cho rằng lợi thế lao động giá rẻ không còn là yếu tố quyết định trong cuộc cạnh tranh thu hút vốn đầu tư. "Nhà đầu tư hiện tìm kiếm những quốc gia có thể cung cấp đồng thời năng lực tính toán, kết nối dữ liệu, nguồn điện sạch và sự ổn định của hạ tầng. Đó mới là nền tảng để thu hút FDI 2.0," ông Harry cho biết.

Theo đại diện của Saigontel, các khu công nghiệp trong tương lai cần được phát triển như một "nền tảng vận hành" (industrial operating system) thay vì chỉ cung cấp mặt bằng và hạ tầng cơ bản. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp có thể tiếp cận ngay năng lực tính toán, kết nối tốc độ cao và nguồn điện sạch khi triển khai dự án. Ông cũng đánh giá kết nối vệ tinh tương tự như Starlink sẽ góp phần tăng khả năng duy trì hoạt động liên tục cho doanh nghiệp tại Việt Nam.

Yếu tố cấp bách

Khảo sát trực tiếp với các khán giả tại sự kiện cho thấy khoảng 60% người tham dự đánh giá cải cách thể chế và chính sách ưu đãi là yếu tố cấp bách nhất để Việt Nam giành lợi thế trong cuộc đua FDI 2.0. Đồng tình với kết quả này, ông Lê Đăng Dũng cho rằng hạ tầng số, đặc biệt là điện và kết nối dữ liệu, cần được đầu tư trước để tạo nền tảng cho các dự án công nghệ cao. Theo ông, phát triển nhân lực không phải là một bài toán bất khả giải khi nguồn nhân lực sẽ phát triển cùng với nhu cầu của thị trường khi các dự án chất lượng cao được triển khai.

Khép lại phiên thảo luận, các diễn giả đều cho rằng đầu tư vào hạ tầng số sẽ quyết định khả năng cạnh tranh của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới, song song với việc phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế công nghệ cao. "Nhà máy thông minh có thể sử dụng nhiều robot hơn con người, nhưng Việt Nam vẫn cần một lực lượng lao động được đào tạo bài bản để vận hành công nghệ, phát triển phần mềm và xây dựng hạ tầng cho nền kinh tế số," ông Seck Yee Chung của SingCham TP.HCM nhấn mạnh.