Chu kỳ mở rộng kéo dài năm năm sẽ chịu thêm bao nhiêu cú sốc nữa? Có thể nó vẫn sẽ vượt qua biến cố lần này, nhưng sức bật sẽ yếu đi. Khi đó, các quan chức kinh tế hàng đầu phải chứng minh năng lực.

Xung đột tại Iran chắc chắn gây ra tổn thất. Câu hỏi nằm ở chỗ liệu đây có phải chỉ là một cú trượt chân không, hay là bước ngoặt sẽ chấm dứt động lực duy trì tăng trưởng từ sau đại dịch. Sự giằng co này được thể hiện rõ trong các cuộc họp tuần trước của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tại Washington. Việc các nhà hoạch định chính sách phát tín hiệu thận trọng khiến mọi người yên tâm phần nào, nhưng nếu kéo dài, sự thận trọng dễ trở thành lý do để trì hoãn hành động. Cách tiếp cận này có thể hiệu quả trong ngắn hạn, song không thể duy trì lâu dài.

Căng thẳng tại Trung Đông đang làm nổi bật lên những tranh luận về những gì các ngân hàng trung ương rút ra sau Covid-19. Họ nên bỏ qua cú sốc giá dầu sau khi xung đột bùng nổ vào ngày 28.2, hay sớm siết chặt chính sách để ngăn lạm phát? Lựa chọn thứ hai có thể khiến doanh nghiệp và người tiêu dùng gánh chịu thêm áp lực.

Nếu cho rằng lạm phát chỉ mang tính tạm thời, các nhà hoạch định chính sách có thể rơi vào cái bẫy giống năm 2021. Quan điểm này thể hiện một sự tự tin chưa chắc đã phù hợp. Huw Pill, kinh tế trưởng Ngân hàng Anh, chỉ ra điểm yếu của cách tiếp cận này: “Tôi không chắc chờ đợi là phản ứng phù hợp với những động lực lạm phát có khả năng tự duy trì,” ông nói tại một sự kiện hôm thứ Sáu.

Tác động của cuộc xung đột đối với kinh tế toàn cầu hiện chưa đến mức nghiêm trọng. IMF dự báo tăng trưởng toàn cầu giảm xuống 3,1% trong năm nay, thấp hơn mức 3,3% đưa ra hồi tháng 1. Con số này vẫn khá ổn nếu xét đến biến động lớn trên thị trường năng lượng. Tuy nhiên, không nên vì thế mà chủ quan. Quỹ cảnh báo rằng mỗi ngày nguồn cung năng lượng bị gián đoạn đều khiến triển vọng xấu đi.

Chu kỳ tăng lãi suất mạnh sau Covid cùng với các mức thuế của Mỹ từng là những lực cản lớn. Dù vậy, chúng chưa đủ để làm gián đoạn chu kỳ mở rộng. Những nỗ lực gây tranh cãi của Tổng thống Donald Trump nhằm làm suy yếu tính độc lập của Fed, tổ chức đóng vai trò then chốt với sự ổn định tài chính toàn cầu, cũng chưa gây ra cú sốc lớn. Nhà đầu tư chưa rút vốn ồ ạt khỏi tài sản Mỹ và đồng USD chưa chịu làn sóng bán tháo sau khi Washington công bố chính sách thuế quan cách đây một năm.

Nhìn sâu hơn vào các dự báo, bức tranh trở nên đáng lo ngại. IMF đưa ra hai kịch bản tiêu cực. Kịch bản thứ nhất cho thấy tăng trưởng giảm về khoảng 2,5% và lạm phát tăng lên 5,4%. Kịch bản xấu nhất, được gọi là “nghiêm trọng”, có thể đẩy kinh tế vào suy thoái, với tăng trưởng khoảng 2% và lạm phát lên gần 6%. Suy giảm GDP trên diện rộng là hiện tượng hiếm, từng xảy ra vào năm 2020 trong giai đoạn tồi tệ nhất của Covid và năm 2009 sau khủng hoảng cho vay dưới chuẩn. Điều đó cho thấy tình hình chưa đến mức quá tệ, trừ khi xung đột leo thang mạnh hoặc xuất hiện sai lầm lớn trong chính sách.

Như thường lệ, nền kinh tế thế giới vẫn phụ thuộc vào một vài đầu tàu. Trung Quốc khởi đầu năm khá vững, GDP quý I tăng 5% so với cùng kỳ và vượt dự báo, cho thấy tác động lan tỏa từ xung đột còn hạn chế. Tuy vậy, các động lực trong nước lại đang suy yếu khi doanh số bán lẻ tiếp tục gây thất vọng và tỉ lệ thất nghiệp vẫn cao. Mỹ có thể tránh được suy giảm nhờ thị trường lao động vẫn ổn định. Dù vậy, việc đặt quá nhiều kỳ vọng vào hai nền kinh tế này tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Có lẽ vấn đề không phải là khi nào chu kỳ tăng trưởng kết thúc. Nền tảng của nó đang yếu đi. Nếu không có xung đột, triển vọng có thể đã được nâng lên. Có thể nói kinh tế toàn cầu đang bước vào giai đoạn này với trạng thái tốt nhất có thể trong hoàn cảnh hiện tại.

Chỉ cần những cú sốc do con người gây ra sớm dừng lại.