Chỉ vài tuần sau khi tiếp quản chiếc ghế Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Kevin Warsh đã tạo ra bầu không khí mà ông luôn cho là cần thiết đối với một ngân hàng trung ương: tranh luận thẳng thắn và sẵn sàng thách thức những quan điểm đã trở thành mặc định. Thế nhưng, cuộc tranh luận ấy lại nhanh chóng biến thành phép thử đầu tiên đối với chính chương trình cải tổ mà ông đang theo đuổi.

Tối 15.6, một ngày trước cuộc họp chính sách đầu tiên dưới sự chủ trì của mình, Warsh mời 18 thành viên Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) tới dùng bữa tối. Đây là những thống đốc và chủ tịch các ngân hàng dự trữ khu vực, những người cùng bỏ phiếu quyết định lãi suất và định hình chính sách tiền tệ của Mỹ. Trong bầu không khí được kỳ vọng sẽ giúp gắn kết ban lãnh đạo mới, Warsh giới thiệu sáng kiến lớn đầu tiên: thành lập năm hội đồng chuyên gia độc lập để rà soát toàn diện cách Fed đánh giá nền kinh tế, xây dựng chính sách và truyền đạt quyết định tới công chúng.

Theo kế hoạch của Warsh, các hội đồng này sẽ làm việc trong nhiều tháng, quy tụ các nhà kinh tế, cựu lãnh đạo ngân hàng trung ương, học giả và lãnh đạo doanh nghiệp. Ông tin rằng sau nhiều năm vận hành theo cùng một khuôn mẫu, Fed cần thêm những góc nhìn từ bên ngoài để đánh giá lại những giả định vốn đã ăn sâu trong cách hoạch định chính sách.

Ý tưởng vừa được trình bày đã lập tức gặp phản ứng. Christopher Waller, một thống đốc Fed nổi tiếng với phong cách phát biểu thẳng thắn và từng nhiều năm giảng dạy kinh tế, hỏi thẳng Warsh mục đích thực sự của kế hoạch này là gì. Theo những người có mặt tại bữa tối, Waller nói chỉ cần biết danh sách những người được mời tham gia là có thể đoán được kết luận cuối cùng. Ông cũng bày tỏ nghi ngờ rằng giới kinh tế học hiện nay khó có khả năng xuất hiện một phát hiện mang tính đột phá mà Fed đã bỏ lỡ suốt nhiều năm.

Cuộc đối đáp ngắn nhưng phản ánh đúng thách thức lớn nhất mà Warsh đang đối mặt. Ông bước vào Fed với quyết tâm thay đổi cách ngân hàng trung ương vận hành, trong khi phần lớn những người ngồi quanh bàn họp đều là những người đã trực tiếp xây dựng và bảo vệ khuôn khổ chính sách hiện hành. Muốn cải tổ, Warsh trước hết phải thuyết phục chính những đồng nghiệp đã dành nhiều năm để tạo dựng hệ thống mà ông cho rằng cần được xem xét lại.

Đó là nhiệm vụ chẳng hề đơn giản. Warsh từng là Thống đốc Fed giai đoạn 2006 đến 2011, sau đó rời cơ quan này và dành nhiều năm công khai chỉ ra những điểm yếu trong cách Fed dự báo và truyền thông chính sách. Ông nhiều lần lập luận rằng các nhà hoạch định chính sách đã trở nên quá phụ thuộc vào mô hình kinh tế và các dự báo định lượng, trong khi nền kinh tế thực tế luôn thay đổi nhanh hơn khả năng cập nhật của những mô hình ấy.

Trong các bài phát biểu suốt hơn một thập kỷ qua, Warsh thường nhắc đến một vấn đề mà ông gọi là "tư duy theo quán tính". Theo ông, khi Fed đã xây dựng một kịch bản về triển vọng kinh tế, các nhà hoạch định chính sách rất dễ vô thức tìm kiếm những dữ liệu củng cố nhận định ban đầu, còn các tín hiệu trái chiều lại bị xem nhẹ hoặc giải thích theo hướng phù hợp với dự báo đã có. Điều đó khiến việc điều chỉnh chính sách nhiều khi chậm hơn diễn biến thực tế của nền kinh tế.

Ông cũng nghi ngờ mức độ chính xác mà Fed thể hiện khi dự báo lạm phát hoặc tăng trưởng. Theo Warsh, nhiều số liệu được sử dụng trong các cuộc họp chính sách vốn phản ánh những gì đã xảy ra từ nhiều tuần hoặc nhiều tháng trước, trong khi nền kinh tế luôn vận động từng ngày. Việc quá tin vào các dữ liệu quá khứ có thể khiến Fed phản ứng chậm trước những thay đổi đang hình thành.

Những quan điểm ấy giờ đây trở thành nền tảng cho chương trình cải tổ của Warsh. Năm tổ công tác mà ông đề xuất sẽ xem xét hàng loạt vấn đề quan trọng, từ khuôn khổ mục tiêu lạm phát, quy mô bảng cân đối kế toán, cách Fed truyền thông với thị trường cho đến quy trình xây dựng dự báo. Mục tiêu của ông là mở lại những cuộc tranh luận mà theo ông, giới ngân hàng trung ương từ lâu đã ngừng đặt ra.

Warsh nhiều lần nhấn mạnh các hội đồng chuyên gia không có quyền áp đặt bất kỳ thay đổi nào. Họ chỉ nghiên cứu, thu thập ý kiến và đưa ra khuyến nghị. Mọi quyết định cuối cùng vẫn thuộc về FOMC. Dẫu vậy, bản thân việc mời một lực lượng lớn chuyên gia bên ngoài tham gia đánh giá hoạt động của Fed đã là bước đi hiếm thấy đối với một tổ chức vốn nổi tiếng thận trọng và đề cao tính độc lập.

Một số đồng nghiệp của Warsh đánh giá tích cực về hướng đi này. James Bullard, người từng lãnh đạo Fed chi nhánh St. Louis trong 15 năm, cho rằng các tổ chức lớn thường rất khó tự thay đổi nếu chỉ dựa vào đánh giá nội bộ. Theo ông, việc mời những chuyên gia có uy tín từ bên ngoài tham gia phản biện có thể giúp tạo dựng sự đồng thuận rộng hơn cho các cải cách sau này.

Ngay cả những người còn dè dặt cũng thừa nhận danh sách lãnh đạo các nhóm nghiên cứu có chất lượng cao. Trong số đó có một nhà kinh tế đoạt giải Nobel, nhiều cựu lãnh đạo ngân hàng trung ương cùng các doanh nhân giàu kinh nghiệm. Điều này phần nào giúp xoa dịu lo ngại rằng các hội đồng chỉ được lập ra để hợp thức hóa quan điểm của chủ tịch mới.

Tất nhiên, sự hoài nghi vẫn chưa biến mất. Nhiều thành viên FOMC cho rằng việc xem xét lại bảng cân đối kế toán hay cách Fed giao tiếp với thị trường là cần thiết sau những biến động vài năm qua. Điều khiến họ băn khoăn là phạm vi cải tổ quá rộng và thời gian triển khai lại khá gấp. Họ lo ngại quá nhiều chủ đề được đưa lên bàn cùng lúc sẽ khiến các cuộc thảo luận thiếu chiều sâu, trong khi những thay đổi liên quan đến khuôn khổ chính sách tiền tệ thường cần nhiều thời gian để xây dựng đồng thuận.

Về phía Warsh, ông tỏ ra khá lạc quan về những gì diễn ra trong những tuần đầu tiên. Khi điều trần trước Quốc hội Mỹ, Chủ tịch Fed nói rằng chỉ sau sáu tuần, ông đã cảm nhận được một sự thay đổi trong cách suy nghĩ của các đồng nghiệp. Theo lời Warsh, những cuộc trao đổi tại hành lang, trong nhà ăn hay bên ngoài các phiên họp chính thức đều cho thấy mọi người sẵn sàng thảo luận cởi mở hơn về những vấn đề từng được xem là đã có lời giải.

Sự tự tin ấy phản ánh niềm tin của Warsh rằng Fed đang đứng trước cơ hội hiếm có để tự làm mới mình sau giai đoạn lạm phát kéo dài. Trong các phiên điều trần, ông liên tục nhắc tới con số 63 tháng, khoảng thời gian lạm phát duy trì trên mục tiêu 2% của Fed. Theo ông, chỉ riêng thực tế đó cũng đủ để đặt ra câu hỏi liệu khuôn khổ chính sách hiện nay còn phù hợp hay không.

Với nhiều thành viên FOMC, cách nhìn này chưa hẳn thuyết phục. Họ cho rằng giai đoạn lạm phát vừa qua chịu ảnh hưởng của hàng loạt cú sốc đặc biệt, từ hậu quả của đại dịch, đứt gãy chuỗi cung ứng cho tới những biến động địa chính trị.  Theo lập luận này, việc lạm phát kéo dài chưa đủ để kết luận rằng toàn bộ cách tiếp cận của Fed cần phải thay đổi.

Chính khác biệt trong cách nhìn nhận nguyên nhân của những sai lệch ấy đang tạo nên cuộc tranh luận lớn đầu tiên dưới thời Kevin Warsh, và cũng là phép thử đầu tiên đối với khả năng dẫn dắt của vị Chủ tịch Fed mới.