Các chủ tàu đang gấp rút đọc kỹ từng điều khoản trong thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh thỏa thuận này có thể tạm thời mở lại eo biển Hormuz và mang lại lối thoát cho hơn 800 con tàu đang mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư.

Tuyến hàng hải sống còn này gần như bị phong tỏa từ cuối tháng 2. Khi đó, các cuộc không kích của Mỹ và Israel khiến Iran siết chặt kiểm soát, kéo theo một cú sốc nguồn cung năng lượng lớn. Đến tối thứ Ba theo giờ Mỹ, ngay trước thời hạn do Tổng thống Donald Trump đặt ra, hai bên đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn để đổi lấy việc mở lại tuyến đường biển này.

Tuy nhiên, các chi tiết then chốt vẫn chưa rõ ràng. Iran cho biết sẽ cho phép tàu thuyền qua lại an toàn trong hai tuần, với điều kiện phải phối hợp với lực lượng vũ trang và tuân theo các “giới hạn kỹ thuật”.

Trong khi đó, ông Trump tuyên bố sẽ “MỞ CỬA HOÀN TOÀN, NGAY LẬP TỨC VÀ AN TOÀN” eo biển này. Trong một bài đăng riêng trên mạng xã hội, ông cho biết Mỹ sẽ “hỗ trợ xử lý ùn tắc” và “duy trì sự hiện diện” để đảm bảo lưu thông thông suốt.

Trước những thông tin trái chiều, các chủ tàu tại châu Á, Trung Đông và châu Âu tỏ ra nhẹ nhõm nhưng vẫn giữ tâm thế thận trọng. Lưu lượng tàu đi qua khu vực này trong ngày thứ Tư hầu như chưa có biến động đáng kể. Một số doanh nghiệp cho biết họ đang liên hệ với các hãng bảo hiểm và cố vấn an ninh, đồng thời đặt tàu trong trạng thái sẵn sàng. Họ từ chối nêu tên do tính nhạy cảm của vấn đề.

“Chúng tôi sẽ theo dõi diễn biến,” người phát ngôn của Nippon Yusen Kabushiki Kaisha, một trong những hãng vận tải biển lớn nhất thế giới có trụ sở tại Tokyo, cho biết qua điện thoại.

Trong sáu tuần qua, lưu lượng tàu qua một trong những tuyến vận chuyển năng lượng bận rộn nhất thế giới đã giảm mạnh, so với khoảng 135 tàu qua lại mỗi ngày trước đây.

Điều đó cho thấy quá trình khôi phục sẽ không diễn ra ngay lập tức. “Không thể bật lại dòng chảy vận tải toàn cầu chỉ trong 24 giờ,” Jennifer Parker, giáo sư thỉnh giảng tại viện Quốc phòng và An ninh, đại học Tây Úc, nhận định. “Chủ tàu chở dầu, hãng bảo hiểm và thủy thủ đoàn cần tin rằng rủi ro thực sự đã biến mất chứ không chỉ tạm dừng.”

Dữ liệu từ công ty phân tích Kpler cho thấy tàu chở năng lượng chiếm phần lớn trong số tàu bị mắc kẹt tại đây. Hiện có 426 tàu chở dầu thô và nhiên liệu tinh chế, cùng 34 tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng và 19 tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng LNG. Phần còn lại vận chuyển các loại hàng khô như nông sản, kim loại hoặc container.

Theo Lewis Hart, giám đốc mảng hàng hải khu vực châu Á tại công ty môi giới bảo hiểm Willis Towers Watson, kế hoạch ngừng bắn là bước đi cần thiết nhưng mới chỉ là sự khởi đầu. “Ngay cả trong khung thời gian hai tuần, chúng tôi dự báo hoạt động sẽ khôi phục một cách thận trọng và không diễn ra đồng loạt,” ông nói.

Vì vậy, giới giao dịch và chủ tàu sẽ theo dõi sát những con tàu đầu tiên di chuyển qua eo biển theo cả hai hướng, cũng như kết quả của các chuyến đi này. Tính đến sáng thứ Tư, hơn 1.000 tàu đang chờ ở hai đầu eo biển Hormuz, tập trung quanh Dubai và Khor Fakkan, thuộc Vịnh Oman.

“Thị trường phản ứng như vậy là tín hiệu tích cực, nhưng đây mới chỉ là ngày đầu của một lệnh ngừng bắn còn rất mong manh,” Michael Pregent, cựu cố vấn tình báo Mỹ, nói với Bloomberg Television. “Nhiều khả năng chính quyền sẽ kiểm soát ai được đi qua, mức phí phải trả và ai bị từ chối.”

Đi cùng là tàu chở hàng rời NJ Earth thuộc sở hữu của Hy Lạp. Lịch sử hành trình của tàu này trong vịnh Ba Tư cho thấy khả năng có hành vi giả mạo tín hiệu vị trí hoặc bị can thiệp điện tử. Cơ sở dữ liệu Equasis không ghi nhận thông tin liên hệ của chủ sở hữu NJ Earth Marine và đơn vị quản lý NJ Trust Marine.

Ngoài ra, một số tàu khác có liên hệ với Iran cũng đang di chuyển từ trong Vịnh Ba Tư hướng về Hormuz. Hiện chưa ghi nhận tàu nào đi theo chiều ngược lại.

Hoạt động của tàu chở LNG sẽ là một yếu tố đáng chú ý, khi chưa có tàu nào chở đầy hàng đi qua eo biển kể từ khi xung đột bùng phát. Một nỗ lực gần đây của hai tàu đã phải quay đầu vào phút chót. Khoảng 20% lưu lượng LNG toàn cầu đi qua Hormuz trong năm ngoái.

Trong khi đó, theo thống kê của Tổ chức Hàng hải Quốc tế vào cuối tháng Ba, khoảng 20.000 thuyền viên dân sự đang mắc kẹt trên các tàu và phương tiện hỗ trợ trong khu vực. Cơ quan thuộc Liên Hiệp Quốc cảnh báo các thủy thủ này đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhu yếu phẩm, kiệt sức và áp lực tâm lý ngày càng gia tăng.

— Với sự hỗ trợ của Tsuyoshi Inajima, Stephen Stapczynski, và Dan Murtaugh