Những dấu hiệu đầu tiên của một cú sốc đồng bộ đối với kinh tế toàn cầu đã xuất hiện trong các khảo sát doanh nghiệp, cho thấy tác động lan rộng từ chiến sự Iran đang làm suy yếu đà tăng trưởng và đẩy giá cả đi lên.

Các chỉ số quản lý mua hàng (PMI) do S&P Global tổng hợp trong tháng 3 đồng loạt giảm. Trong các số liệu công bố ngày thứ Ba, chỉ số tổng hợp của Mỹ và khu vực đồng euro đều thấp hơn dự báo của giới kinh tế. Tại Úc, chỉ số tương tự lao dốc, báo hiệu nền kinh tế bất ngờ rơi vào thu hẹp. Hoạt động sản xuất tại Ấn Độ cũng chậm lại, xuống mức yếu nhất kể từ năm 2021.

Trong khi đó, nhiều chỉ số giá cả đã tăng vọt. Tại Đức, nền kinh tế lớn nhất châu Âu, lạm phát chi phí đầu vào tăng nhanh nhất trong hơn ba năm. Một chỉ số tương tự của ngành sản xuất Anh ghi nhận mức tăng mạnh nhất kể từ năm 1992.

Các kết quả sơ bộ này được thu thập trong nửa cuối tháng 3, phản ánh tâm lý bi quan ngày càng lan rộng trong cộng đồng doanh nghiệp toàn cầu trước việc chiến sự Iran kéo dài và hệ lụy ngày càng nghiêm trọng.

Tổng hợp lại, các chỉ số này cho thấy bức tranh ban đầu về tác động lan tỏa của xung đột đối với tăng trưởng. Nguồn cung năng lượng, yếu tố sống còn với nhiều nền kinh tế lớn, đang chịu cú sốc nặng nề.

Lo ngại về hệ quả đã bao trùm các nhà hoạch định chính sách. Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Christine Lagarde tuần trước nhận định các hành động quân sự do Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động nhằm vào Iran đã làm gia tăng “rủi ro lạm phát tăng và rủi ro tăng trưởng giảm”.

Giới điều hành chính sách tiền tệ tại Frankfurt và London đang chuyển sang trạng thái thận trọng theo hướng thắt chặt. Khu vực đồng euro có thể nâng lãi suất sớm nhất ngay trong tháng tới. Nhật Bản cũng chuẩn bị cho một bước đi mới ngay từ tháng 4, trong khi Úc đã thực hiện lần tăng thứ hai liên tiếp.

“Trước khi chiến sự tại Iran bùng phát, các chỉ báo của chúng tôi cho thấy kinh tế toàn cầu đang lấy lại đà tăng trưởng,” Jamie Rush, giám đốc kinh tế toàn cầu tại Bloomberg Economics, cho biết. “Nhưng số liệu PMI mới từ các nền kinh tế phát triển cho thấy đà phục hồi mong manh này có nguy cơ bị bóp nghẹt bởi việc giá dầu tăng, điều kiện tài chính thắt chặt và tâm lý yếu.”

Tất cả các chỉ số tổng hợp công bố ngày thứ Ba, bao gồm cả sản xuất và dịch vụ, đều giảm. Theo thứ tự thời gian, danh sách này gồm Úc, Nhật Bản, Ấn Độ, Pháp, Đức, toàn khu vực đồng euro, Anh và cuối cùng là Mỹ.

Tại Mỹ, hoạt động kinh doanh trong tháng 3 vẫn tăng nhưng với tốc độ chậm nhất gần một năm, chủ yếu do đà tăng của khu vực dịch vụ suy yếu.

Chỉ số giá đầu vào cho nguyên vật liệu và chi phí khác tăng lên mức cao nhất kể từ tháng 5. Doanh nghiệp đã chuyển phần chi phí tăng này sang người tiêu dùng, khiến giá bán tăng mạnh nhất trong hơn ba năm rưỡi.

Ngành sản xuất Mỹ cho thấy thêm tín hiệu ổn định. Tương tự, hoạt động nhà máy tại khu vực đồng euro cũng cải thiện ngoài dự báo. Tuy nhiên, S&P Global cảnh báo rằng một phần nguyên nhân có thể đến từ việc khách hàng tăng tích trữ hàng hóa trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung.

Kết hợp với đà gần như chững lại của dịch vụ và mức thấp nhất trong 10 tháng của chỉ số tổng hợp, bức tranh chung vẫn ảm đạm, đặc biệt khi các chỉ số giá tăng rõ rệt.

“PMI sơ bộ của khu vực đồng euro đang phát đi tín hiệu cảnh báo đình lạm khi chiến sự Trung Đông đẩy giá lên cao trong khi bóp nghẹt tăng trưởng,” Chris Williamson, kinh tế trưởng tại S&P Global Market Intelligence, nhận định.

“Ngày thứ Tư đen tối”

Tại Anh, ngành sản xuất cho thấy khả năng chống chịu tốt hơn dịch vụ, nhưng chỉ số tổng hợp vẫn thấp hơn nhiều so với kỳ vọng. Giá đầu vào của các nhà máy tăng vọt, mạnh nhất kể từ cú sốc đồng bảng Anh lao dốc sau cuộc khủng hoảng “Black Wednesday” năm 1992.

Williamson cho rằng Ngân hàng Trung ương Anh đang đối mặt giai đoạn đầy thách thức: Cơ quan này phải cân bằng giữa rủi ro tăng trưởng và lạm phát khi điều hành chính sách, vừa kiềm chế nguy cơ lạm phát bùng phát kéo dài, vừa tránh để lãi suất cao làm trầm trọng thêm nguy cơ suy giảm.

Tại Nhật Bản, dữ liệu công bố cùng ngày cho thấy lạm phát bất ngờ chậm lại. Tuy vậy, các chỉ số hoạt động doanh nghiệp vẫn phản ánh tác động của chiến sự dù nền kinh tế nhìn chung vững vãng. Chỉ số niềm tin cho 12 tháng tới giảm xuống mức thấp nhất gần một năm.

Tại Ấn Độ, các chỉ số cho thấy tăng trưởng kinh tế yếu nhất kể từ năm 2022, đi kèm mức lạm phát chi phí cao nhất trong bốn năm.

Úc là trường hợp biến động mạnh nhất. Chỉ số sản lượng tổng hợp giảm hơn 5 điểm xuống 47, rơi xuống dưới ngưỡng 50, mốc phân định giữa tăng trưởng và suy giảm. Mảng dịch vụ suy yếu rõ rệt, trong khi sản xuất cũng giảm tốc mạnh, khiến khu vực tư nhân rơi vào trạng thái thu hẹp vào cuối quý I, theo S&P Global.

Lạm phát doanh nghiệp tại Úc, theo các chỉ số của S&P Global, đã lên mức cao nhất trong hơn ba năm, làm nổi bật thách thức đối với ngân hàng trung ương nước này.

Tổng thống Donald Trump cho biết các cuộc đàm phán hòa bình tại Trung Đông đang diễn ra dù giao tranh giữa liên minh Mỹ–Israel và Iran vẫn chưa hạ nhiệt.

Ngay cả khi xung đột chấm dứt, các nhà hoạch định chính sách toàn cầu vẫn phải đánh giá mức độ thiệt hại mà cú sốc này đã gây ra đối với tăng trưởng và lạm phát. Các chỉ số của S&P Global mới chỉ phản ánh một phần bức tranh đó.

“Câu hỏi then chốt là eo biển Hormuz sẽ bị phong tỏa trong bao lâu và các ngân hàng trung ương sẽ phản ứng ra sao trước cú sốc này,” Rush nói.

— Với sự hỗ trợ của Alexander Weber, Andrew Langley, Andrew Atkinson, Tom Rees, Anup Roy, Jana Randow, Reade Pickert, và Vince Golle