Sau nhiều thập niên mở rộng nhờ chi phí vận hành thấp, mô hình vé máy bay giá rẻ đang chịu sức ép lớn nhất kể từ đại dịch Covid-19. Các hãng hàng không châu Âu và châu Á đã bắt đầu hủy những đường bay lợi nhuận thấp, đồng thời xem xét tăng giá vé để bù đắp chi phí nhiên liệu tăng mạnh.

Ryanair – biểu tượng của ngành hàng không giá rẻ châu Âu – được cho là đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn khi giá nhiên liệu phản lực tăng mạnh sau khi xung đột tại Iran làm gián đoạn chuỗi cung ứng dầu toàn cầu.

Khoảng 40% lượng dầu hỏa của châu Âu được vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược hiện chịu tác động nghiêm trọng từ căng thẳng quân sự tại Trung Đông.

Theo giới phân tích, điều đáng lo ngại với các hãng bay không chỉ là rủi ro địa chính trị, mà còn là nguy cơ giá nhiên liệu duy trì ở mức cao trong thời gian dài.

“Những thay đổi mang tính cấu trúc mà chúng ta đang chứng kiến sẽ còn tiếp diễn”, Carsten Spohr, lãnh đạo Lufthansa, nhận định. “Các doanh nghiệp mạnh sẽ mạnh hơn, trong khi các hãng yếu sẽ gặp nhiều khó khăn hơn.”

Tony Fernandes, người sáng lập AirAsia, cũng cho rằng ngành hàng không có thể bước vào làn sóng hợp nhất mới. Theo ông, ngay cả những hãng hàng không lớn cũng khó tránh khỏi áp lực tái cấu trúc.

Ngành hàng không vốn hoạt động với biên lợi nhuận thấp và phụ thuộc lớn vào biến động giá dầu. Sau đại dịch Covid-19, nhiều hãng bay vẫn chưa phục hồi hoàn toàn bảng cân đối kế toán, trong khi chi phí lãi vay và thuê máy bay tiếp tục tăng.

Một số hãng đã phải triển khai các biện pháp tiết giảm chi phí khẩn cấp. Lufthansa điều chỉnh đường bay qua Namibia nhằm tối ưu nhiên liệu, còn AirAsia thực hiện các điểm dừng kỹ thuật tại Việt Nam để tiếp nhiên liệu trước khi quay về Kuala Lumpur.

Áp lực tài chính cũng đang gia tăng với các hãng hàng không giá rẻ. Wizz Air gần đây ghi nhận lượng vị thế bán khống tăng mạnh, phản ánh lo ngại của nhà đầu tư về khả năng sinh lời của doanh nghiệp nếu giá nhiên liệu tiếp tục leo thang.

Xung đột tại Trung Đông đồng thời làm thay đổi bản đồ hàng không toàn cầu. Các trung tâm trung chuyển như Dubai hay Doha vốn giữ vai trò cửa ngõ kết nối châu Âu và châu Á đang đối mặt với rủi ro vận hành cao hơn.

Trong bối cảnh đó, nhiều hãng hàng không buộc phải cân nhắc giữa việc duy trì giá vé thấp để giữ khách hoặc tăng giá nhằm bảo vệ biên lợi nhuận.

Một xu hướng khác đang trở nên rõ rệt là việc loại biên sớm các dòng máy bay tiêu tốn nhiên liệu. Lufthansa cùng nhiều hãng bay lớn đã lên kế hoạch đẩy nhanh tiến độ cho nghỉ hưu các dòng Airbus A340 và Boeing 747.

Dù các dòng máy bay thế hệ mới tiết kiệm nhiên liệu hơn, giới phân tích cho rằng hiệu quả vận hành khó có thể bù đắp hoàn toàn cú sốc chi phí hiện tại.

Thị trường cũng được dự báo sẽ chứng kiến thêm nhiều thương vụ sáp nhập, khi các hãng nhỏ hơn gặp khó khăn về dòng tiền và khả năng tiếp cận vốn.

Tại châu Âu, ba tập đoàn hàng không lớn gồm Air France-KLM, Lufthansa và International Airlines Group được đánh giá có lợi thế lớn trong quá trình tái cấu trúc ngành.

Theo các chuyên gia, nếu căng thẳng địa chính trị kéo dài sang mùa cao điểm du lịch hè, nhu cầu đi lại bằng đường hàng không có thể suy yếu đáng kể khi người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu.

Điều đó có nguy cơ đảo ngược xu hướng “đại chúng hóa” hàng không vốn đã diễn ra trong hơn ba thập niên qua, đưa du lịch bằng máy bay trở lại nhóm dịch vụ đắt đỏ hơn đối với nhiều hộ gia đình.