Thuế quan của Tổng thống Donald Trump được kỳ vọng sẽ đưa hoạt động sản xuất trở lại Mỹ. Nhưng một nhà máy xe đạp nằm giữa dãy Blue Ridge ở Virginia cho thấy chính những mức thuế này thường lại cản trở mục tiêu đó.

Bên trong nhà máy Lauf Cycles tại Harrisonburg, khoảng nửa tá thợ cơ khí làm việc quanh những bộ khung bằng sợi carbon siêu nhẹ, luồn xích qua hệ truyền động, siết bu lông và quấn băng quanh tay lái. Bằng cách lắp ráp xe đạp tại đây, trong một nhà xưởng trước kia là nơi in báo, công ty Iceland này tránh được mức thuế mà Mỹ áp lên xe đạp nhập khẩu có thể lên tới 48,5%.

Nhưng gần như toàn bộ linh kiện cấu thành một chiếc xe đạp Lauf, bao gồm cả phuộc giảm xóc đặc trưng của công ty đều đến từ nước ngoài. Mỗi linh kiện lại phải chịu một mức thuế riêng. Trong phần lớn trường hợp, không có sản phẩm thay thế được sản xuất tại Mỹ. Năm ngoái, Lauf từng phải trả mức thuế trên 170% đối với khung và phuộc xe vì chúng được sản xuất tại Trung Quốc. Thuế đối với khung xe Trung Quốc sau đó đã giảm xuống còn 41%, nhưng vẫn ở mức cao.

“Đây là loại thuế mà chỉ những hãng lắp ráp xe đạp tại Mỹ như Lauf phải trả, trong khi những hãng lắp ráp ở nơi khác có thể tránh được”, đồng sáng lập Benedikt Skúlason cho biết.

Các nhà sản xuất Mỹ như Lauf đang hy vọng Trump sẽ tận dụng hội nghị thượng đỉnh với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong tuần này để xem xét lại chính sách thuế quan, trong đó linh kiện và nguyên vật liệu nước ngoài đôi khi phải chịu mức thuế cao hơn cả hàng hóa hoàn chỉnh được sản xuất ở nước ngoài. Trước thềm cuộc gặp, Nhà Trắng đã tạm hoãn áp thuế mới đối với Trung Quốc liên quan đến cáo buộc nước này dư thừa năng lực sản xuất. Tuy nhiên, căng thẳng gia tăng xung quanh Đài Loan, trí tuệ nhân tạo và chiến tranh Iran có thể cản trở việc gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại mà hai nước đạt được vào năm ngoái.

Thuế đối với linh kiện nhập khẩu càng gây áp lực bởi các nhà sản xuất vốn đã phải đối mặt với chi phí cao hơn khi lắp ráp sản phẩm tại Mỹ. Chẳng hạn, các thợ cơ khí của Lauf tại Virginia được trả lương và hưởng phúc lợi theo tiêu chuẩn Mỹ. Trong khi đó, phần lớn đối thủ của công ty, gồm những thương hiệu như Specialized và Trek, bán các mẫu xe được lắp ráp tại những quốc gia châu Á có chi phí lao động thấp hơn như Campuchia và Việt Nam. Vì vậy, sau khi tính cả thuế quan và chênh lệch tiền lương, một chiếc xe đạp sản xuất ở nước ngoài vẫn có thể được bán tại Mỹ với giá thấp hơn một chiếc được sản xuất trong nước.

Bài toán chi phí thuận lợi hơn rất nhiều khi Lauf mở nhà máy vào năm 2023, thời điểm mức thuế của Mỹ đối với các linh kiện mà công ty cần trung bình chỉ 9,1%. Hiện nay, Skúlason cho biết gánh nặng tài chính cùng sự bất định về các mức thuế trong tương lai đã buộc Lauf phải tạm dừng kế hoạch tăng gấp đôi sản lượng tại Virginia. Công ty tự hào có thể đưa ra mức giá thấp hơn các đối thủ nhờ bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng qua mạng. Dù vậy, Lauf vẫn phải tăng giá 8% vào năm ngoái để bù đắp một phần thuế quan, mức tăng không hề nhỏ đối với những chiếc xe có giá từ 3.100 đến 7.790 USD.

“Đây là một sự bất công rất lớn đối với ngành sản xuất nội địa Mỹ và tạo ra tác động hoàn toàn trái ngược với mục tiêu ban đầu là đưa hoạt động sản xuất trở lại Mỹ”, Skúlason nói.

Vấn đề này không chỉ xảy ra với xe đạp. Nhiều thập kỷ hội nhập kinh tế toàn cầu đồng nghĩa các sản phẩm được sản xuất tại Mỹ, từ ô tô cho tới những bộ pin tiên tiến, thường chứa các linh kiện sản xuất ở nước ngoài. Các nhà sản xuất trước đây không coi đây là vấn đề cho đến khi cuộc chiến thương mại của Trump và đại dịch Covid-19 phơi bày những rủi ro của chuỗi cung ứng quốc tế.

Trong một số trường hợp, các nhà sản xuất trong nước có thể tìm được linh kiện sản xuất tại Mỹ để thay thế hàng nhập khẩu, nhưng thường thì họ không thể. Chẳng hạn, hiện không có nhà cung cấp nào tại Mỹ có khả năng sản xuất phuộc và khung bằng sợi carbon của Lauf. Và Lauf, công ty sản xuất gần 3.000 chiếc xe đạp vào năm ngoái, không có quy mô hay nguồn vốn đủ lớn để chuyển hoạt động sản xuất linh kiện ra khỏi Trung Quốc như một số đối thủ nổi tiếng hơn.

Nhóm nghị sĩ ủng hộ ngành xe đạp tại Quốc hội Mỹ (Congressional Bike Caucus) năm ngoái đã trình một dự luật đề xuất đình chỉ thuế đối với linh kiện xe đạp nhập khẩu trong 10 năm, với điều kiện các linh kiện này được sử dụng để lắp ráp xe đạp tại Mỹ. Các tác giả của dự luật thuộc cả hai đảng cho rằng đạo luật sẽ giúp ngành xe đạp có thêm thời gian, đồng thời mang lại sự chắc chắn cần thiết để các nhà sản xuất linh kiện đầu tư vào hoạt động sản xuất trong nước.

“Một khi bắt đầu lắp ráp xe đạp tại đây, bạn sẽ cần tất cả các linh kiện”, Hạ nghị sĩ Mike Thompson, một thành viên đảng Dân chủ đến từ California, đồng chủ tịch nhóm nghị sĩ và cũng là một người đam mê đạp xe, cho biết. “Hoạt động lắp ráp sẽ dẫn tới sản xuất. Điều này tạo động lực đưa chuỗi cung ứng trở về trong nước bằng cách khuyến khích các nhà sản xuất chuyển hoạt động tới gần hơn.”

Tình hình càng khó khăn hơn khi mức thuế của Mỹ liên tục thay đổi.

Khi nhà máy của Lauf tại Virginia đi vào hoạt động, khung xe bằng sợi carbon tạm thời được miễn mức thuế 25% mà chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu áp lên phần lớn hàng hóa Trung Quốc. Tuy nhiên, chính sách miễn trừ này chấm dứt vào năm 2024. Sau khi Trump trở lại Nhà Trắng vào năm sau, ông áp các mức thuế “Ngày Giải phóng”, khiến mức thuế thực tế đối với linh kiện xe đạp nhập khẩu của Lauf có thời điểm tăng lên trên 77%.

Thời điểm đó đặc biệt bất lợi đối với Lauf. Thuế quan tăng vọt ngay trước khi công ty nhận một lô lớn khung xe và các linh kiện khác cần thiết để đáp ứng đơn hàng trong mùa hè cao điểm. Thiệt hại tài chính nghiêm trọng đến mức Lauf chỉ vừa đủ tránh khỏi nguy cơ phá sản và phải gấp rút tìm kiếm các nhà đầu tư mới để tái cấp vốn cho công ty, Skúlason cho biết.

Tòa án Tối cao Mỹ sau đó đã bác bỏ một phần lớn các mức thuế được áp dụng trong năm 2025 và Lauf được hoàn lại gần 700.000 USD. Skúlason gọi khoản tiền này là “một phần tương đối nhỏ so với tổng thiệt hại”. Hiện tại, mức thuế thực tế đối với Seigla, mẫu xe đạp gravel phổ biến của Lauf — dòng xe phù hợp để di chuyển trên cả đường trải nhựa lẫn đường không trải nhựa — đã ổn định ở mức 21,7%.

Mỹ từng có một ngành sản xuất xe đạp phát triển mạnh, nhưng ngành này đã dần mai một trong 30 năm qua.

Năm 1878, Albert Pope bắt đầu sản xuất xe đạp Columbia tại một nhà máy máy may ở Connecticut, góp phần hình thành mạng lưới cung ứng nội địa cho khung xe, ống kim loại, vòng bi và lốp xe. Đến giữa thế kỷ 20, những công ty như Huffy, Murray và Schwinn đã trở thành các nhà sản xuất lớn, với những chiếc xe đạp và thương hiệu của họ gắn bó sâu sắc với đời sống người Mỹ.

Sản lượng xe đạp đạt một trong những đỉnh cao lịch sử vào đầu thập niên 1970. Nhưng khi nhu cầu tăng lên, các công ty Mỹ bắt đầu đặt những đơn hàng lớn tại các nhà máy ở Nhật Bản và Đài Loan, góp phần hình thành các cụm nhà cung cấp linh kiện tập trung cao vẫn tồn tại cho đến ngày nay. Đến thập niên 1990, các thương hiệu xe đạp cao cấp của Mỹ ngày càng tập trung vào thiết kế và kỹ thuật, trong khi thuê các nhà máy ở nước ngoài sản xuất khung xe, linh kiện và thực hiện công đoạn lắp ráp.

Huffy đóng cửa những nhà máy cuối cùng tại Mỹ vào năm 1999, với lý do không thể cạnh tranh với mức giá từ Trung Quốc. Ở phân khúc cao cấp hơn, Trek và Cannondale duy trì hoạt động sản xuất đáng kể tại Mỹ lâu hơn phần lớn các hãng khác, nhưng phần lớn hoạt động này cũng được chuyển ra nước ngoài trong những năm 2000. Năm ngoái, 95% số xe đạp bán tại Mỹ là hàng nhập khẩu.

Hiện nay, các thương hiệu mới của Trung Quốc đang xuất hiện trên các nền tảng trực tuyến và tại những cửa hàng địa phương trên khắp nước Mỹ, bán xe dưới chính thương hiệu của mình thay vì mang nhãn hiệu phương Tây. Xe của họ có mức giá cạnh tranh và được trang bị những công nghệ mới nhất.

Chẳng hạn, XDS của Trung Quốc đã là nhà sản xuất lớn cho các thương hiệu Mỹ trong nhiều thập niên và ước tính khoảng một phần tư số xe đạp giành chiến thắng tại các chặng đua Tour de France được sản xuất tại các nhà máy của hãng. Công ty đã ra mắt thương hiệu quốc tế riêng mang tên X-LAB, bắt đầu có mặt tại các cửa hàng ở Mỹ vào tháng 4. Mẫu xe gravel GT8 bằng sợi carbon của hãng có giá bán lẻ 3.199 USD, trong khi một chiếc xe tương đương của Trek hoặc Specialized có thể có giá hơn 6.000 USD. Một mẫu xe tương tự của Lauf, Seigla Club, có giá bán lẻ 4.790 USD.

Mặc dù XDS có trụ sở tại Thâm Quyến, ngày càng nhiều xe đạp X-LAB được xuất khẩu sang Mỹ có nguồn gốc từ Campuchia, theo Patrick Pan, Giám đốc marketing toàn cầu của thương hiệu. Đây không phải là sự thay đổi ngẫu nhiên.

Sau khi Trump nhắm đến hàng hóa Trung Quốc trong nhiệm kỳ đầu tiên, nhiều công ty lớn có đủ nguồn lực đã chuyển hoạt động sản xuất sang Campuchia, Việt Nam và Malaysia. Sự dịch chuyển tương tự cũng diễn ra trong nhiều ngành công nghiệp khác. Giờ đây, chính quyền Trump nhiệm kỳ hai coi một phần hoạt động dịch chuyển này là “chuyển tải bất hợp pháp”,  tức các linh kiện được sản xuất tại Trung Quốc được chuyển tới các nhà máy lắp ráp ở những quốc gia khác nhằm che giấu nguồn gốc xuất xứ.

Xe đạp được sản xuất tại Campuchia vẫn phải chịu mức thuế 21%, nhưng con số này chưa bằng một nửa mức thuế 48,5% áp lên xe đạp sản xuất tại Trung Quốc. Nhờ đó, Campuchia hiện trở thành nhà cung cấp lớn nhất cho thị trường xe đạp Mỹ xét theo giá trị, trong khi thị phần của Trung Quốc trong tổng lượng xe nhập khẩu đã giảm từ 40,4% năm 2024 xuống còn 25,9% vào năm ngoái.

“Cơ cấu thuế quan về cơ bản đã thúc đẩy nhanh hơn những gì chúng tôi đang làm tại Campuchia”, Pan nói. “Nhà máy đã có sẵn và về cơ bản chúng tôi đã trang bị đầy đủ mọi thứ cần thiết để có thể sản xuất một chiếc xe đạp hoàn chỉnh.”

Pan cho biết XDS không nhận bất kỳ khoản trợ cấp nào từ chính phủ Trung Quốc và mức giá thấp của hãng là kết quả của mô hình tích hợp theo chiều dọc.

“Chúng tôi đã phải trả lời tất cả những câu hỏi như: ‘Các ông có đang cắt giảm vật liệu hay đánh đổi chất lượng không?’”, Pan, hiện làm việc tại Santa Monica, California, cho biết. “Không, có lẽ chúng tôi sở hữu những quy trình thuộc hàng tốt nhất trong ngành để sản xuất những chiếc xe đạp này.”

Mức giá của X-LAB, ngay cả khi đã tính thuế quan, vẫn đang thu hút người tiêu dùng Mỹ. Joe Hakim ở San Francisco gần đây đã đặt mua hai chiếc GT8: một chiếc cho vợ và một chiếc cho chính mình.

“Bạn có một bộ khung bằng sợi carbon, bạn có bộ bánh xe bằng sợi carbon”, Hakim, người phụ trách vận hành tại Fig.inc, một startup trí tuệ nhân tạo, cho biết. “Bạn có tất cả những linh kiện này trên một chiếc xe đạp với mức giá mà nếu mua từ Canyon, Trek hay Specialized thì gần như phải trả gấp đôi.”

Được thành lập tại Reykjavik vào năm 2011, Lauf trước đây lắp ráp xe đạp tại Đài Loan. Công ty chuyển hoạt động này sang Mỹ vì đây là thị trường xe đạp gravel lớn nhất thế giới, trong khi chi phí vận chuyển trực tiếp từ Đài Loan đến người tiêu dùng không hề rẻ, Skúlason cho biết. Bên cạnh đó, ông tin rằng việc ở gần khách hàng sẽ giúp công ty tạo ra những sản phẩm tốt hơn.

“Đối với chúng tôi, ngay từ đầu đã rất rõ ràng rằng muốn phát triển mạnh tại Mỹ, chúng tôi phải thực sự hiện diện ở đó”, ông nói.

Harrisonburg trở thành một địa điểm lý tưởng. Thành phố đại học này cách Sân bay quốc tế Washington Dulles khoảng hai giờ di chuyển, nơi có các chuyến bay thẳng tới Iceland, đồng thời sở hữu cộng đồng đạp xe đông đảo.

Công ty đã tuyển Kae Takeshita để thành lập và điều hành nhà máy. Takeshita là một tay đua xe đạp gravel chuyên nghiệp. Vài năm trước, cô từng bị rạn xương do quá tải ở vùng cổ vì thường xuyên đạp xe trên những cung đường gồ ghề, không bằng phẳng. Phuộc Siegla trang bị hệ thống giảm xóc của Lauf, sản phẩm ra đời khi Skúlason kết hợp kinh nghiệm thiết kế chân tay giả bằng sợi carbon với niềm đam mê đạp xe của mình đã giúp cô có thể tiếp tục đạp xe sau khi hồi phục.

Nhà máy do Takeshita phụ trách có quy mô nhỏ, chỉ với 10 nhân viên toàn thời gian cùng những dãy kệ mộc mạc do chính Skúlason tự tay làm. Tuy nhiên, nhà máy có thể mở rộng nếu doanh số của Lauf tăng lên. Thuế đối với linh kiện không nhất thiết ngăn cản điều đó, chúng chỉ khiến việc mở rộng trở nên khó khăn hơn.

“Chúng tôi đang tạo ra những việc làm thực sự tại Mỹ”, Takeshita nói. “Nếu có thể ứng dụng thêm tự động hóa hoặc đầu tư thêm máy móc, thiết bị, chúng tôi có thể sản xuất ở quy mô lớn hơn rất nhiều”, cô cho biết. “Nhà máy có thể trở nên hiện đại hơn rất nhiều nếu chúng tôi có thể đầu tư mạnh hơn vào đây. Nhưng thuế quan không giúp ích cho điều đó.”

Với sự hỗ trợ của Andriene Tong.

Biên tập: David R. Baker

Biên tập hình ảnh: Marie Monteleone