Có những cuộc trò chuyện khiến những người làm nội dung như tôi phải suy ngẫm lâu hơn bình thường. Đầu năm 2025, tôi trao đổi nhanh với lãnh đạo một doanh nghiệp IT của Mỹ, với toàn bộ đội ngũ đặt tại Việt Nam. Lo lắng hàng đầu của họ lúc ấy là AI xuất hiện nhanh hơn mọi kịch bản mà họ từng vẽ ra, buộc ban điều hành phải từ nửa kia bán cầu về Việt Nam họp khẩn để bàn lại chiến lược. 

Cùng thời gian đó, một lập trình viên 5 năm kinh nghiệm tại công ty IT Nhật ở Việt Nam chia sẻ rằng doanh nghiệp của anh đang cắt giảm nhân sự và đầu tư mạnh cho AI. “Tuy vậy thực tế không hề đơn giản. Đôi khi việc sửa lỗi các dòng code do AI viết còn tốn nhiều thời gian hơn là tự viết từ đầu,” anh nói.

Những câu chuyện này phản ánh trên đồ thị trung tâm của tuần này: Lý do khiến doanh nghiệp IT tại Việt Nam không mở rộng hoặc cắt giảm tuyển dụng đang thay đổi. Theo khảo sát của ITViec công bố năm 2025, tỉ lệ doanh nghiệp chọn “tăng hiệu suất nhờ AI” làm lý do không tuyển thêm nhân sự tăng từ 5,9% năm 2024 lên 20,2% năm 2025 và dự kiến đạt 34,3% vào năm 2026. Đây là mức tăng mạnh nhất trong tất cả các nhóm lý do, cho thấy AI đang dần đóng vai trò thay thế nhu cầu tuyển mới.

Bức tranh nền của thị trường IT Việt Nam càng làm thay đổi này trở nên rõ nét. Dữ liệu từ 2020 đến 2026 cho thấy tỉ trọng doanh nghiệp “tăng trưởng bùng nổ” (trên 50% quy mô nhân sự) giảm từ khoảng 18,6% xuống 11%. Trong khi đó, nhóm doanh nghiệp không tăng trưởng hoặc thu hẹp quy mô tăng mạnh, từ khoảng 4,9% năm 2021 lên 31% năm 2026. 

Song song với việc “không tuyển thêm người”, doanh nghiệp lại tăng đầu tư cho AI. Năm 2026, 47,5% doanh nghiệp ưu tiên tích hợp AI vào các quy trình kinh doanh cốt lõi; 28,8% tập trung cải thiện hiệu quả hoạt động và 25,4% giảm chi phí vận hành. Đáng chú ý, gần hai phần ba doanh nghiệp dự kiến tăng ngân sách AI.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất lại quay về con người. Theo khảo sát của ITviec, 54,3% doanh nghiệp coi mức lương cao là rào cản lớn nhất khi tuyển dụng nhân tài AI; 41% khó tìm ứng viên có kinh nghiệm AI thực tế và 34,3% thiếu kỹ năng AI chuyên sâu. Cấu trúc đội ngũ AI đang hình thành nhưng vẫn nhỏ: 40,5% doanh nghiệp đã có đội AI chuyên trách, 34,2% triển khai theo mô hình liên phòng ban, đa số dưới 10 người.

“Trong 5–10 năm tới, AI sẽ tái định hình các ngành, mang lại hiệu suất vượt trội và mở ra những cơ hội mới. Nhưng sau cùng, chỉ có con người mới đủ tư cách ký duyệt và chịu trách nhiệm sau cùng. Trong thế giới ngày một tự động hoá, để xây dựng niềm tin chúng ta vẫn cần đến con người,” ông Lâm Quốc Vũ, nhà sáng lập kiêm CEO Katalon nhận định với Bloomberg Businessweek Vietnam. 

Xét cho cùng, thị trường IT, cùng nhiều thị trường khác mà tôi quan sát, không hẳn đang “ít việc đi”, mà đang đòi hỏi mỗi người làm được nhiều hơn. AI dần trở thành công cụ mặc định, còn tuyển dụng đại trà không còn là lựa chọn ưu tiên. Trong bối cảnh đó, câu hỏi với nhiều nhân sự có lẽ không còn là “mình có còn chỗ đứng trong kỷ nguyên AI hay không”, mà là “mình tạo ra giá trị gì trong một đội ngũ ngày càng tinh gọn”.