Với thỏa thuận hạn chế xuất khẩu xe hybrid sang liên minh châu Âu (EU), Trung Quốc đặt cược rằng một động thái xoa dịu có thể giúp tránh những hạn chế mạnh tay hơn từ khối 27 thành viên, dù khó làm thay đổi đáng kể quan hệ thương mại tổng thể trong ngắn hạn.

Đàm phán giữa Trung Quốc và EU kết thúc tối thứ Sáu với đồng thuận 16 điểm, bao gồm thương mại và đầu tư, kiểm soát xuất khẩu và quyền sở hữu trí tuệ. EU cho biết Trung Quốc đồng ý cắt giảm hàng triệu xe hybrid xuất khẩu. Theo những người am hiểu các cuộc thảo luận, khối này dự định áp dụng biện pháp tự vệ để hạn chế nhập khẩu.

Lãnh đạo các nước EU sẽ họp vào thứ Năm để quyết định có phản ứng mạnh mẽ hơn trước làn sóng xuất khẩu từ Trung Quốc hay không. Làn sóng này đe dọa làm suy yếu nền sản xuất châu Âu và khiến hàng triệu việc làm biến mất. Tuần trước, Đức và Pháp kêu gọi sử dụng các công cụ mạnh hơn, trong đó có cơ chế có thể chặn Trung Quốc tiếp cận thị trường chung khổng lồ của EU, nhằm bảo vệ những ngành chịu tác động từ lượng hàng nhập khẩu được trợ cấp của Trung Quốc đang tăng mạnh.

Theo Joe Peissel, chuyên gia phụ trách kinh tế vĩ mô tại công ty nghiên cứu Trivium China, thỏa thuận hôm thứ Sáu giúp các bên có thêm thời gian đàm phán, với những cuộc trao đổi tiếp theo dự kiến vào tháng 1 và tháng 3 tới. Ông gọi đây là thắng lợi chiến lược của Trung Quốc, nhận định trong một báo cáo nghiên cứu rằng “Bắc Kinh đã có một nước đi xuất sắc.”

“Đổi lấy các cuộc rà soát, đối thoại và những ‘đồng thuận’, Bắc Kinh hầu như không nhượng bộ về các yếu tố mang tính cơ cấu gây ra thâm hụt thương mại khổng lồ của EU,” ông viết. “Ngoài lĩnh vực xe hơi và việc giảm nhẹ thuế quan ở mức khiêm tốn, không nội dung nào trong thỏa thuận 16 điểm cho thấy các điều kiện thương mại giữa Trung Quốc và EU sẽ thay đổi đáng kể”.

Lãnh đạo EU đang tìm cách ngăn hàng hóa Trung Quốc tràn vào thị trường châu Âu, khiến thâm hụt thương mại với nước này hiện vượt 1 tỉ EUR, tương đương 1,1 tỉ USD, mỗi ngày. Tiêu dùng trong nước yếu khiến Trung Quốc ngày càng phụ thuộc vào ngành sản xuất hàng đầu thế giới và nhu cầu nước ngoài để hỗ trợ nền kinh tế nội địa trì trệ.

Bộ Thương mại Trung Quốc hôm thứ Sáu cho biết hai bên, với vai trò đối tác thương mại chủ chốt, tái khẳng định cam kết xử lý thỏa đáng bất đồng theo quy định của tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Hai bên cũng nhất trí duy trì quan hệ kinh tế và thương mại song phương ổn định, đồng thời làm cho quan hệ này “cân bằng hơn”.

Tuyên bố chung hôm thứ Sáu cho biết hai bên đạt “đồng thuận về thương mại xe hybrid theo cách phù hợp với quy định WTO.” Doanh số xe hybrid Trung Quốc tăng mạnh một phần vì dòng xe này không chịu các mức thuế EU áp lên xe điện năm 2024. Trong tháng 8, thương hiệu ô tô Trung Quốc chiếm khoảng một phần tư doanh số xe hybrid tại châu Âu.

Các biện pháp tự vệ EU dự kiến áp dụng thường có dạng hạn ngạch thuế quan, theo đó lượng hàng nhập khẩu vượt một ngưỡng nhất định sẽ chịu thuế nhằm hạn chế dòng hàng vượt ngưỡng. Cách làm này sẽ phù hợp với quy định WTO, yêu cầu mà cả Trung Quốc và EU đều đặt ra.

Theo những người am hiểu các cuộc trao đổi, đề nghị giấu tên, các đại sứ EU nhìn chung hoan nghênh kết quả sau khi được quan chức phụ trách thương mại Maros Sefcovic thông tin hôm Chủ nhật. Tuy nhiên, họ nhấn mạnh đây mới là bước đầu trong quá trình tái cân bằng quan hệ thương mại. EU đặt mục tiêu áp dụng các biện pháp tự vệ từ ngày 1.12.

Các hãng xe Trung Quốc như Chery Automobile tăng mạnh lượng xe xuất sang EU để ứng phó với thị trường nội địa suy giảm. Điều này làm trầm trọng thêm đà chững lại của các đối thủ châu Âu, vốn nằm trong nhóm hoạt động kém nhất trên toàn cầu. Doanh số xe hơi của Mercedes-Benz giảm 8% trong quý III. Volkswagen tháng trước hạ mạnh dự báo lợi nhuận, sau cảnh báo tương tự của BMW hồi tháng 6.

CEO Renault Francois Provost gọi thỏa thuận với Trung Quốc là “cột mốc quan trọng,” giúp tạo dựng tương lai cho ngành xe hơi châu Âu. Ông nằm trong nhóm lãnh đạo doanh nghiệp gặp Sefcovic trước chuyến đi Trung Quốc để đàm phán.

“Tôi đã thúc giục ông ấy nhanh chóng đạt thỏa thuận,” Provost nói trong cuộc phỏng vấn hôm Chủ nhật. “Nếu không, chúng ta sẽ đứng trước một cuộc chiến thương mại với Trung Quốc, và tất cả các bên đều thiệt.”

Henry Gao, giáo sư luật tại đại học Quản lý Singapore, cho rằng thời điểm đạt thỏa thuận “cho thấy Trung Quốc muốn giảm căng thẳng” trước cuộc họp của lãnh đạo EU.

“Với những căng thẳng thương mại đang diễn ra với Mỹ, Bắc Kinh khó muốn đồng thời leo thang với châu Âu,” ông nói.

“Nếu EU kiên quyết chỉ sử dụng những cách tiếp cận hoàn toàn phù hợp với WTO, các biện pháp đó có thể không đặc biệt hiệu quả trong việc xử lý làn sóng xuất khẩu từ Trung Quốc, như những trường hợp trước đây đã cho thấy,” Gao nói thêm. “Các biện pháp phòng vệ thương mại phù hợp với WTO có thể giảm bớt áp lực, nhưng thường có phạm vi hạn chế và khó làm thay đổi đáng kể dòng thương mại tổng thể.”

Pháp và Đức kêu gọi EU điều tra liệu hàng nhập khẩu được trợ cấp có gây tổn hại cho các ngành như hóa chất và nhựa hay không. Những cuộc điều tra này có thể dẫn đến các mức thuế bổ sung. Đề xuất được xem là cách gây sức ép lên Bắc Kinh, với việc Đức ủng hộ những biện pháp mạnh tay mà nước này từng phản đối.

“Giới chức châu Âu đã phải huy động rất nhiều vốn chính trị để tiến được đến đây trong lĩnh vực xe hơi. Chưa rõ cách tiếp cận này có thể dễ dàng áp dụng sang những ngành khác hay không,” Christopher Beddor, phó giám đốc nghiên cứu Trung Quốc tại Gavekal Dragonomics, nói.

Bắc Kinh đã cảnh báo trước, phản đối EU áp dụng những biện pháp mà Trung Quốc gọi là bảo hộ. Vị thế chi phối nguồn cung đất hiếm thiết yếu, đòn bẩy Bắc Kinh đã sử dụng trong đàm phán thương mại với Mỹ, tạo cho Trung Quốc công cụ răn đe mạnh, trong lúc châu Âu vừa muốn hạn chế hàng nhập khẩu Trung Quốc vừa phải bảo đảm nguyên liệu cho các nhà máy.

“Các rào cản thương mại và thuế quan trên diện rộng có thể dẫn đến sự trả đũa từ Bắc Kinh. Giới chức Trung Quốc còn có lá bài mạnh nhất là đe dọa hạn chế xuất khẩu đất hiếm”, Beddor nói. “Nhưng ở giai đoạn này, họ dường như muốn đạt thỏa thuận hơn.”