Thông tin được Quyền Bộ trưởng Hải quân Mỹ Hung Cao công bố trong phiên điều trần trước Thượng viện hôm 22/5, khi ông cho biết Washington cần giữ lại nguồn đạn dược cho chiến dịch quân sự liên quan Iran mang tên “Epic Fury”.

“Chúng tôi muốn chắc chắn rằng Mỹ có đầy đủ năng lực và kho dự trữ cần thiết”, ông Cao nói trước Tiểu ban Phân bổ Ngân sách Quốc phòng Thượng viện, đồng thời cho biết việc nối lại các thương vụ bán vũ khí sẽ phụ thuộc vào đánh giá của chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Phát biểu này lập tức thu hút sự chú ý tại châu Á, bởi gói vũ khí dành cho Đài Loan vốn được xem là phép thử lớn đối với chính sách của ông Trump với Trung Quốc trong nhiệm kỳ mới.

Gói bán vũ khí trị giá 14 tỉ USD đã được Quốc hội Mỹ phê chuẩn từ đầu năm, bao gồm nhiều loại đạn dược, hệ thống phòng thủ ven biển và khí tài phòng không. Nếu được triển khai, đây sẽ là thương vụ quân sự lớn nhất Washington từng dành cho Đài Bắc.

Tuy nhiên, cuộc xung đột kéo dài với Iran đã khiến cán cân ưu tiên của Lầu Năm Góc thay đổi.

Sau nhiều tháng giao tranh trên không và các đợt tập kích tên lửa tại Trung Đông, quân đội Mỹ được cho là đã tiêu hao đáng kể kho dự trữ đạn chính xác cao. Dù Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 4, giới quân sự Mỹ vẫn duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao do nguy cơ xung đột tái bùng phát.

Trong bối cảnh đó, Đài Loan trở thành bên chịu tác động trực tiếp từ chiến lược “ưu tiên chiến trường nóng” của Washington.

Giới quan sát cho rằng quyết định trì hoãn này phản ánh thực tế mà Mỹ ngày càng khó né tránh: Washington đang phải phân bổ nguồn lực quân sự cho nhiều điểm nóng cùng lúc, từ Ukraine, Trung Đông tới Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

William Yang, chuyên gia thuộc Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (Crisis Group), nhận định động thái của Mỹ có thể khiến tâm lý hoài nghi gia tăng tại Đài Loan.

“Điều này sẽ làm sâu sắc thêm nỗi lo rằng Đài Loan có thể bị đặt xuống hàng ưu tiên nếu Mỹ đối mặt nhiều cuộc khủng hoảng cùng lúc”, ông viết trên mạng xã hội.

Quyết định tạm dừng thương vụ càng gây chú ý khi nó diễn ra chỉ một tuần sau cuộc gặp giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh.

Theo các nguồn tin Mỹ, vấn đề Đài Loan và thương vụ vũ khí là một trong những chủ đề được hai lãnh đạo thảo luận trực tiếp.

Sau cuộc gặp, ông Trump phát đi nhiều tín hiệu trái chiều. Trong cuộc phỏng vấn với Fox News tuần trước, ông nói mình “có thể” phê duyệt thương vụ, nhưng cũng “có thể không”.

Tổng thống Mỹ còn ám chỉ gói vũ khí có thể trở thành “quân bài đàm phán” trong quan hệ với Bắc Kinh.

Phát biểu này gây chú ý đặc biệt vì trong nhiều thập kỷ, Washington duy trì nguyên tắc tránh để Trung Quốc can dự trực tiếp vào các quyết định bán vũ khí cho Đài Loan.

Các đời tổng thống Mỹ trước đây thường xem hoạt động này là nghĩa vụ theo Đạo luật Quan hệ Đài Loan năm 1979, đạo luật cho phép Washington hỗ trợ Đài Bắc duy trì năng lực phòng vệ sau khi Mỹ cắt quan hệ ngoại giao chính thức với hòn đảo.

Giới phân tích cho rằng cách tiếp cận mang tính giao dịch của ông Trump đang khiến chính sách Đài Loan trở nên khó đoán hơn.

Một số chuyên gia nhận định ông Trump nhìn vấn đề Đài Loan chủ yếu qua lăng kính thương lượng chiến lược với Trung Quốc, thay vì coi đây là cam kết an ninh dài hạn mang tính thể chế.

Trung Quốc từ lâu phản đối mọi thương vụ vũ khí giữa Mỹ và Đài Loan, coi đây là hành động can thiệp vào công việc nội bộ.

Bắc Kinh xem Đài Loan là một phần lãnh thổ cần được thống nhất, kể cả bằng vũ lực nếu cần thiết.

Trong những năm gần đây, quân đội Trung Quốc liên tục gia tăng hoạt động quanh eo biển Đài Loan, bao gồm các cuộc tập trận quy mô lớn, tuần tra chiến đấu và triển khai máy bay áp sát hòn đảo.

Với Bắc Kinh, việc Mỹ trì hoãn thương vụ vũ khí lần này có thể được xem là dấu hiệu cho thấy Washington đang phải điều chỉnh ưu tiên chiến lược.

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng Trung Quốc cũng thận trọng trước khả năng ông Trump sử dụng hồ sơ Đài Loan như công cụ mặc cả trong các cuộc thương lượng lớn hơn liên quan thương mại, công nghệ và an ninh khu vực.

Một yếu tố khác khiến tình hình trở nên nhạy cảm là phát biểu gần đây của ông Trump về khả năng đối thoại trực tiếp với lãnh đạo Đài Loan Lại Thanh Đức.

Nếu điều đó xảy ra, đây sẽ là bước đi phá vỡ thông lệ ngoại giao kéo dài hàng chục năm giữa Washington và Đài Bắc.

Từ khi Mỹ thiết lập quan hệ ngoại giao với Trung Quốc năm 1979, các tổng thống Mỹ tránh tiếp xúc chính thức cấp cao với lãnh đạo Đài Loan nhằm duy trì chính sách “Một Trung Quốc”.

Ông Trump từng tạo ra cú sốc ngoại giao năm 2016 khi điện đàm với lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn sau chiến thắng bầu cử. Cuộc gọi khi đó khiến Bắc Kinh phản ứng dữ dội và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thay đổi nguyên trạng tại eo biển Đài Loan.

Tại Đài Bắc, chính quyền của lãnh đạo Lại Thanh Đức khẳng định sẽ tiếp tục theo đuổi các kế hoạch mua sắm quốc phòng từ Mỹ.

Thủ tướng Trác Vinh Đài ngày 23/5 cho biết Đài Loan vẫn coi việc tăng cường năng lực phòng thủ là ưu tiên chiến lược trong bối cảnh môi trường an ninh ngày càng phức tạp.

Tuy nhiên, việc thương vụ bị trì hoãn có thể tạo thêm áp lực chính trị trong nước.

Trong nhiều năm qua, chính quyền Đài Loan liên tục thúc đẩy tăng ngân sách quốc phòng, song các đề xuất này thường vấp phải tranh luận về hiệu quả chi tiêu và mức độ đáng tin cậy của cam kết từ Washington.

Một số nhà phân tích cho rằng diễn biến hiện nay sẽ khiến xã hội Đài Loan phải đối mặt câu hỏi khó khăn hơn: liệu hòn đảo có thể tiếp tục đặt cược an ninh vào Mỹ trong bối cảnh Washington ngày càng bị kéo căng bởi nhiều cuộc khủng hoảng toàn cầu cùng lúc.