Thỏa thuận vừa được công bố giữa Mỹ và Iran sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày và mở cửa trở lại Eo biển Hormuz, bước đi được kỳ vọng giúp hạ nhiệt cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu và tạo tiền đề cho nỗ lực chấm dứt xung đột.

Bản ghi nhớ (MoU) được đưa ra sau một tuần ngoại giao dồn dập với sự tham gia của các bên trung gian trong khu vực, trong bối cảnh giao tranh có nguy cơ đẩy hai bên trở lại một cuộc xung đột toàn diện.

Nhiều chi tiết cụ thể chưa được công bố, song dưới đây là những nội dung chính đã được tiết lộ.

Eo biển Hormuz sẽ được mở lại ra sao?

Thỏa thuận cho phép mở cửa trở lại từng bước tuyến hàng hải chiến lược vốn gần như bị tê liệt từ cuối tháng 2, khiến giá năng lượng toàn cầu leo thang.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 15.6 cho biết việc mở lại eo biển sẽ bắt đầu ngay sau khi thỏa thuận được ký hôm 13.6, với mục tiêu rà phá bom mìn và khôi phục hoạt động vận chuyển dầu mỏ.

Iran cam kết rà phá bom mìn tại eo biển và miễn phí lưu thông đối với tàu thuyền đi qua khu vực trong thời gian gia hạn ngừng bắn 60 ngày.

Ông Trump cũng cho biết Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân được áp đặt từ tháng 4 đối với tàu ra vào các cảng của Iran.

Theo các điều khoản được công bố, Iran sẽ chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào tàu đi qua Eo biển Hormuz, trong khi Mỹ dừng không kích các mục tiêu ven biển của Iran và ngừng chặn tàu rời cảng nước này.

Giới quan sát cho rằng các hãng vận tải có thể cần thêm thời gian để nối lại hoạt động bình thường tại khu vực, trong bối cảnh rủi ro an ninh và phí bảo hiểm hàng hải vẫn ở mức cao.

Iran có phải dỡ bỏ chương trình hạt nhân?

Theo thỏa thuận, Iran tái khẳng định sẽ không phát triển hoặc sở hữu vũ khí hạt nhân. Hai bên sẽ tiến hành đàm phán để tìm giải pháp xử lý hơn 9.000 kg uranium làm giàu của Tehran, theo một nguồn tin nắm được nội dung thỏa thuận.

Nguồn tin này cho biết phương án tối thiểu là toàn bộ lượng uranium làm giàu sẽ được pha loãng ngay tại Iran dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Phần lớn lượng uranium hiện ở mức làm giàu thấp, song Iran được cho là đang sở hữu khoảng 440 kg uranium đã được làm giàu tới ngưỡng gần cấp độ chế tạo vũ khí.

Iran sẽ nhận được lợi ích kinh tế gì?

Mỹ sẽ cấp cho Iran quyền tiếp tục xuất khẩu dầu trong thời gian gia hạn ngừng bắn 60 ngày.

Tuy nhiên, việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt, gồm giải phóng tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài, sẽ được triển khai theo từng giai đoạn và phụ thuộc vào tiến triển của các cuộc đàm phán hạt nhân cũng như việc thực thi cam kết từ phía Tehran.

Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết Washington muốn xây dựng cơ chế dựa trên mức độ tuân thủ thực tế của Iran trước khi mở rộng các ưu đãi kinh tế.

Thỏa thuận tác động thế nào tới khu vực?

Thỏa thuận cũng kêu gọi chấm dứt các hành động thù địch trong khu vực, gồm cả xung đột giữa Israel và Hezbollah, lực lượng vũ trang tại Lebanon được Iran hậu thuẫn.

Một quan chức Mỹ nói với tờ FT rằng Washington tin tưởng Israel, các nước Arab vùng Vịnh, Iran và Mỹ đều có lợi ích trong việc duy trì ổn định khu vực và đảm bảo thỏa thuận được thực thi lâu dài.

Tuy nhiên, quan chức này nhấn mạnh khả năng duy trì thỏa thuận còn phụ thuộc vào cách Iran thực hiện các cam kết.

Israel không tham gia ký kết thỏa thuận, dù Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã nhiều lần điện đàm với ông Trump trong quá trình chuẩn bị.

Một cuộc không kích mới của Israel nhằm vào khu vực ngoại ô phía nam Beirut, thành trì của Hezbollah, ngày 14.6 cho thấy nguy cơ thỏa thuận tiếp tục đối mặt nhiều thách thức.