Nạn nhân trong đợt lũ lụt thảm khốc tại Nepal gần như không có quá vài phút để cảnh báo trước khi nước lũ ập đến. Điều này cho thấy những lỗ hổng trong hệ thống quan trắc thời tiết ở vùng núi cao và việc chia sẻ dữ liệu của Trung Quốc với láng giềng Nepal.

"Người dân thậm chí không có được 5 phút để chuẩn bị," ông Dharam Raj Uprety, giám đốc điều hành Cơ quan Quản lý và Giảm thiểu Rủi ro Thiên tai Quốc gia Nepal, nói với Bloomberg News trong một cuộc phỏng vấn. "Chúng tôi không có trạm thời tiết ở các khu vực núi cao" do "thiếu cơ chế chia sẻ dữ liệu xuyên biên giới", tức việc chia sẻ dữ liệu thời tiết và khí hậu giữa các quốc gia còn hạn chế.

Đó là một trong những "thách thức lớn nhất" của chúng tôi, ông cho biết.

Trận lũ tàn khốc tuần trước đã khiến ít nhất 919 người thiệt mạng và khoảng 4.800 người mất tích. Sự kiện đã phơi bày một điểm mù nguy hiểm tại dãy Himalaya, ông Uprety cho biết, khi nhiệt độ ấm lên đang làm mất ổn định các sông băng và sườn núi nhanh hơn tốc độ mà giới chức có thể xây dựng hệ thống giám sát.

Việc dự báo tốt hơn và cảnh báo sớm hơn không chỉ giúp cứu sống nhiều người, mà còn góp phần bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu và hạn chế gián đoạn đối với ngành du lịch, một nguồn việc làm và ngoại tệ quan trọng đối với nền kinh tế vùng Himalaya.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã kêu gọi đẩy nhanh việc khảo sát sông băng và các hồ băng trên khắp cao nguyên Tây Tạng để ngăn ngừa thêm thảm họa, theo Tân Hoa Xã. Hôm thứ Sáu, Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng yêu cầu tăng cường hệ thống giám sát và cảnh báo sớm nhằm nâng cao khả năng nhận diện các rủi ro thiên tai có liên quan.

Trong một tuyên bố trên X, Đại sứ quán Trung Quốc tại Nepal cho biết Trung Quốc "luôn nỗ lực hết sức, trong giới hạn công nghệ hiện có, để tiến hành quan trắc, đánh giá và phân tích, đồng thời đã chia sẻ thông tin quan trọng với phía Nepal một cách kịp thời."

Hai nước đã duy trì "liên lạc chặt chẽ về quản lý thiên tai xuyên biên giới", tuyên bố nói thêm, nhưng không nêu rõ liệu Trung Quốc có cảnh báo Nepal về thảm họa ngày 26.8 hay không.

Thảm họa tại Nepal được kích hoạt vào thứ Tư tuần trước bởi một vụ sụp đổ sông băng, khiến băng, bùn, đá và dòng nước chảy xiết tràn qua một thung lũng ở Nepal, xóa sổ toàn bộ khu dân cư nằm trên đường đi của nó. Các video cho thấy người dân cố gắng chạy trốn khi những bức tường nước và mảnh vỡ nhấn chìm các tòa nhà, phá sập cầu và đường dây điện, cuốn trôi cây cối, đá tảng và xe cộ.

Chi phí thiệt hại có thể lên tới ít nhất 5 tỉ USD và quá trình tái thiết dự kiến sẽ kéo dài tương tự như quá trình xây dựng lại sau trận động đất năm 2015 tại Nepal, vốn mất từ 7 đến 8 năm, theo ông Binod Chaudhary, tỉ phú duy nhất của nước này và là chủ tịch tập đoàn Chaudhary Group.

Theo ông Uprety, mặc dù Nepal có hạ tầng quan trắc ở khu vực hạ nguồn, nhưng phần lớn diện tích vùng núi cao vẫn chưa được giám sát đầy đủ.

Ông cho biết việc lắp đặt và bảo trì các trạm thời tiết ở độ cao cực lớn tốn kém và khó khăn, khiến giới chức có khả năng hạn chế trong việc phát hiện sự thay đổi nhiệt độ nhanh chóng, điều kiện băng vĩnh cửu hoặc các mối nguy hiểm từ sông băng mới xuất hiện.

Phân tích vệ tinh cho thấy nền đá bên dưới một sông băng đã sụp đổ, gây ra thảm họa dây chuyền. Các nhà khoa học lưu ý rằng còn quá sớm để quy trực tiếp vụ sụp đổ cụ thể này cho biến đổi khí hậu, mặc dù hiện tượng ấm lên có thể làm suy yếu lớp băng vĩnh cửu vốn giúp gắn kết các sườn núi cao.

Ông Uprety cho biết việc cải thiện hệ thống cảnh báo sớm hiện là ưu tiên hàng đầu. Nhóm của ông tại NDRRMA, cơ quan chính điều phối công tác ứng phó thảm họa của Nepal, đã soạn thảo một lộ trình dự kiến sẽ sớm được thông qua, tập trung vào việc giúp cộng đồng có thêm thời gian chuẩn bị trước thiên tai, ông cho biết.

"Trừ khi chúng ta ngừng tạo ra ranh giới đối với thông tin khí hậu," các thảm họa bắt nguồn từ những khu vực núi cao hẻo lánh sẽ vẫn khó có thể dự đoán trước, ông nói.

Với sự hỗ trợ từ Akriti Sharma

(Cập nhật số người thiệt mạng ở đoạn thứ 4.)