Theo giới vận tải biển, các con tàu đã tắt hệ thống nhận diện tự động AIS, thiết bị giúp định vị và tránh va chạm trên biển. Trong ngành hàng hải, phương thức này được gọi là “go dark”, nhằm giảm khả năng bị phát hiện hoặc trở thành mục tiêu tập kích.

Một số tàu duy trì liên lạc với quân đội Mỹ trong quá trình di chuyển. Washington sử dụng radar, máy bay không người lái và các công cụ giám sát khác để theo dõi lưu lượng tàu bè, đồng thời hướng dẫn thời điểm phù hợp để băng qua eo biển cũng như cách ứng phó với nguy cơ từ Iran.

Dòng chảy hàng hải qua Hormuz trở thành phép thử quan trọng với khả năng kiểm soát tuyến năng lượng toàn cầu của Tehran. Đây cũng là một trong những chủ đề then chốt trên bàn đàm phán giữa Iran và Mỹ liên quan tới việc dỡ bỏ phong tỏa.

Truyền thông Iran cho biết Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) sẽ tiếp tục kiểm soát tuyến đường thủy này.

Trong tuần qua, IRGC bị cáo buộc tìm cách rải thủy lôi và triển khai các đợt tấn công bằng UAV nhằm vào tàu thương mại. Một tàu chở dầu của UAE đã bị phá hủy sau cuộc tập kích bằng máy bay không người lái.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết lực lượng nước này đã đánh chìm các tàu rải mìn của IRGC và không kích nhiều bệ phóng tên lửa, UAV gần eo biển Hormuz. Washington khẳng định đây là các hành động phòng vệ và lệnh ngừng bắn hiện vẫn còn hiệu lực.

Đầu tuần này, một siêu tàu chở dầu của Hy Lạp đã liên hệ với phía Mỹ khi di chuyển ngoài khơi Oman. Con tàu bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư từ đầu tháng 3 và hiện trên hành trình tới Ấn Độ để giao hàng.

Dữ liệu từ công ty phân tích Kpler cho thấy phần lớn tàu trong tháng này chọn hành trình sát bờ biển Iran hoặc di chuyển trong trạng thái “ẩn mình”, khiến việc theo dõi trở nên khó khăn hơn. Chỉ số ít sử dụng tuyến đường do Mỹ hướng dẫn dọc bờ biển Oman.

Lưu lượng tàu qua eo Hormuz hiện giảm mạnh so với thời điểm trước chiến tranh, khi mỗi ngày có hơn 100 tàu qua lại. Hoạt động hàng hải từng gần như tê liệt trong các đợt giao tranh gần đây, đặc biệt sau những cuộc không kích của Mỹ nhằm vào cơ sở tên lửa và UAV của Iran.

Đại úy Tim Hawkins, phát ngôn viên CENTCOM, cho biết quân đội Mỹ đang duy trì liên lạc thường xuyên với các tàu thương mại đi qua khu vực.

Tuy nhiên, việc di chuyển mà không bật AIS cũng kéo theo nhiều nguy cơ an toàn. Các thủy thủ cho biết tàu phải phụ thuộc hoàn toàn vào radar để xác định vị trí và tránh va chạm, đòi hỏi người điều khiển có nhiều kinh nghiệm.

Radar cũng không hiển thị danh tính tàu xung quanh, khiến việc liên lạc và phối hợp tránh va chạm trở nên khó khăn hơn đáng kể.

“Di chuyển trong bóng tối luôn đi kèm rủi ro lớn về an toàn và an ninh”, Claire Jungman, giám đốc phụ trách tình báo hàng hải của tổ chức United Against Nuclear Iran, nhận định với tờ WSJ.