Được đặt trên đỉnh tên lửa đẩy hạng nặng Falcon Heavy của SpaceX, kính thiên văn không gian Nancy Grace Roman của NASA đã rời bệ phóng vào lúc 7:26 sáng (giờ địa phương) từ mũi Canaveral, bang Florida. Chuyến phóng đã đưa khí tài này đi đúng quỹ đạo để hướng tới điểm đến cuối cùng, vùng quỹ đạo cách Trái đất khoảng 1 triệu dặm, nơi nó sẽ bắt đầu thực hiện các quan sát bầu trời sớm nhất là vào tháng 12 tới.

Roman được thiết kế chuyên biệt để săn tìm những lực bí ẩn và nan giải nhất trong vũ trụ. Đáng chú ý, kính thiên văn này sẽ nghiên cứu vật chất tối và năng lượng tối, loại vật chất và nguồn năng lượng được cho là bao phủ khắp vũ trụ, nhưng các nhà khoa học chưa từng quan sát trực tiếp. Roman sẽ nỗ lực lập danh mục về cách thức vật chất tối và năng lượng tối đang định hình các ngôi sao cùng các thiên hà xa xôi, đồng thời hỗ trợ giới khoa học giải đáp những câu hỏi cốt lõi về cơ chế mở rộng của vũ trụ.

“Có thể có một mảng kiến thức nền tảng nào đó đang còn thiếu trong nền vật lý hiện đại, và Roman có tiềm năng soi sáng điều đó,” bà Kristen McQuinn, giám đốc văn phòng sứ mệnh Kính thiên văn Không gian Nancy Grace Roman thuộc viện Khoa học Viễn kính không gian, nhận định trước buổi phóng. “Nó có khả năng đo lường lực bí ẩn này, năng lượng tối, ngược về tận thuở sơ khai của vũ trụ.”

Khí tài không gian này cũng được trang bị đặc biệt để săn tìm các hành tinh ngoài hệ Mặt Trời, những hành tinh đang quay quanh các ngôi sao khác bên ngoài hệ Mặt Trời của chúng ta. Các nhà khoa học hy vọng Roman sẽ tìm thấy những hành tinh khác tương tự Trái đất, với kỳ vọng xác định xem liệu sự sống có thể tồn tại ở nơi nào khác hay không.

Kính thiên văn được đặt theo tên của nhà thiên văn học người Mỹ Nancy Grace Roman, người thường được mệnh danh là “Mẹ đẻ của kính Hubble,” gợi nhớ đến Kính thiên văn Không gian Hubble đã hoạt động trên quỹ đạo Trái đất từ năm 1990. Bà Roman là lãnh đạo nữ đầu tiên về thiên văn học của NASA và cũng là nữ lãnh đạo cấp cao đầu tiên của cơ quan này.

Kính thiên văn Roman sở hữu gương thu nhận ánh sáng có kích thước tương đồng với kính Hubble, nhưng khí tài mới này được trang bị một camera góc rộng thế hệ mới đầy ấn tượng, cho phép Roman quan sát rộng gấp 100 lần so với khả năng của Hubble. Chiếc kính thiên văn không gian này cũng có khả năng quét bầu trời nhanh hơn nhiều so với các thế hệ tiền nhiệm.

“Nó có thể lập bản đồ bầu trời nhanh hơn khoảng 1.000 lần so với Hubble,” bà McQuinn cho biết. “Hoặc nếu nhìn theo cách khác, cứ mỗi 10 tháng, chúng ta sẽ thu thập được lượng dữ liệu tương đương với khoảng 1.000 năm hoạt động của Hubble.”

Khác với Hubble, Roman sẽ chủ yếu thu thập hình ảnh ở dải sóng hồng ngoại, loại ánh sáng mắt thường không thể nhìn thấy nhưng có thể cảm nhận dưới dạng nhiệt. Kính thiên văn không gian tân tiến James Webb của NASA cũng tiến hành thu thập ánh sáng hồng ngoại.

Roman còn sở hữu một thiết bị mới độc đáo gọi là kính che vành nhật hoa, được thiết kế để chặn ánh sáng rực rỡ từ các ngôi sao, qua đó giúp khí tài này có khả năng chụp lại hình ảnh của những hành tinh ngoài hệ Mặt Trời vốn rất mờ nhạt đang quay xung quanh.

Roman sẽ dành vài tháng tới để di chuyển đến quỹ đạo hành trình, song song với việc triển khai một số thiết bị. Các nhà khoa học và đội ngũ vận hành kính thiên văn cũng sẽ dành 3 tháng tiếp theo để đảm bảo các thiết bị đa dạng của khí tài hoạt động chuẩn xác trước khi chính thức đi vào vận hành khoa học vào cuối năm nay.

Nếu mọi kế hoạch diễn ra suôn sẻ, những hình ảnh đầu tiên do Roman thu thập sẽ về tới Trái đất vào năm 2027.

Con đường tiến tới bệ phóng của kính thiên văn này trải qua nhiều gập ghềnh. Được phôi thai ý tưởng từ đầu những năm 2010, khái niệm về dự án Roman đã trải qua nhiều năm nghiên cứu và phát triển. Chi phí dự án tăng vượt quy mô dự tính ban đầu, buộc NASA phải tìm giải pháp cắt giảm ngân sách và độ phức tạp. Đã có thời điểm vào năm 2018, chính quyền đầu tiên của tổng thống Trump cố gắng hủy bỏ sứ mệnh này, dù nỗ lực đó sau đó bị dội ngược tại Quốc hội.

Vào năm 2025, bản dự thảo đề xuất ngân sách ban đầu của tổng thống Donald Trump cũng từng không phân bổ khoản kinh phí nào cho sứ mệnh, nhưng bản đề xuất ngân sách chính thức cuối cùng vẫn bao gồm ngân sách dành cho dự án.