Sau khoảng một hoặc hai giờ chạy nước rút và tập luyện kỹ thuật trên sân cùng các vận động viên khác đang hy vọng được vào đội tuyển bóng chuyền trung học, Rebecca Ochoa nhận ra mình không thể nhìn thẳng được nữa. Đó là một ngày tháng Tám nóng nực ở Texas và họ chỉ được nghỉ uống nước rất hạn chế. Các huấn luyện viên tại trường trung học Madisonville thúc giục Ochoa chạy thêm một vòng nữa. Cô bé 13 tuổi loạng choạng bước tới rồi gục ngã, cơ thể không chịu nổi sức nóng.

Ochoa đã bị sốc nhiệt, dạng bệnh lý do nhiệt nguy hiểm nhất, và nó đã tàn phá cơ thể cô. Cô mắc phải một tình trạng nghiêm trọng liên quan gọi là tiêu cơ vân (rhabdomyolysis), trong đó các cơ bị phân hủy, và các bác sĩ lo ngại về khả năng tổn thương thận. Cô đã phải nhập viện khoảng hai tuần.

Chuyện đó đã xảy ra 11 năm trước. "Tôi vẫn không còn được như xưa cả về thể chất lẫn tinh thần," Ochoa nói. "Tôi liên tục phải chống chọi với tình trạng mất nước, mệt mỏi, chảy máu cam và thậm chí ngất xỉu trong những tháng nóng hơn." Cô không bao giờ quay lại với môn bóng chuyền. Trường trung học Madisonville đã chuyển các câu hỏi tới khu Học chánh Hợp nhất Madisonville, nơi từ chối bình luận.

Nắng nóng cực đoan có liên quan đến nửa triệu ca tử vong trên toàn thế giới mỗi năm. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do thời tiết ở Mỹ và góp phần gây ra hơn 100.000 lượt khám cấp cứu tại nước này hàng năm. Nhưng nhiều người vẫn nghĩ sốc nhiệt chỉ là một sự cố ngắn hạn: Bạn bị quá nhiệt, rồi bạn hạ nhiệt. Đúng là mức độ tổn thương phụ thuộc vào việc người bệnh được làm mát nhanh chóng và triệt để đến đâu. Nhưng đối với những người may mắn sống sót, quá trình hồi phục có thể không hề đơn giản. Và khi biến đổi khí hậu làm tăng nguy cơ tiếp xúc với nhiệt độ nguy hiểm, nhiều người có thể sẽ phải đối mặt với sự thật nghiệt ngã mà Ochoa đã biết: Hậu quả không phải lúc nào cũng là tạm thời hay có thể đảo ngược.

Những người sống sót sau sốc nhiệt đã kể với Bloomberg News về quá trình hồi phục thể chất kéo dài hàng tuần hoặc hàng tháng, và trong một số trường hợp, các ảnh hưởng sức khỏe còn kéo dài hơn nữa. Nghiên cứu cũng đã liên kết sốc nhiệt với nguy cơ mắc các vấn đề về tim và thận sau này. Trong những trường hợp nghiêm trọng nhất, người sống sót có thể bị tàn tật vĩnh viễn.

"Thật không may, có những người chỉ vừa đủ sức sống sót qua cơn sốc nhiệt và sau đó họ bị liệt hoặc tàn tật suốt phần đời còn lại," Rebecca Stearns, giám đốc điều hành của viện Korey Stringer, một tổ chức phi lợi nhuận được đặt theo tên một cầu thủ của đội Minnesota Vikings đã qua đời vì sốc nhiệt do gắng sức vào năm 2001, cho biết.

Sốc nhiệt xảy ra khi cơ thể nóng lên và không thể tự làm mát. Loại sốc nhiệt kinh điển, gây ra bởi việc tiếp xúc kéo dài với nhiệt độ cao, có thể xảy ra với bất kỳ ai nhưng phổ biến hơn ở trẻ em, người già và những người có vấn đề sức khỏe từ trước. Sốc nhiệt do gắng sức, loại mà Ochoa mắc phải, phổ biến hơn ở người trẻ, khỏe mạnh và xảy ra khi hoạt động thể chất đẩy nhiệt độ cơ thể lên mức nguy hiểm.

Một thế giới đang nóng lên khiến nhiều người gặp rủi ro hơn. Khoảng 40% trẻ em trên toàn thế giới hiện phải chịu thêm một tháng căng thẳng vì nhiệt mỗi năm do biến đổi khí hậu, nhiều hơn các nhóm tuổi khác, theo một nghiên cứu được công bố trong tuần này trên tạp chí Science Advances. Vì cơ thể vẫn đang phát triển, trẻ em có thể đặc biệt dễ bị tổn thương trước các tác động lâu dài từ việc tiếp xúc với nhiệt.

Bất kể loại nào, sốc nhiệt có thể gây ra lú lẫn, chóng mặt, đau đầu và mất ý thức. Nhưng các chuyên gia cho biết, mọi người có thể hồi phục tốt một cách đáng ngạc nhiên, miễn là cơ thể họ không ở nhiệt độ nguy hiểm quá lâu và họ được làm mát đúng cách. Khi điều này không xảy ra, "màng tế bào bắt đầu vỡ ra và mọi thứ bắt đầu suy sụp," Debra Hendrickson, bác sĩ nhi khoa ở Nevada, người đã viết một cuốn sách về cách biến đổi khí hậu đe dọa sức khỏe trẻ em, cho biết. "Đó là lý do tại sao bạn bắt đầu thấy tổn thương nội tạng - não, tim, thận, gan."

Nghiên cứu đã phát hiện ra rằng có tới 1 trên 5 bệnh nhân không được làm mát đủ sau cơn sốc nhiệt do gắng sức sẽ phát triển các biến chứng y tế, so với ít hơn 1% ở những người được làm mát đầy đủ.

Một số tổn thương đó có thể kéo dài rất lâu sau căn bệnh ban đầu. Việc tiếp xúc với nhiệt đã được liên kết với bệnh thận mạn tính ở các nông dân trẻ. William Martinez, 34 tuổi, từng làm việc trên các cánh đồng mía trong và xung quanh Chichigalpa, trung tâm nông nghiệp ở Nicaragua. "Chúng tôi đã chứng kiến gia đình, cha chú của mình chặt mía, ngã bệnh và cuối cùng qua đời vì bệnh thận mạn tính," anh nói qua một người phiên dịch. "Suy nghĩ của chúng tôi là, 'Chúng ta sẽ đi chặt mía, ngã bệnh và chết.'" Anh hiện đang làm việc với tổ chức phi lợi nhuận La Isla Network để bảo vệ người lao động khỏi các bệnh do nhiệt.

Ochoa không nhớ nhiều về những gì đã xảy ra giữa lúc bất tỉnh ở trường và khi tỉnh dậy trong bệnh viện, nhưng những người khác đã kể lại cho cô. Ban đầu, ban huấn luyện bóng chuyền đã đặt túi nước đá lên người cô, kể cả dưới cánh tay, nhưng không có tác dụng. Sau đó, ban huấn luyện bóng bầu dục của trường đã can thiệp và chuyển cô vào một bồn tắm nước đá đã được chuẩn bị cho các cầu thủ bóng bầu dục. Ochoa tin rằng hành động đó có thể đã cứu mạng cô, nhưng các bác sĩ lo ngại cô có thể phát triển các vấn đề về thận, và cô đã bị phân hủy cơ trong những ngày sau đó. Trải nghiệm này cũng khiến cô phải chuyển trường.

Không có hai trường hợp sốc nhiệt nào giống hệt nhau. Và không có con đường hồi phục duy nhất. Bệnh nhân nên dành hai tuần đầu tiên để nghỉ ngơi và làm xét nghiệm máu để theo dõi chức năng của các cơ quan chính như gan và thận, đồng thời giám sát các dấu hiệu phân hủy cơ có thể đe dọa tính mạng, Stearns nói. Nếu mọi thứ ổn thỏa, họ có thể bắt đầu các hoạt động cường độ thấp trong môi trường mát mẻ, và dần dần tăng lên các bài tập cường độ cao hơn trong nhiệt độ nóng.

Để xác định xem bệnh nhân đã sẵn sàng tăng cường độ hay chưa, viện Korey Stringer thực hiện một bài kiểm tra đi bộ kéo dài hai giờ. Tốc độ tương đối chậm, nhưng điều kiện thì khắc nghiệt: Nhiệt độ 104 độ F (khoảng 40 độ C) và độ ẩm 40%. Theo Stearns, người kiểm tra sẽ theo dõi xem nhịp tim và nhiệt độ cơ thể của người tham gia có ổn định không, bao gồm cả việc nhiệt độ của họ có duy trì dưới khoảng 101 độ F (khoảng 38,3 độ C) hay không. Vài tháng sau cơn sốc nhiệt, Ochoa đã thử một phiên bản của bài kiểm tra này và không thể hoàn thành. KSI đã hướng dẫn cô cách cải thiện khả năng chịu nhiệt, nhưng cô không bao giờ thử lại bài kiểm tra đó. "Tôi đã làm tất cả các bài kiểm tra và chúng thật tàn khốc," cô nói. Trải nghiệm đó cho cô thấy cơ thể mình đã thay đổi nhiều như thế nào.

Khả năng tiếp cận với quá trình phục hồi có cấu trúc có thể khác biệt đáng kể. Các thành viên của quân đội và các đội thể thao thường có nhiều nguồn lực nhất, trong khi những người tiếp xúc với nhiệt độ cao qua các công việc như xây dựng hoặc nông nghiệp có thể có ít sự hỗ trợ hơn nhiều. Bệnh nhân sốc nhiệt không phải lúc nào cũng được gửi đến trị liệu chức năng do thiếu các chính sách phục hồi chức năng được tiêu chuẩn hóa, một nghiên cứu của Nhật Bản công bố năm ngoái đã kết luận. "Cần nhiều nghiên cứu hơn để hiểu quá trình lâu dài và xác định bệnh nhân nào có khả năng bị tàn tật kéo dài nhất," tác giả chính Masayoshi Seki viết trong một email.

Ryan Swoboda đã được tiếp cận với một số nguồn lực phục hồi tốt nhất và ngay cả với anh, việc trở lại bình thường cũng mất hàng tháng. Năm 2017, ở tuổi 18, anh gục ngã vì nóng trong một buổi tập bóng bầu dục dành cho sinh viên năm nhất vào ngày thứ ba của mình tại đại học Virginia. Nhiệt độ của anh lên tới 109 độ F (khoảng 42,8 độ C) trên xe cứu thương. Anh được đặt trong tình trạng hôn mê nhân tạo trong ba ngày và nhập viện 19 ngày. Anh cho biết, phải mất khoảng bốn tháng trước khi anh bắt đầu tin tưởng lại vào cơ thể mình.

Swoboda vẫn muốn quay lại với bóng bầu dục. May mắn thay, anh có sự hỗ trợ của đội ngũ thể thao của trường đại học để giúp đỡ. Lúc đầu, anh nói, "tất cả những gì tôi làm là đi bộ trên máy chạy bộ trong 10 phút mỗi lần." Dần dần, anh tăng cường độ lên chạy trong nhà và sau đó là ngoài trời. Trước các buổi tập vào mùa hè năm đó, anh đã nuốt một viên thuốc chứa cảm biến nhiệt độ để nhân viên có thể theo dõi nhiệt độ của anh khi anh tiến gần hơn đến giới hạn của mình. Anh cũng thường xuyên đến KSI để xem khả năng chịu nhiệt của mình có cải thiện không.

Anh đã trượt bài kiểm tra trên máy chạy bộ của viện ba lần trước khi vượt qua trong lần thử thứ tư. Chỉ sau đó anh mới được phép mặc lại miếng đệm vai sau khi gục ngã 13 tháng. Anh tiếp tục chơi bóng bầu dục đại học trong năm năm và hai năm chuyên nghiệp tại NFL.

Sự cố này không chỉ thay đổi cách tiếp cận của Swoboda với nhiệt độ, mà còn thay đổi cả đại học Virginia (UVA). Swoboda nhớ lại, ngay sau sự cố, trường đã mở rộng việc sử dụng thiết bị theo dõi nhiệt độ lõi trong các buổi tập hè của đội bóng bầu dục. Quan trọng hơn, anh nói, trường đã "trao quyền cho các huấn luyện viên thể lực để rút những cầu thủ có dấu hiệu bị bệnh do nhiệt ra khỏi sân." Mặc dù điều sau vẫn đúng cho đến ngày nay, các viên thuốc không còn là một phần của quy trình của chương trình sau khi công ty sản xuất chúng ngừng kinh doanh, theo Scott Fitzgerald, giám đốc truyền thông thể thao của UVA cho bộ môn bóng bầu dục. Nhưng chương trình đã phát triển theo những cách khác. "Quy mô của đội ngũ dinh dưỡng của khoa đã tăng lên, cho phép kiểm tra hydrat hóa nhất quán hơn nhiều," Fitzgerald nói, và cho biết thêm rằng đây hiện là cách chính của khoa để phòng ngừa bệnh do nhiệt.

Ngay cả những người dường như đã hồi phục sau sốc nhiệt cũng có thể phải đối mặt với các biến chứng sức khỏe sau này. Một nghiên cứu năm 2018 theo dõi những người sống sót sau sốc nhiệt kinh điển cho thấy 12 năm sau, họ có tỉ lệ mắc bệnh tim thiếu máu cục bộ, dạng phổ biến nhất, cao gấp 3,5 lần so với những người không có tiền sử bệnh do nhiệt. Một nghiên cứu khác đã liên kết sốc nhiệt với nguy cơ gia tăng sau này về đau tim, các vấn đề về tim khác và bệnh thận mạn tính.

Cả Ochoa và Swoboda đều vẫn cảnh giác với nhiệt độ, thực hiện các bước để chuẩn bị cho thời tiết nóng và chú ý kỹ đến cách cơ thể họ phản ứng.

Swoboda, hiện đang sống ở Florida, tình nguyện làm huấn luyện viên bóng bầu dục trung học. Bất cứ khi nào anh nhận thấy một cầu thủ đang gặp khó khăn trong một bài tập dưới trời nóng, anh sẽ kéo họ ra ngoài để nghỉ ngơi. "Điều quan trọng nhất không phải là em hoàn thành bài tập này," anh nói với họ. "Nó quan trọng và ngày mai tôi mong em sẽ hoàn thành. Nhưng hôm nay chúng tôi muốn chắc chắn rằng ngày mai em vẫn ở đây."