Robot hình người đang là một trong những ngành công nghệ được Trung Quốc đặt nhiều kỳ vọng nhất. Gần 370 công ty đã ra đời trong hai năm qua, hơn 50 doanh nghiệp đã lên sàn hoặc chuẩn bị niêm yết. Unitree, một trong những hãng nổi tiếng nhất, tăng hơn 600% sau khi lên sàn Thượng Hải, đạt định giá khoảng 5 tỉ USD.

Những con số này rất ấn tượng. Nhưng đằng sau đó là một câu chuyện khác: nhiều robot đang được bán cho các trung tâm đào tạo do chính quyền địa phương hỗ trợ, thay vì trực tiếp đến nhà máy.

Trung Quốc muốn nhanh chóng xây dựng ngành robot hình người nên khuyến khích các địa phương lập trung tâm đào tạo. Tại đây, con người điều khiển robot từ xa để chúng học cách đi lại, cầm nắm, lắp ráp và thực hiện các công việc khác.

Các trung tâm mua robot từ nhà sản xuất, tạo dữ liệu rồi bán dữ liệu cho chính những công ty này.

Mô hình tạo ra lợi ích cho nhiều bên. Chính quyền có dự án công nghệ để thu hút đầu tư và nhân lực. Trung tâm có doanh thu từ dữ liệu. Nhà sản xuất bán được robot và có thêm dữ liệu để cải thiện sản phẩm.

Nhưng giới đầu tư bắt đầu đặt câu hỏi: đó có phải nhu cầu thị trường thực sự hay chỉ là tiền đang quay vòng trong cùng một hệ sinh thái?

Hơn 90 trung tâm đào tạo đã được xây dựng hoặc đang được triển khai tại Trung Quốc tính đến tháng 6, theo Interact Analysis. Một số trung tâm tuyên bố tạo hơn 10 triệu điểm dữ liệu mỗi năm.

Chi phí cũng rất cao. Một nhà cung cấp nói với Financial Times rằng dữ liệu để huấn luyện robot thực hiện một bài nhảy 5 phút có thể tốn tới 1 triệu nhân dân tệ, khoảng 148.000 USD.

Leju Robot, hãng sản xuất robot hình người tại Thâm Quyến, cho biết các trung tâm đào tạo chiếm 45% doanh số robot Kuavo năm ngoái.

UBTech nhận 140 triệu nhân dân tệ, tương đương 21 triệu USD, đơn hàng từ các trung tâm được chính phủ hỗ trợ. Robot đóng góp 41% trong tổng doanh thu 2 tỉ nhân dân tệ của công ty năm ngoái, dù hãng vẫn thua lỗ.

Unitree cũng có gần ba phần tư doanh thu robot hình người trong 9 tháng đầu năm ngoái đến từ giáo dục và nghiên cứu, bao gồm các trường đại học.

Những con số này giúp ngành robot tăng trưởng nhanh. Morgan Stanley đã nâng dự báo số robot hình người được giao tại Trung Quốc trong năm 2026 lên 50.000 chiếc, từ 28.000 chiếc hồi tháng 6.

Các nhà sản xuất robot cũng có lý do để vui mừng. Nhưng nhà đầu tư lại muốn biết những chiếc máy này cuối cùng có thể kiếm tiền ở đâu.

"Một sự đồng thuận đang hình thành trong giới đầu tư giai đoạn đầu rằng robot hình người sắp đạt đỉnh của chu kỳ thổi phồng", một nhà đầu tư tại Bắc Kinh nói.

Robot có thể hoạt động tốt trong trung tâm đào tạo, nhưng nhà máy thực tế phức tạp hơn nhiều. Ánh sáng thay đổi, hàng hóa nằm không đúng vị trí, con người xuất hiện bất ngờ và mỗi dây chuyền lại có yêu cầu riêng.

Marco Wang, nhà phân tích tại Interact Analysis, cho rằng dữ liệu từ các trung tâm đào tạo không thể sử dụng hoàn toàn vì robot chưa được thử nghiệm đủ trong môi trường thực tế.

Goldman Sachs cũng đánh giá dữ liệu chất lượng cao từ thế giới thực vẫn là một rào cản lớn đối với việc phổ biến robot hình người.

Một quản lý trung tâm đào tạo ở miền Bắc Trung Quốc cho biết trung bình chỉ 2 đến 3 giờ dữ liệu trong một ca đào tạo 8 giờ có thể sử dụng được.

Vấn đề còn nằm ở khả năng sử dụng dữ liệu. Dữ liệu thu thập cho một hãng thường chỉ được chính hãng đó sử dụng, khiến việc chia sẻ và kết hợp dữ liệu giữa các doanh nghiệp gặp khó khăn.

Bắc Kinh từng áp dụng cách tiếp cận tương tự với xe điện, pin mặt trời và nhiều ngành công nghệ chiến lược khác: tạo thị trường ban đầu bằng chính sách hỗ trợ, chấp nhận đầu tư dư thừa và để doanh nghiệp cạnh tranh.

Các địa phương hiện có thêm động lực. Thị trường bất động sản suy yếu khiến nguồn thu từ bán đất giảm, buộc họ tìm ngành mới để thu hút vốn, doanh nghiệp và lao động. Robot hình người trở thành một lựa chọn hấp dẫn.

Nhiều nhà sáng lập công ty robot ở nước này chia sẻ nhận định rằng Trung Quốc chấp nhận sự trùng lặp và thất bại trong giai đoạn đầu để đổi lấy năng lực kỹ thuật, chuỗi cung ứng và một vài doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh toàn cầu.

Chiến lược này có thể giúp Trung Quốc nhanh chóng xây dựng một ngành robot lớn. Tuy nhiên, đến lúc các trung tâm đào tạo không còn là khách hàng chính, thị trường sẽ phải trả lời một câu hỏi đơn giản hơn: các nhà máy có thực sự cần những robot này hay không?

Đó mới là phép thử quan trọng đối với mức định giá hàng tỉ USD của ngành robot hình người Trung Quốc.