Kể từ khi làn sóng AI tạo sinh bùng nổ, các lãnh đạo công nghệ liên tục nói về rủi ro của chính những hệ thống mà họ đang tìm cách đưa ra thị trường. Đây là một chiến lược tiếp thị nghịch lý nhưng lại phát huy hiệu quả đáng kinh ngạc, đặc biệt với những ngành và doanh nghiệp bị xem là dễ bị thay thế. Nỗi sợ hóa ra lại trở thành lời chào hàng thuyết phục nhất.

Trước đây, CEO OpenAI Sam Altman từng nói công nghệ đứng sau ChatGPT có thể đe dọa nền văn minh nhân loại. “Chúng ta đối mặt với rủi ro mang tính tồn vong”, ông phát biểu năm 2023. Tuy nhiên, kiểu cảnh báo mang màu sắc tận thế này dường như đã dần lỗi thời. Gần đây, Altman và các đồng nghiệp chuyển sang nhấn mạnh những rủi ro cụ thể hơn như mất việc làm và các mối đe dọa an ninh mạng.

Cùng xu hướng đó, CEO Anthropic Dario Amodei hồi tháng 1 cảnh báo AI có thể xóa đi một nửa số việc làm văn phòng cấp thấp trong vòng một đến năm năm, từ đó gây bất ổn kinh tế và xã hội. Không dừng lại ở đó, công ty của ông cho biết mô hình Mythos sắp ra mắt có thể phát hiện lỗ hổng trong nhiều phần mềm, hệ điều hành và trình duyệt. Anthropic cho rằng mô hình này quá nguy hiểm để phổ biến rộng rãi, nên chỉ cho phép một số công ty đã được thẩm định trước, trong đó có Apple và Amazon, tiếp cận.

Những bằng chứng mà công ty đưa ra càng làm dấy lên lo ngại. Mythos đã phát hiện các lỗ hổng zero day, tức những lỗi chưa từng được biết đến khiến nhà cung cấp phần mềm không kịp khắc phục, trong nhiều hệ điều hành máy chủ và máy tính. Những lỗ hổng này có thể cho phép kẻ xấu tắt hệ thống hoặc chiếm quyền kiểm soát. Nếu rơi vào tay các tác nhân xấu, hậu quả có thể rất nghiêm trọng.

Tuy vậy, việc công khai những cảnh báo như vậy không phải là điều mới. Trước đây, Anthropic cũng đã đầu tư kỹ lưỡng cho các video và bài blog theo hướng này. Xa hơn, từ năm 2019, OpenAI từng tuyên bố không phát hành rộng rãi mô hình GPT 2 vì lý do an toàn. Tuy nhiên, mô hình này sau đó vẫn được công bố và không gây ra sự cố đáng kể nào, ngoài việc làm công chúng tò mò hơn về các dự án của OpenAI.

Hiện nay, các phòng thí nghiệm AI dường như chuyển sang chiến lược đưa ra cảnh báo đi kèm giải pháp. Anthropic cho biết họ đang hợp tác với các hãng công nghệ trong dự án Glasswing nhằm bảo vệ hạ tầng phần mềm khỏi các rủi ro khi Mythos được phát hành. Trong khi đó, Altman đề xuất đối phó với nguy cơ mất việc làm bằng các chính sách công quy mô lớn.

Cụ thể, hôm thứ Hai, OpenAI công bố tài liệu dài 13 trang mang tên Chính sách công nghiệp cho kỷ nguyên trí tuệ. Tài liệu này đề xuất chính phủ lập quỹ tài sản công để hỗ trợ những người bị AI làm suy giảm lợi thế, đồng thời xem xét áp dụng thuế robot và tuần làm việc bốn ngày.

Nhìn chung, đây không phải là những ý tưởng tồi, dù Hàn Quốc hiện là quốc gia duy nhất thử nghiệm thuế tự động hóa và hiệu quả vẫn chưa rõ ràng. Dù vậy, cần lưu ý rằng trong khi các phòng thí nghiệm AI đưa ra giải pháp cho những gián đoạn tiềm tàng, họ cũng có những động cơ riêng. Anthropic đang chuẩn bị cho một đợt phát hành cổ phiếu lần đầu được kỳ vọng lớn, còn OpenAI có thể muốn chuyển hướng sự chú ý khỏi các vấn đề nội bộ, tình trạng đốt tiền và cả những bài viết không mấy tích cực gần đây về Altman trên tạp chí New Yorker.

Có lẽ vì thế, một số lãnh đạo công nghệ dường như đang cạnh tranh nhau trong việc vẽ ra các kịch bản thảm họa AI. Chẳng hạn, Mustafa Suleyman, cựu lãnh đạo mảng AI tiêu dùng của Microsoft, hồi tháng 2 cho rằng mọi công việc chuyên môn đều có thể bị tự động hóa trong khoảng 18 tháng, tức còn nhanh hơn dự báo của Amodei.

Giữa những phát ngôn thẳng thắn nhưng có phần gay gắt này, người ta vẫn nhận ra dấu hiệu của một chiến lược tiếp thị quen thuộc. Từ những năm 1940, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng một lập luận sẽ thuyết phục hơn nếu người đưa ra thừa nhận điểm yếu của nó, đặc biệt với những khán giả có học thức hoặc mang tâm lý hoài nghi. Sự thừa nhận này giúp giảm nghi ngờ và xây dựng niềm tin.

Altman dường như hiểu rất rõ điều đó. Ngay từ khi còn điều hành startup đầu tiên, ông đã sẵn sàng nói thẳng với The Wall Street Journal về rủi ro quyền riêng tư của sản phẩm. Gần đây hơn, ông cũng phát biểu trước Thượng viện Mỹ rằng AI có thể đi chệch hướng nghiêm trọng.

Dù vậy, khi chưa có cái nhìn cụ thể về Mythos, rất khó đánh giá liệu các cảnh báo của Anthropic là hợp lý hay bị thổi phồng. Đồng thời, viễn cảnh mất việc làm trên diện rộng cũng chưa thực sự thuyết phục nếu nhìn vào dữ liệu hiện có. Như đã lập luận trước đó, các số liệu về năng suất và xu hướng thị trường lao động vẫn chưa cho thấy dấu hiệu rõ ràng về tác động tiêu cực từ AI.

Thực tế, một báo cáo công bố tháng trước của Oxford Economics cho thấy các dự báo bi quan về việc AI xóa sổ hàng loạt việc làm dựa trên nhiều giả định. Báo cáo này cho rằng AI có thể hỗ trợ thay vì thay thế con người, lợi nhuận có thể được tái đầu tư, và chính phủ sẽ can thiệp nếu việc làm bị đe dọa. Giống như các cuộc cách mạng công nghệ trước đây, những ngành nghề mới nhiều khả năng sẽ xuất hiện.

Ngoài ra, báo cáo cũng chỉ ra rằng tỉ lệ tuyển dụng thực tế còn tăng lên song song với sa thải trong lĩnh vực công nghệ thông tin, một trong những ngành chịu tác động mạnh từ AI. Đồng thời, 90 phần trăm doanh nghiệp không ghi nhận bất kỳ ảnh hưởng nào của AI đến việc làm trong ba năm qua, theo khảo sát với 6.000 lãnh đạo tại Mỹ và châu Âu do Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia công bố hồi tháng 3.

Dẫu vậy, xu hướng tận dụng AI như một lý do cho các quyết định cắt giảm nhân sự vẫn diễn ra. Chẳng hạn, các tập đoàn lớn như Block của Jack Dorsey đã viện dẫn AI để biện minh cho sa thải. Ngay cả Altman cũng tỏ ra khó chịu với hiện tượng này. Ông cho rằng có tình trạng gán mác AI khi doanh nghiệp đổ lỗi cho AI về những đợt sa thải mà họ vẫn sẽ thực hiện. Điều này cho thấy nghệ thuật tiếp thị dựa trên nỗi sợ của AI đang lan rộng và ngày càng có nhiều người học theo.