Theo báo cáo thay đổi sở hữu công bố ngày 19.8, nhóm 5 quỹ ngoại do Sprucegrove đại diện đã nâng tổng tỷ lệ sở hữu tại Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ) từ 4,72% lên 5,04%. Ngày giao dịch làm thay đổi vị thế của cả nhóm là 14.8.

Đóng góp chính vào đợt gom hàng này là quỹ Vanguard International Value Fund với khối lượng mua vào hơn 1,51 triệu cổ phiếu. Sau giao dịch, riêng quỹ này nắm giữ hơn 21,8 triệu cổ phiếu, tương đương 4,3% vốn điều lệ của PNJ. Tổng cộng cả nhóm hiện sở hữu hơn 25,8 triệu cổ phiếu PNJ.

Theo dữ liệu Bloomberg, Vanguard International Value Fund là một quỹ mở được thành lập từ năm 1983, hướng đến mục tiêu tăng trưởng vốn dài hạn thông qua việc đầu tư vào cổ phiếu phổ thông của các công ty nằm ngoài lãnh thổ Mỹ mà đội ngũ quản lý quỹ đánh giá là đang bị định giá thấp. Tính đến 31.7.2026, quỹ có tổng tài sản quản lý đạt 11,74 tỉ USD. Về hiệu suất, quỹ ghi nhận mức sinh lời 27,86% trong 1 năm qua.

Đây cũng là quỹ trực thuộc Vanguard Group - một trong những công ty quản lý quỹ đầu tư hàng đầu thế giới. Vanguard cung cấp tổng cộng 227 quỹ tại thị trường Mỹ và 231 quỹ tại các thị trường ngoài nước Mỹ, với tổng tài sản quản lý toàn cầu lên tới 12 ngàn tỉ USD.

"Bắt đáy" sau làn sóng tháo chạy 

Động thái của Vanguard và Sprucegrove diễn ra ngay sau chuỗi ngày tháo chạy quyết liệt của các định chế tài chính lớn khác do ảnh hưởng từ sự cố buôn lậu kim cương tại P-Lab, khi hàng loạt tên tuổi lớn lần lượt rút lui khỏi danh sách cổ đông lớn chỉ trong vòng chưa đầy một tháng. 

Mở đầu là VinaCapital, khi quỹ này đã bán ròng và chính thức không còn là cổ đông lớn kể từ ngày 8.7. Tiếp đó, đến ngày 16.7, nhóm quỹ Dragon Capital cũng thoái vốn xuống dưới ngưỡng 5%. Sang ngày 24.7, T. Rowe Price Associates cũng chính thức rời ghế cổ đông lớn, cho thấy mức độ lo ngại ngày càng lan rộng trong giới đầu tư trước hệ lụy từ sự cố tại P-Lab.

Việc Vanguard chọn thời điểm này để gia tăng sở hữu cho thấy sự khác biệt trong nhận định rủi ro. Tính đến ngày 19.8, giá cổ phiếu PNJ đang giao dịch quanh vùng 35.700 đồng/cổ phiếu, giảm gần 44% so với trước khi sự cố P-Lab diễn ra.

Phép thử cho định giá dài hạn 

Sự trở lại của một nhóm quỹ lớn như Vanguard có thể xem là một "phiếu bầu" cho triển vọng dài hạn của PNJ, trong bối cảnh các đơn vị phân tích đang chia rẽ sâu sắc. Trong khi UBS và Vietcap vẫn duy trì cái nhìn thận trọng với mức phí rủi ro vốn cổ phần lên đến 8%, thì các đơn vị như MBS vẫn tin vào nội tại kinh doanh và khả năng phục hồi của niềm tin khách hàng vào mùa cao điểm cuối năm, theo báo cáo phân tích ra mắt trong giai đoạn tháng 7 của các đơn vị này.

Sự việc bắt nguồn từ việc cơ quan chức năng khởi tố ông Đặng Ngọc Thảo, người được văn bản PNJ cho là nguyên giám đốc P-Lab, công ty giám định kim cương do PNJ sở hữu 100% vào ngày 2.7.2026. Diễn biến này khiến khách hàng gia tăng trả lại hoặc bán lại trang sức kim cương cho PNJ với quy mô bất thường, buộc công ty phải trích lập khoản dự phòng lên tới gần 865,5 tỉ đồng, được ghi nhận trong chi phí quản lý doanh nghiệp quý II.

Do vậy, trích lập dự phòng đã tăng từ 203,5 tỉ đồng cùng kỳ lên 1.062,7 tỉ đồng. Kết quả, PNJ báo lỗ sau thuế 282,9 tỉ đồng trong quý II, đảo chiều so với mức lãi 437 tỉ đồng cùng kỳ năm trước. Đây cũng là mức lỗ theo quý lớn nhất mà tập đoàn bán lẻ vàng bạc đá quý này từng ghi nhận từ khi lên sàn chứng khoán.