Theo các nguồn tin thân cận, các quan chức quốc phòng Nhật Bản đã phát tín hiệu sẵn sàng tăng mạnh chi tiêu quốc phòng trong các cuộc họp với các đối tác Mỹ.

Một kịch bản đang được cân nhắc là đưa ra cam kết tương tự như Hàn Quốc: tăng chi tiêu quốc phòng lên 3,5% tổng sản phẩm quốc nội trong vòng 10 năm. Một mục tiêu thấp hơn, chẳng hạn như 3%, cũng có khả năng xảy ra.

Tương tự như các đồng minh khác của Mỹ, Tokyo đã chịu áp lực từ chính quyền Trump về việc tăng cường năng lực phòng thủ và giảm bớt sự phụ thuộc vào quân đội Mỹ. Bà Takaichi đã đẩy nhanh tiến độ chi tiêu quốc phòng lên gần 2% GDP trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3 năm nay, sớm hơn hai năm so với kế hoạch.

Cho đến năm 2022, Nhật Bản vẫn áp dụng mức trần không chính thức đối với chi tiêu quốc phòng ở khoảng 1% GDP, một minh chứng cho thấy tư duy về quốc phòng đã thay đổi nhanh chóng như thế nào trong những năm gần đây. Kế hoạch chi tiêu quốc phòng 5 năm mới dự kiến sẽ được đưa ra vào cuối năm nay. Việc cam kết ở mức 3,5% có thể khiến các nhà đầu tư trên thị trường lo ngại về khả năng phát hành lượng lớn trái phiếu chính phủ, mặc dù bà Takaichi đã cam kết sẽ thực thi một "chính sách tài khóa chủ động và có trách nhiệm".

Cổ phiếu của các doanh nghiệp quốc phòng Nhật Bản như IHI Corp và Kawasaki Heavy Industries Ltd đã tăng hơn 1% vào cuối buổi chiều tại Tokyo, đảo ngược đà giảm hơn 2% trước đó sau khi thông tin này được công bố. Trái phiếu chính phủ Nhật Bản tiếp tục đà giảm, đẩy lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm tham chiếu lên mức cao nhất kể từ năm 1996. Đồng yen suy yếu xuống mức 154,91 JPY/USD.

"Có những lo ngại về mặt tài khóa, thể hiện qua phản ứng trên thị trường trái phiếu, do đó các nhà đầu tư khó có thể đón nhận tin tức này một cách tích cực," Daisuke Aiba, chuyên gia phân tích tại Iwai Cosmo Securities Co., nhận định. "Thêm vào đó, vẫn còn những câu hỏi về việc liệu Nhật Bản có thực sự đủ khả năng mở rộng năng lực quốc phòng vượt ra ngoài phạm vi hạn chế hiện tại hay không."

Chi phí vay vốn của chính phủ Nhật Bản vốn đã ở mức cao, với lợi suất trái phiếu dao động gần mức đỉnh trong 3 thập kỷ. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm tham chiếu đã chạm mức 3% vào đầu tháng này lần đầu tiên kể từ năm 1996, do lo ngại về lạm phát, chi tiêu tài khóa cũng như kỳ vọng rằng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) có thể cần phải tăng lãi suất nhanh hơn. Vào khoảng thời gian này năm ngoái, mức lợi suất chỉ bằng một nửa con số đó.

Các quan chức quốc phòng Mỹ phần lớn tránh gây áp lực công khai đối với Nhật Bản về việc cam kết mục tiêu chi tiêu quốc phòng 3,5%, nhưng họ đã làm rõ kỳ vọng về sự gia tăng đầu tư đáng kể.

"Chúng tôi đang rất trông chờ Nhật Bản gia tăng nỗ lực," Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách chính sách Elbridge Colby phát biểu vào tháng trước về mức chi tiêu quốc phòng của Tokyo.

Vào tháng 6, Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền của bà Takaichi đã lưu ý rằng 3,5% đã trở thành tiêu chuẩn toàn cầu cho chi tiêu quốc phòng, nhưng không đưa ra khuyến nghị về cách thức Nhật Bản có thể chi trả cho mức ngân sách đó.

Trong các cuộc họp giữa các quan chức quốc phòng hai nước, Nhật Bản đã naz chỉ ra rằng họ nhiều khả năng sẽ điều chỉnh theo các đồng minh khác của Mỹ nhưng tránh thảo luận về chi tiết, theo các nguồn tin yêu cầu giấu tên do tính chất nhạy cảm của vấn đề.

Một số quan chức Nhật Bản cho biết họ chưa sẵn sàng đưa ra cam kết chính thức và sẽ phủ nhận sự tồn tại của mục tiêu như vậy nếu nó được công khai. Trên phương diện công khai, Bộ trưởng Quốc phòng Shinjiro Koizumi khẳng định chi tiêu sẽ được quyết định bởi nhu cầu quân sự chứ không phải theo các mục tiêu bằng tiền.

Bộ Quốc phòng Nhật Bản chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức trước yêu cầu bình luận. Lầu Năm Góc từ chối đưa ra bình luận.

Đằng sau sự thận trọng của Nhật Bản về việc xác định một mục tiêu cụ thể là sự lo ngại về quy mô nguồn vốn cần thiết để đạt mức 3,5%. Khi Nhật Bản đặt mục tiêu 2% vào năm 2022, họ cho biết sẽ tiếp tục tính toán mức chi tiêu so với GDP của năm đó. Ông Koizumi cho biết vào tháng 4 rằng chi tiêu quốc phòng và các khoản chi liên quan cho năm tài chính này là 10,6 nghìn tỷ yen (68,8 tỷ USD), tương đương 1,9% GDP danh nghĩa của năm 2022.

Nếu tính theo dự báo GDP danh nghĩa của Văn phòng Nội các cho năm tài chính này, mức chi tiêu chỉ đạt 1,5%. Một mức ngân sách 3,5% dựa trên dự báo đó sẽ tương đương 24 nghìn tỷ yen, gấp đôi con số hiện tại.

Mức chi tiêu 3,5% GDP cho quốc phòng đã trở thành thước đo chuẩn trên toàn cầu đối với các đồng minh của Mỹ kể từ khi các thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) cam kết vào tháng 6 năm ngoái sẽ đạt mức này vào năm 2035.

Với tư cách là một chính trị gia có quan điểm cứng rắn về an ninh quốc gia và ủng hộ mạnh mẽ liên minh Mỹ - Nhật, bà Takaichi đã tuyên bố rõ ràng về mong muốn tăng cường năng lực quân sự.

"Nhật Bản cần chủ động theo đuổi việc củng cố căn bản các năng lực quốc phòng của mình," bà phát biểu trước quốc hội trong năm nay.

Tuy nhiên, bà cũng có những kế hoạch kinh tế đầy tham vọng. Năm nay, bà Takaichi đã công bố một kế hoạch tăng trưởng hướng tới mục tiêu huy động hơn 370 nghìn tỷ yen đầu tư công và tư kết hợp vào năm 2040, một chương trình có thể gây áp lực lên tài chính quốc gia. Việc gia tăng chi tiêu quốc phòng cùng lúc có thể sẽ thử thách niềm tin của các nhà đầu tư vào khả năng kiểm soát nợ công của Nhật Bản.

Sau khi dỡ bỏ mức trần không chính thức về chi tiêu quốc phòng vào năm 2022, Nhật Bản đã đầu tư đáng kể vào năng lực tấn công tầm xa, chẳng hạn như tên lửa Tomahawk phóng từ mặt đất và tàu chiến. Trong đề xuất ngân sách cho năm tài chính bắt đầu từ tháng 4 tới, Bộ Quốc phòng đã yêu cầu mức kỷ lục 8,9 nghìn tỷ yen, tăng 0,9% so với năm hiện tại.

Tuy nhiên, nhiều hạng mục trong yêu cầu ngân sách vẫn chưa được đưa ra chi phí dự kiến, đồng nghĩa với việc ngân sách thực tế có thể sẽ cao hơn nhiều. Sự suy yếu của đồng yen cũng làm giảm sức mua của Nhật Bản đối với vũ khí từ nước ngoài.

Ngay cả khi Nhật Bản cam kết mức 3,5%, họ vẫn sẽ tụt hậu so với các quốc gia NATO. Đối với NATO, mục tiêu này dành cho chi tiêu quốc phòng "cốt lõi", như mua sắm vũ khí và trả lương cho quân đội. Các thành viên cũng đã cam kết bổ sung thêm 1,5% GDP cho các khoản chi liên quan đến quốc phòng, chẳng hạn như bảo vệ hạ tầng thiết yếu.

Nhật Bản gộp chung chi tiêu cốt lõi và phi cốt lõi trong ngân sách quốc phòng của mình, có nghĩa là nước này sẽ chi ít hơn cho quân đội tính theo tỷ lệ phần trăm GDP so với các nước NATO ngay cả khi ở mức 3,5%.

Robert Ward, Chủ tịch phụ trách Nhật Bản tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), cho biết nền tảng cho một bước nhảy vọt về chi tiêu quốc phòng đã được các nhà hoạch định chính sách và giới chức Nhật Bản chuẩn bị sẵn. Vấn đề hiện tại chủ yếu là thời điểm Nhật Bản tiến lên mức 3,5%.

"Dù là trong vòng 5 năm hay 10 năm, tôi không thấy có lựa chọn nào khác khi xét đến tầm quan trọng của liên minh với Mỹ," Ward nhận định.

Với sự hỗ trợ của Bret Okeson, Michelle Jamrisko, Aya Wagatsuma, Brian Fowler, John Cheng và Alice French.