Đối với nhân viên trong ngành công nghệ, AI có thể mang lại một lợi ích vượt xa việc nâng cao năng suất: Giảm nguy cơ mất việc.

Nghiên cứu mới của Gallup cho thấy những nhân viên công nghệ không thường xuyên sử dụng AI có nguy cơ mất việc cao gấp ba lần so với các đồng nghiệp tích cực dùng công nghệ này. Trong nhóm nhân viên công nghệ tại Mỹ sử dụng AI ít nhất mỗi tháng một lần, xác suất bị sa thải được ước tính ở mức khoảng 6%, trong khi tỉ lệ này lên tới 18% đối với những người ít sử dụng AI hơn.

Các ước tính trên dựa trên khảo sát được thực hiện vào tháng 2 với hơn 23.000 lao động Mỹ, trong đó có 660 người cho biết họ đang thất nghiệp sau khi vị trí công việc bị cắt bỏ. Gallup thu thập dữ liệu về tần suất sử dụng AI của cả người đang có việc làm lẫn những người đã bị cho thôi việc, từ sử dụng hằng ngày đến hoàn toàn không sử dụng. Sau đó, tổ chức này áp dụng mô hình thống kê để đánh giá mối liên hệ giữa các yếu tố như mức độ sử dụng AI, ngành nghề và khả năng mất việc.

Gallup cho biết xu hướng này cũng xuất hiện ở các lĩnh vực ngoài công nghệ. Những người ít sử dụng AI vẫn đối mặt nguy cơ bị sa thải cao hơn đồng nghiệp, dù khoảng cách nhỏ hơn. Theo nhóm nghiên cứu, mối liên hệ giữa việc sử dụng AI và mức độ an toàn việc làm vẫn tồn tại sau khi đã điều chỉnh các yếu tố như tuổi tác, trình độ học vấn và lĩnh vực nghề nghiệp. Điều đó cho thấy những lao động không sử dụng AI “dễ bị tổn thương hơn trên thị trường việc làm”.

Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy việc ứng dụng AI đang tạo ra sự phân hóa ngay bên trong doanh nghiệp, và khoảng cách này ngày càng ảnh hưởng đến con đường sự nghiệp của mỗi cá nhân. Các nhà tuyển dụng đã bắt đầu sàng lọc ứng viên dựa trên mức độ thành thạo AI. Báo cáo của Gallup cho thấy công nghệ này cũng có thể tác động đến quyết định giữ lại nhân sự nào khi doanh nghiệp cắt giảm lao động. Trong khi đó, nhiều giám đốc điều hành vẫn liên tục thúc đẩy nhân viên sử dụng AI, bất chấp tâm lý công chúng ngày càng tiêu cực đối với công nghệ này và những lo ngại gia tăng về nguy cơ mất việc.

Dù vậy, chỉ khoảng 1% lao động bị sa thải cho rằng AI là nguyên nhân trực tiếp khiến họ mất việc. Những lý do được nhắc đến nhiều nhất mang tính tổng quát hơn, bao gồm tái cơ cấu tổ chức, cắt giảm chi phí và các điều kiện kinh tế. Theo các nhà nghiên cứu, con số này có thể đã “đánh giá thấp tác động gián tiếp của AI” trong các quyết định cắt giảm nhân sự của doanh nghiệp.

“Đó là điều khiến tôi ngạc nhiên nhất,” ông Jim Harter, nhà khoa học trưởng phụ trách quản lý nơi làm việc và phúc lợi tại Gallup, nói. “Họ không đổ lỗi cho AI.”

Điều này cho thấy sự khác biệt trong cách người lao động và các lãnh đạo doanh nghiệp lý giải các đợt cắt giảm nhân sự. Theo công ty tư vấn việc làm Challenger, Gray & Christmas, AI là nguyên nhân được các doanh nghiệp viện dẫn nhiều nhất trong các thông báo cắt giảm việc làm vào tháng trước, chiếm khoảng 40% tổng số trường hợp.

Ông Harter cho biết vẫn chưa rõ AI thực sự tác động thế nào đến các quyết định sa thải. Một khả năng là những nhân viên sử dụng công nghệ này thường xuyên có thể hoàn thành khối lượng công việc lớn hơn đồng nghiệp. Cũng có thể các nhà tuyển dụng đang theo dõi mức độ sử dụng AI của nhân viên, chẳng hạn số lượng câu lệnh họ gửi cho chatbot trong một tuần.

“Tôi không nghĩ đó là cách tiếp cận phù hợp,” ông Harter nói. Theo ông, việc gắn đánh giá hiệu suất với tần suất sử dụng AI có thể khiến nhân viên lạm dụng công cụ này để tìm cách qua mặt hệ thống. “Câu hỏi quan trọng nhất là: Họ có làm việc hiệu quả hơn hay không?”