Mỹ và Trung Quốc đang xem xét khởi động các cuộc đàm phán chính thức về trí tuệ nhân tạo (AI), trong bối cảnh cả hai cường quốc ngày càng lo ngại cuộc cạnh tranh công nghệ giữa họ có thể biến thành một cuộc chạy đua vũ trang kiểu Chiến tranh Lạnh, tờ Wall Street Journal đưa tin.

Vấn đề AI nhiều khả năng sẽ được đưa vào chương trình nghị sự tại hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến diễn ra tại Bắc Kinh vào ngày 14-15.5.

Nếu được triển khai, đây sẽ là cuộc đối thoại AI cấp cao đầu tiên giữa Mỹ và Trung Quốc dưới nhiệm kỳ mới của ông Trump, đồng thời phản ánh sự thừa nhận ngày càng rõ ràng rằng AI đang trở thành rủi ro chiến lược vượt ngoài khả năng kiểm soát của từng quốc gia riêng lẻ.

Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, Washington và Bắc Kinh đang thảo luận về việc thiết lập một cơ chế đối thoại định kỳ nhằm xử lý các nguy cơ từ AI, bao gồm hành vi bất thường của các mô hình tiên tiến, hệ thống vũ khí tự động và khả năng các tổ chức phi nhà nước lạm dụng công nghệ nguồn mở.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hiện được cho là người dẫn dắt lộ trình AI phía Mỹ, trong khi Trung Quốc đang cân nhắc lựa chọn đại diện cấp cao tham gia cơ chế này. Thứ trưởng Tài chính Trung Quốc Liêu Mân đã tham gia các cuộc trao đổi sơ bộ với Washington.

Điều khiến giới hoạch định chính sách lo ngại là AI đang dần trở thành nền tảng hạ tầng cốt lõi của kinh tế toàn cầu, từ phát triển thuốc, lập trình phần mềm cho tới quản lý logistics và sản xuất công nghiệp.

Anja Manuel, Giám đốc Aspen Strategy Group, nhận định: “AI đang trở thành hệ điều hành của thương mại toàn cầu. Không thể nói chuyện thương mại với Trung Quốc mà bỏ qua AI”.

Một trong những nội dung được hai bên thảo luận là xây dựng các “guardrails” — tức hàng rào kỹ thuật và quy tắc an toàn — để đảm bảo AI vẫn tuân theo ý định của con người khi năng lực ngày càng mạnh hơn.

Nhiều chuyên gia cho rằng đây là nỗ lực nhằm tránh lặp lại kịch bản chạy đua hạt nhân thời Chiến tranh Lạnh, nơi các cường quốc buộc phải thiết lập cơ chế liên lạc khẩn cấp để ngăn xung đột vượt tầm kiểm soát.

Một ý tưởng đang được bàn thảo là thiết lập “đường dây nóng AI” giữa Washington và Bắc Kinh nhằm xử lý khủng hoảng công nghệ trong thời gian thực.

Tuy nhiên, vấn đề là liệu Trung Quốc có thực sự sử dụng cơ chế này khi khủng hoảng xảy ra hay không.

Rush Doshi, cựu Giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ dưới thời Joe Biden, cho biết Bắc Kinh từng nhiều lần không phản hồi các đường dây nóng quân sự trong các cuộc khủng hoảng trước đây.

Năm 2001, sau vụ máy bay do thám EP-3 của Mỹ va chạm với chiến đấu cơ Trung Quốc, Bắc Kinh đã không sử dụng đường dây nóng quốc phòng. Điều tương tự lặp lại năm 2023 khi khinh khí cầu giám sát Trung Quốc bay qua lãnh thổ Mỹ.

“Điểm cốt lõi không phải là có lập đường dây nóng hay không mà là liệu Trung Quốc có sử dụng nó khi cần hay không”, Doshi nhận định.

Dù vậy, cả hai bên đều hiểu rằng AI đang trở thành lĩnh vực cạnh tranh chiến lược nguy hiểm không kém hạt nhân hay không gian mạng.

Trong nhiệm kỳ của Tổng thống Joe Biden, Washington và Bắc Kinh từng khởi động một cuộc đối thoại AI vào cuối năm 2023. Một trong những kết quả hiếm hoi đạt được là cam kết con người — chứ không phải AI — sẽ giữ quyền quyết định cuối cùng trong việc phóng vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, tiến trình này sau đó gần như đình trệ do khác biệt về cách tiếp cận.

Theo Doshi, Mỹ kỳ vọng Trung Quốc cử các chuyên gia công nghệ cấp cao tham gia đối thoại, nhưng Bắc Kinh lại giao Bộ Ngoại giao phụ trách thay vì các cơ quan kỹ thuật như Bộ Khoa học và Công nghệ.

Dù cạnh tranh AI ngày càng quyết liệt, nhiều chuyên gia cho rằng cả Washington lẫn Bắc Kinh đều nhận ra họ có lợi ích chung trong việc ngăn AI gây ra cú sốc toàn cầu.

Myron Brilliant, cố vấn cấp cao của DGA Group, cho biết phía Trung Quốc đã phát tín hiệu sẵn sàng đối thoại về các giao thức an toàn AI, biện pháp bảo vệ kỹ thuật và quản trị công nghệ.

“Trung Quốc nói rõ rằng họ sẽ cạnh tranh quyết liệt với Mỹ, nhưng đồng thời cũng nhìn thấy lợi ích trong việc ngăn các cú sốc toàn cầu và rủi ro không gian mạng”, ông nói.

Theo giới phân tích, quan hệ Mỹ - Trung đang dần bước vào trạng thái tương tự thời Chiến tranh Lạnh: cạnh tranh toàn diện nhưng vẫn phải duy trì các cơ chế ổn định chiến lược để tránh leo thang mất kiểm soát.

“Sự ổn định, chứ không phải sự đồng thuận, mới là mục tiêu thực sự”, Brilliant nhận định.