Meta Platforms vừa giới thiệu mô hình AI mới cho phép tải về và vận hành ngay trên máy tính cá nhân. Động thái này tiếp tục thổi bùng cuộc tranh luận tại Mỹ về việc liệu công nghệ ngày càng mạnh mẽ này nên được phát hành tự do hay cần nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ hơn.

Meta cho biết hôm thứ Hai rằng người dùng sẽ có thể tải xuống và tùy chỉnh Muse Glimmer, phiên bản tinh gọn từ mô hình Muse Spark 1.2 của hãng. Muse Glimmer được thiết kế tối ưu hóa hiệu suất nhằm giảm thiểu tối đa yêu cầu phần cứng hệ thống.

Theo Meta, với quy mô 30 tỉ tham số, Muse Glimmer đủ "nhẹ" để vận hành chỉ với một card đồ họa duy nhất. Mô hình này tập trung chủ yếu vào các tác vụ AI dạng đại lý (agent-like), chẳng hạn như quản lý lịch trình và sắp xếp tệp tin.

Đợt phát hành này, đi kèm luận thuyết dài 6.500 từ do tổng giám đốc Điều hành Mark Zuckerberg chấp bút, thách thức trực tiếp tầm nhìn AI mà các công ty khởi nghiệp như OpenAI hay Anthropic PBC đang theo đuổi. Đây là các bên ủng hộ việc kiểm soát chặt chẽ công nghệ. Trong khi đó, Google hiện cung cấp dòng mô hình trọng số mở Gemma có thể chạy trên các thiết bị nội bộ; còn các mô hình mở chi phí thấp từ các công ty Trung Quốc như DeepSeek, Moonshot và Alibaba Group Holding đang gia tăng áp lực lên các đối thủ Mỹ vốn thu phí truy cập.

Trọng số, các thông số giúp hệ thống AI đưa ra quyết định, của Muse Glimmer sẽ được phát hành thông qua nền tảng chia sẻ mã nguồn Hugging Face. Meta cũng dự định cung cấp trọng số cho một phiên bản mạnh mẽ hơn là Muse Spark. Người dùng có thể tải về hoàn toàn miễn phí nhưng sẽ tự chi trả chi phí phần cứng tính toán.

Cổ phiếu Meta đã tăng khoảng 1% trong phiên giao dịch ngày thứ Hai tại New York.

"Thay vì tập trung hóa siêu trí tuệ, chúng ta nên phân phối nó rộng rãi và trao cho mỗi cá nhân khả năng điều khiển công nghệ này," Zuckerberg viết trong bài luận. "Điều này có tiềm năng mở ra một kỷ nguyên mới về trao quyền cá nhân, nơi mỗi người có thể khai thác năng lực mới đầy mạnh mẽ này để đạt đến tiềm năng tối đa."

Dù không chỉ đích danh các công ty cụ thể, Zuckerberg đã chỉ trích các đối thủ đang "tập trung xây dựng AI cho doanh nghiệp, chính phủ hoặc các tổ chức." OpenAI và Anthropic trước đó đã dấy lên lo ngại về độ an toàn của các mô hình mở sau một loạt sự cố rò rỉ, khiến các mô hình AI vượt khỏi môi trường thử nghiệm. Đáp lại, Zuckerberg khẳng định Meta đang tạo ra "siêu trí tuệ cá nhân cho tất cả mọi người."

Thông điệp của Zuckerberg đưa Meta vào vị trí trung tâm trong cuộc tranh luận ngày càng gay gắt tại Washington và Thung lũng Silicon: Làm thế nào để ứng phó với làn sóng mô hình AI trọng số mở từ các công ty khởi nghiệp Trung Quốc như Kimi K3 của Moonshot AI, sản phẩm đặt ra thách thức mới cho các sản phẩm độc quyền từ các phòng thí nghiệm hàng đầu của Mỹ.

Một số nhà lập pháp đã cân nhắc việc áp đặt các hạn chế đối với các mô hình trọng số mở từ Trung Quốc. Tuy nhiên, viễn cảnh kiểm soát từ chính phủ đã gặp phải sự phản đối từ các nhà lãnh đạo công nghệ, bao gồm tổng giám đốc Điều hành Nvidia, Jensen Huang. Họ nhấn mạnh rằng các mô hình trọng số mở có lợi cho sự phát triển dài hạn của AI và giúp củng cố an ninh công nghệ, một quan điểm mà Zuckerberg hoàn toàn đồng tình trong bài luận.

"Tôi không tin rằng việc hạn chế truy cập vào các mô hình mã nguồn mở nước ngoài là một giải pháp hiệu quả," người đứng đầu Meta viết. "Mục tiêu của chúng ta phải là đưa các mô hình mã nguồn mở của Mỹ trở thành mô hình tốt nhất toàn cầu." Zuckerberg đã dành nhiều năm thúc đẩy khái niệm công nghệ trọng số mở. Trước đó, công ty đã phát hành một số mô hình AI trọng số mở thuộc dòng Llama và nhận được những phản hồi trái chiều từ thị trường.

Chính quyền tổng thống Trump hiện vẫn ngần ngại trong việc đưa ra các biện pháp siết chặt các hệ thống mở. Tuần trước, đại diện chính quyền đã thông báo với các tập đoàn công nghệ hàng đầu Mỹ rằng các mô hình trọng số mở hiện sẽ không phải chịu sự kiểm tra từ chính phủ theo khung an toàn AI mới vừa hoàn tất đầu tháng này. Theo chương trình này, các công ty sẽ có 30 ngày để tự nguyện nộp các mô hình tiên tiến nhất cho cơ quan quản lý đánh giá an toàn trước khi chính thức phát hành.

Trong bài luận, Zuckerberg cũng cảnh báo về việc phụ thuộc vào cái mà ông gọi là "quy trình và mốc thời gian đánh giá cứng nhắc." Thay vào đó, ông kêu gọi sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa chính phủ và khu vực tư nhân nhằm đẩy nhanh tốc độ phát hành các mô hình do Mỹ phát triển, qua đó duy trì vị thế dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực AI.

Các tập đoàn công nghệ Mỹ đang đổ hàng núi tiền vào phát triển AI. Các công ty bao gồm Meta, Amazon.com, Alphabet và Microsoft đã cam kết chi hơn 2.000 tỉ USD cho việc mở rộng hạ tầng. Tuy nhiên, quy mô vốn đầu tư khổng lồ này đang dấy lên lo ngại cho các nhà đầu tư về khả năng sinh lời của các khoản chi tiêu đắt đỏ này.

Tháng trước, Meta đã lần đầu tiên bắt đầu thu phí truy cập dành cho các nhà phát triển đối với mô hình Muse Spark 1.1.

Meta cũng đang xây dựng kế hoạch cho mảng kinh doanh hạ tầng điện toán đám mây, bán quyền truy cập vào năng lực tính toán AI và các mô hình, tương tự mô hình của Amazon Web Services. Dù vậy, việc Zuckerberg thiếu chi tiết cụ thể về kế hoạch này đã khiến nhiều nhà đầu tư lo lắng về khả năng thu hồi vốn của công ty.

Vào thứ Hai, công ty tuyên bố có kế hoạch thành lập một quỹ trị giá 1 tỉ USD để đầu tư vào các cộng đồng địa phương tại Mỹ, nơi hãng đặt và vận hành các trung tâm dữ liệu. Các dự án hạ tầng lớn do Meta và Google đề xuất đang gặp phải sự phản kháng tại nhiều địa phương trên khắp nước Mỹ, khi những người phản đối quan ngại về mức độ tiêu thụ đất đai, năng lượng và tài nguyên nước của các trung tâm dữ liệu này.

— Với sự hỗ trợ từ Kurt Wagner và Michael Shepard