Các quan chức trong chính quyền ông Trump đã dành cả tuần qua để tranh cãi về một vấn đề đáng chú ý: Chính xác thì chính sách công nghệ đối với Trung Quốc của họ trong suốt một năm qua là gì?

Theo những người am hiểu vấn đề, cuộc tranh luận xoay quanh việc liệu chính quyền ông Trump có thu hẹp phạm vi các biện pháp hạn chế đối với ngành công nghệ Trung Quốc nhiều hơn mức dự định hoặc từng công khai thừa nhận hay không. Những lỗ hổng tiềm tàng này có thể đã cho phép các công ty Trung Quốc như Alibaba mua các máy chủ sử dụng chip AI tiên tiến nhất của Nvidia hợp pháp tại phần lớn các quốc gia ngoài Trung Quốc một cách hợp pháp, những người này cho biết. Họ đề nghị giấu tên vì các cuộc thảo luận mang tính bảo mật.

Những cuộc trao đổi đó bất ngờ xuất hiện trước công chúng vào sáng Chủ Nhật khi Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ, cơ quan chịu trách nhiệm quản lý các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chất bán dẫn, công bố một bản ghi nhớ hiếm thấy. BIS cho biết cơ quan này gần đây nhận được nhiều câu hỏi về việc liệu các hạn chế đối với hoạt động bán chip AI cho các công ty Trung Quốc trên toàn cầu, được áp dụng lần đầu vào năm 2023, có còn hiệu lực hay không. “Câu trả lời là có,” thông báo nêu rõ.

Những diễn biến đằng sau bản ghi nhớ cho thấy nhiều tháng tranh cãi trong nội bộ chính quyền về việc có nên cho phép Trung Quốc tiếp cận các công nghệ tiên tiến hay không đã tạo ra một hệ thống chính sách chắp vá, thiếu rõ ràng và thiếu nhất quán trong một lĩnh vực có ý nghĩa sống còn đối với an ninh quốc gia. Nhóm của Tổng thống Donald Trump đã ngừng thực thi một số hạn chế xuất khẩu chip AI do chính quyền ông Biden ban hành nhưng chưa đưa ra một giải pháp thay thế rõ ràng và đồng bộ nào.

Hiện các quan chức chính quyền ông Trump đang xem xét liệu có doanh nghiệp nào đã tận dụng tình hình này để vận chuyển các chip AI tiên tiến, chẳng hạn bộ xử lý Blackwell của Nvidia, tới các công ty Trung Quốc tại Singapore hoặc Malaysia hay không. Nếu điều đó xảy ra, nó sẽ đi ngược lại với cách tiếp cận mà Nhà Trắng tuyên bố theo đuổi trong cuộc cạnh tranh công nghệ với Trung Quốc. Một số quan chức cho rằng các quyết định chính sách của BIS vào tháng 5.2025 đã khiến những lô hàng như vậy trở nên hợp pháp, ít nhất cho tới khi cơ quan này ra thông báo hôm Chủ Nhật. Hiện chưa rõ liệu các giao dịch như vậy có thực sự diễn ra hay không.

Động thái hôm Chủ Nhật nhằm “bịt lỗ hổng này” đã nhận được sự hoan nghênh từ nghị sĩ John Moolenaar, chủ tịch đảng Cộng hòa của một ủy ban Hạ viện chuyên về Trung Quốc. Trong khi đó, các thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Elizabeth Warren và Andy Kim chỉ trích chính quyền ông Trump vì những chính sách “có thể đã vô tình cho phép các chip AI tiên tiến nhất của Mỹ chảy vào các công ty đặt trụ sở tại Trung Quốc”. Khi được hỏi về việc Washington đóng lỗ hổng này trong cuộc họp báo thường kỳ, người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc lặp lại lập trường lâu nay của Bắc Kinh phản đối các biện pháp hạn chế chip của Mỹ.

Theo một quan chức BIS phát biểu với điều kiện giấu tên, cơ quan này khẳng định lỗ hổng đó chưa từng tồn tại. Vị quan chức cho biết nếu các công ty đã vận chuyển chip AI cho doanh nghiệp Trung Quốc mà không xin giấy phép từ Washington, kể cả trước thông báo hôm Chủ Nhật, họ vẫn vi phạm các quy định kiểm soát xuất khẩu của Mỹ.

Đây là một tình huống đặc biệt. Các quy định đang được tranh cãi là một phần cốt lõi trong cuộc cạnh tranh AI với Trung Quốc và từ lâu đã là nguồn cơn căng thẳng giữa Washington và Bắc Kinh. Chúng cũng nằm trong số những chính sách quan trọng nhất đối với các công ty có vai trò nâng đỡ thị trường chứng khoán và nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp tìm kiếm câu trả lời rõ ràng từ Washington về chính xác các quy định hiện hành là gì, kết quả lại phụ thuộc vào việc họ hỏi ai.

Trong nội bộ chính quyền ông Trump cũng xuất hiện các cuộc thảo luận về một lỗ hổng thứ hai mà thông báo của BIS chưa trực tiếp đề cập. Theo những người am hiểu các cuộc trao đổi, mối lo ngại là các quyết định được đưa ra vào tháng 5.2025, vốn bị cho là tạo ra lỗ hổng đầu tiên, cũng có thể mở ra một kẽ hở khác.

Theo đó, các nhà sản xuất chip như Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. (TSMC) và Samsung Electronics, những đơn vị trực tiếp sản xuất chip cho Nvidia và nhiều công ty khác, có thể được phép chế tạo hợp pháp các chất bán dẫn tiên tiến cho những doanh nghiệp Trung Quốc như Tencent.

Điều này có nguy cơ tạo ra các tình huống tương tự vụ việc năm 2024, khi TSMC sản xuất hàng triệu bộ xử lý cho một công ty sau đó chuyển chúng cho Huawei, đối thủ lớn nhất của Nvidia tại Trung Quốc.

Quan chức BIS bác bỏ sự tồn tại của lỗ hổng thứ hai. Người này cho biết cơ quan đang cân nhắc ban hành thêm một đợt hướng dẫn công khai nhằm làm rõ quan điểm đối với quy định được gọi là “nguyên tắc thẩm định của nhà máy sản xuất chip,” vốn chưa bị hủy bỏ dưới bất kỳ hình thức nào.

Tuy nhiên, vấn đề mà các bên lo ngại không phải là nhóm của ông Trump đã hủy bỏ quy định thẩm định này. Theo Saif Khan, người tham gia xây dựng cả hai bộ quy định dưới thời chính quyền ông Biden, điều đáng bàn là họ có thể đã khiến quy định đó mất hiệu lực trên thực tế bằng cách ngừng thực thi một khuôn khổ kiểm soát chip AI riêng biệt vốn đóng vai trò nền tảng pháp lý quan trọng.

Sự nhầm lẫn bắt nguồn từ quyết định của BIS dưới thời ông Trump khi ngừng thực thi các hạn chế toàn cầu đối với chip AI do chính quyền Biden ban hành, nhưng lại không chính thức hóa quyết định này hoặc đưa ra giải pháp thay thế. Điều đó xảy ra dù cơ quan này đã hai lần soạn thảo các quy định mới có thể xóa bỏ cả hai vấn đề lỗ hổng nói trên.

Khuôn khổ do chính quyền Biden xây dựng được gọi là quy định phổ biến AI (AI Diffusion Rule). Quy định này yêu cầu doanh nghiệp phải xin giấy phép của Mỹ khi xuất khẩu chip AI cho mọi khách hàng tại mọi quốc gia, kèm theo nhiều điều kiện và ngoại lệ. Đây hiện là quy định duy nhất trong hệ thống pháp luật Mỹ áp đặt các hạn chế rộng rãi đối với hoạt động xuất khẩu chip AI.

Nhóm của ông Trump không ủng hộ khuôn khổ này vì nhiều lý do, trong đó có sự phức tạp của nó, và quyết định hủy bỏ vào tháng 5.2025. Giới quan sát khi đó hiểu rằng BIS vẫn sẽ tiếp tục thực thi các hạn chế đối với 45 quốc gia đã bị Mỹ áp đặt kiểm soát từ năm 2023, bao gồm Trung Quốc và phần lớn Trung Đông, đối với mọi khách hàng. Tuy nhiên, BIS không đưa ra bất kỳ giải thích nào về việc các biện pháp kiểm soát này có áp dụng với khách hàng tại phần còn lại của thế giới hay không.

Điều mà BIS hiện khẳng định là cơ quan này vẫn luôn thực thi các hạn chế trong quy định phổ biến AI đối với các công ty Trung Quốc bất kể họ hoạt động ở đâu. Thực tế, một số doanh nghiệp đã hành động dựa trên giả định đó, chẳng hạn nộp đơn xin giấy phép xuất khẩu để vận chuyển chip Nvidia tiên tiến cho Alibaba tại Malaysia.

Tuy nhiên, theo những người nắm được các cuộc thảo luận, một số quan chức chính quyền ông Trump và các chuyên gia về kiểm soát xuất khẩu đã âm thầm cho rằng trước khi BIS công khai quan điểm vào hôm Chủ Nhật, yêu cầu pháp lý buộc doanh nghiệp phải xin giấy phép xuất khẩu thực tế chưa có hiệu lực.

Một quan chức Nvidia phát biểu với điều kiện giấu tên cho biết công ty nhận thức được cách diễn giải pháp lý này, đồng thời nhấn mạnh nó không áp dụng đối với các lô hàng do Nvidia trực tiếp xuất khẩu. Nvidia và Advanced Micro Devices (AMD) phải tuân thủ những biện pháp kiểm soát riêng đối với việc bán chip AI cho khách hàng Trung Quốc ở bất kỳ đâu. Cách diễn giải nói trên chủ yếu liên quan tới các công ty lắp ráp chip Nvidia và AMD vào máy chủ, hình thức mà phần lớn phần cứng này được bán ra thị trường.

Người phát ngôn Nvidia bác bỏ quan điểm cho rằng tồn tại lỗ hổng và gọi đây là một “câu chuyện trên mạng xã hội”. Người này cho biết các đối tác của Nvidia luôn hoạt động dựa trên giả định rằng không có lỗ hổng nào tồn tại. Theo người phát ngôn, “lỗ hổng bị cáo buộc” chưa bao giờ là vấn đề thực tế đối với hệ sinh thái của công ty. AMD từ chối bình luận.

Lập luận đằng sau cả hai lỗ hổng được trình bày trong một bản ghi nhớ nặc danh đề ngày 29.5 với tiêu đề “Các cánh cổng đã âm thầm mở toang ra”. Theo những người biết rõ tình hình, tài liệu này do các cá nhân ngoài chính quyền ông Trump soạn thảo và nhanh chóng được lưu hành trong toàn bộ bộ máy chính phủ Mỹ.

“Tác động tổng thể của những lỗ hổng này là Mỹ hiện về thực chất không còn bất kỳ hạn chế nào đối với khả năng tiếp cận các chip AI tiên tiến nhất của các công ty Trung Quốc. Đây là lợi thế lớn nhất của Mỹ trong cuộc cạnh tranh AI với Trung Quốc,” tài liệu nêu rõ.

Bản ghi nhớ đã gây ra sự bối rối và phẫn nộ từ Nhà Trắng tới Đồi Capitol, cuối cùng dẫn tới thông báo bất thường của BIS vào sáng Chủ Nhật. Một trong những điểm gây lo ngại nhất là tuyên bố trong tài liệu rằng BIS đã ban hành một “ý kiến tư vấn bằng văn bản” cho một doanh nghiệp vào mùa Xuân năm 2026, được cho là xác nhận doanh nghiệp không cần giấy phép xuất khẩu để vận chuyển chip AI tiên tiến tới khách hàng Trung Quốc tại phần lớn các quốc gia. Tài liệu không đưa ra bất kỳ bằng chứng nào cho nhận định này.

Quan chức BIS khẳng định thông tin đó là sai sự thật. Khi được hỏi liệu BIS có từng ban hành bất kỳ văn bản nào khác xác nhận sự tồn tại của lỗ hổng hay không, vị quan chức cho biết cơ quan này đang rà soát lại hồ sơ của mình.