Trong đại dịch Covid-19, cơn sốt cổ phiếu meme từng càn quét qua thị trường chứng khoán Mỹ, kích hoạt các đợt bán khống thất bại và khiến nhiều quỹ đầu cơ tên tuổi phải đóng cửa. Tuy nhiên, những gì đang diễn ra trong kỷ nguyên tác nhân AI còn vượt xa giai đoạn đó.

Thế hệ cổ phiếu meme mới đã khác trước. Đó không còn là những chuỗi cửa hàng trò chơi điện tử hay rạp chiếu phim đang chật vật như GameStop và AMC Entertainment từng gây sốt. Thay vào đó là các doanh nghiệp trị giá hàng ngàn tỉ USD, có quy mô đủ lớn để tác động và thậm chí kéo cả thị trường chứng khoán đi theo.

Những công ty vốn hóa siêu lớn này gần như được định sẵn sẽ trở thành cổ phiếu meme vì các phương pháp định giá truyền thống không còn nhiều ý nghĩa. Chẳng hạn, rất khó để bàn về triển vọng lợi nhuận của SpaceX, trước đây có tên Space Exploration, khi nhà sáng lập Elon Musk đang bán cho thị trường một giấc mơ khổng lồ về tương lai. Những người hâm mộ đơn giản đang trả tiền cho “phần bù Musk”, với niềm tin rằng họ sẽ được đền đáp hậu hĩnh giống như những người đặt cược sớm vào Tesla.

Hai nhà sản xuất chip nhớ Hàn Quốc là Samsung Electronics và SK Hynix cũng rất khó định giá. Họ hoạt động trong một ngành có tính chu kỳ cao, nơi một chu kỳ kinh doanh có thể chỉ kéo dài từ hai đến ba năm. Vì vậy, chỉ cần nhận thức của thị trường thay đổi đôi chút về độ dài hoặc quy mô của chu kỳ cũng đủ tạo ra biến động lớn. Ví dụ, Samsung từng được giao dịch ở mức 26 lần lợi nhuận dự phóng vào đầu năm 2023 trước khi giảm xuống chỉ còn 8 lần sau khoảng một năm rưỡi.

Khi giá trị hợp lý không còn đóng vai trò điểm tựa, các cơ chế giao dịch mang tính kỹ thuật bắt đầu chi phối thị trường. Thuật ngữ được nhắc đến nhiều hiện nay là "gamma squeeze", mô tả hiện tượng giá cổ phiếu tăng mạnh do làn sóng đặt cược lạc quan trên thị trường quyền chọn. Khi bán quyền chọn mua, các nhà tạo lập thị trường phải mua cổ phiếu cơ sở để phòng ngừa rủi ro. Hoạt động này tiếp tục đẩy giá cổ phiếu đi lên.

Các hợp đồng gắn liền với SpaceX chính thức được giao dịch từ hôm thứ Ba. Gần một triệu quyền chọn mua đã được trao tay và phần lớn tập trung vào những hợp đồng đáo hạn vào thứ Năm. Đó có thể là một phần lý do giúp hãng tên lửa này vượt Amazon về giá trị vốn hóa thị trường. Theo dữ liệu Bloomberg tổng hợp, tỉ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng của SpaceX chỉ ở mức 7,5%, trong khi Amazon đạt 91,8%.

Tại Hàn Quốc, các nhà giao dịch cũng đang tất bật phòng ngừa rủi ro. Số lượng quyền chọn mua đang lưu hành đối với Samsung và Hynix đã tăng vọt trong những tuần gần đây. Một phần nguyên nhân đến từ sự ra đời của các quỹ ETF đòn bẩy theo từng cổ phiếu riêng lẻ, vốn phải tái cân bằng danh mục hằng ngày bằng các công cụ phái sinh. Những hoạt động này được ước tính chiếm từ 60% đến 70% tổng khối lượng giao dịch cổ phiếu Hynix.

Tuy nhiên, các cổ phiếu meme trị giá hàng ngàn tỉ USD cũng có thể gây ra những cú sốc lớn. Khi giao dịch phái sinh bùng nổ tại Hàn Quốc, mức độ biến động của chỉ số Kospi đã tăng mạnh. Ngày càng có nhiều vị thế bị buộc phải thanh lý, một dấu hiệu cho thấy các nhà đầu tư thiếu kinh nghiệm có thể đang mắc kẹt trong một canh bạc rủi ro cao mà họ chưa thực sự hiểu rõ.

Còn với những người hâm mộ trung thành của Musk, việc tài trợ cho một đế chế kinh doanh có nhu cầu đầu tư vốn khổng lồ đến mức khó tưởng tượng cũng sẽ là một thách thức không nhỏ.

Vậy nhà đầu tư nên làm gì trước làn sóng cổ phiếu meme mới này?Xét trên góc độ một nhóm tài sản, gần như toàn bộ thị trường mới nổi đều bị ảnh hưởng vì hai nhà sản xuất chip Hàn Quốc chiếm khoảng 15% chỉ số chuẩn MSCI. Trong khi đó, SpaceX được dự báo sẽ được đưa vào chỉ số Nasdaq 100 vào đầu tháng 7.

Một lựa chọn là đứng ngoài cuộc và cưỡng lại cám dỗ muốn lặp lại thành công của người khác. Chẳng ai muốn trở thành người cuối cùng còn nắm giữ cổ phiếu khi cơn sốt kết thúc. Dù vậy, cũng không nên đứng chắn trước đoàn tàu thanh khoản đang lao tới. Ngay cả Michael Burry, nhà đầu tư nổi tiếng từ bộ phim The Big Short, cũng cho biết ông chưa mở vị thế với SpaceX dù từng cân nhắc làm điều đó. Lý do là các quyền chọn dùng để đặt cược giá cổ phiếu giảm hiện quá đắt đỏ.

Sau cùng, làn sóng đầu cơ meme hiện nay đang được tiếp sức và khuếch đại bởi cỗ máy tài chính hùng mạnh của Phố Wall, nơi đã đặt uy tín của mình vào việc bảo vệ những mức định giá tưởng chừng thách thức mọi quy luật. Để hỗ trợ việc bán cổ phiếu, Morgan Stanley dự báo doanh thu của SpaceX có thể đạt 3.400 tỉ USD vào năm 2040. Trong khi đó, hàng loạt chuyên gia phân tích ngành bán dẫn liên tục nhắc đến một siêu chu kỳ tăng trưởng được thúc đẩy bởi AI. Các dự báo đầy lạc quan này khiến nhà đầu tư cá nhân có cảm giác rằng các công ty như SpaceX vẫn đang được định giá hấp dẫn. Đây là một động lực mà thị trường chưa từng chứng kiến trong cơn sốt GameStop năm 2021.

Bạn có thể không tin rằng một ngày nào đó SpaceX sẽ xây dựng các trung tâm dữ liệu AI ngoài không gian. Bạn cũng có thể nghi ngờ dự báo tình trạng thiếu hụt chip nhớ sẽ kéo dài đến cuối thập niên này.Nhưng có một điều đã rất rõ ràng: Kỷ nguyên của những câu chuyện ngàn tỉ USD đã thực sự bắt đầu.