Sự leo thang xung đột liên quan đến Iran đang nhanh chóng lan rộng ảnh hưởng ra toàn bộ nền kinh tế toàn cầu, từ giá năng lượng, lạm phát đến thị trường lao động. Trong bối cảnh đó, Trung Quốc, nền kinh tế lớn duy nhất vẫn vật lộn với giảm phát sau đại dịch, có thể lại trở thành một trong những bên hưởng lợi tương đối.

Tâm điểm trước mắt là dữ liệu PMI tháng Ba của Trung Quốc, dự kiến công bố trong ngày tới, được xem như thước đo sớm về mức độ lan tỏa của cú sốc Trung Đông đến hoạt động sản xuất và dịch vụ. Các nhà kinh tế dự báo PMI sản xuất sẽ quay lại vùng mở rộng với 50,2 điểm, sau khi ở mức 49,5 trong tháng Hai. PMI phi sản xuất cũng được kỳ vọng cải thiện lên 49,9 điểm, dù vẫn dưới ngưỡng 50.

Diễn biến này phản ánh một thực tế: kinh tế Trung Quốc vẫn đang loay hoay với nhu cầu nội địa yếu và phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu. Các chỉ số PMI trong nhiều tháng qua liên tục dao động quanh ngưỡng suy giảm, cho thấy nền kinh tế chưa tìm được động lực tăng trưởng bền vững. Đầu năm nay, PMI sản xuất bất ngờ giảm, trong khi PMI phi sản xuất rơi xuống mức thấp nhất trong hơn ba năm.

Tuy nhiên, chính bối cảnh khó khăn này lại có thể giúp Trung Quốc hấp thụ cú sốc năng lượng tốt hơn so với nhiều nền kinh tế khác. Không giống các nước phương Tây đang đối mặt với áp lực lạm phát cao, Trung Quốc vẫn trong tình trạng giảm phát kéo dài. Vì vậy, giá năng lượng tăng có thể đóng vai trò như một “cú hích” nhẹ, đẩy mặt bằng giá lên mà chưa gây ra lạm phát mất kiểm soát.

Ngoài ra, cấu trúc năng lượng của Trung Quốc đã trở nên đa dạng hơn trong những năm gần đây, với mức phụ thuộc vào dầu và khí đốt nhập khẩu giảm tương đối. Nước này cũng sở hữu dự trữ dầu chiến lược lớn và tiếp cận nguồn dầu thô Nga với giá chiết khấu, giúp hạn chế mức độ tăng chi phí năng lượng trong nước so với phần còn lại của thế giới. Điều này đồng nghĩa hàng hóa Trung Quốc vẫn giữ được lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế, ngay cả khi giá năng lượng toàn cầu leo thang.

Trong khi Trung Quốc có thể “dễ thở” hơn, châu Âu lại đứng trước áp lực hoàn toàn trái ngược. Dữ liệu lạm phát tháng Ba của khu vực đồng euro, dự kiến công bố sớm, sẽ là phép thử đầu tiên về tác động của giá dầu tăng mạnh, đã tăng hơn 50% kể từ cuối tháng Hai. Các nhà kinh tế dự báo lạm phát toàn phần có thể tăng lên 2,7%, mức cao nhất trong hơn một năm và vượt xa mức 1,9% của tháng trước.

Đáng chú ý, lạm phát lõi, thước đo quan trọng đối với các nhà hoạch định chính sách, vẫn duy trì trên mục tiêu 2% của Ngân hàng Trung ương châu Âu. Điều này khiến khả năng nới lỏng chính sách tiền tệ trong năm nay trở nên mong manh. Trước đó, thị trường từng kỳ vọng ECB sẽ cắt giảm lãi suất, nhưng hiện tại, xác suất tăng lãi suất ngay trong tháng Tư đã vượt 50%.

Thông điệp từ Chủ tịch ECB Christine Lagarde cũng cho thấy lập trường ngày càng cứng rắn. Bà nhấn mạnh rằng ngay cả cú sốc lạm phát tạm thời cũng có thể buộc ngân hàng trung ương phải hành động, và ECB sẵn sàng điều chỉnh chính sách bất kỳ lúc nào. Nếu kịch bản này xảy ra, chi phí vốn tại châu Âu sẽ tiếp tục tăng, tạo áp lực lên tăng trưởng vốn đã mong manh.

Tại Mỹ, bức tranh kinh tế cũng trở nên phức tạp không kém. Sau khi thị trường lao động bất ngờ mất việc làm trong tháng Hai, các nhà kinh tế kỳ vọng số liệu tháng Ba sẽ phục hồi phần nào, với khoảng 48.000 đến 75.000 việc làm mới. Tuy nhiên, triển vọng dài hạn vẫn bị phủ bóng bởi những yếu tố bất định.

Các chính sách siết chặt nhập cư, cùng với áp lực lạm phát từ giá năng lượng, có thể khiến thị trường lao động Mỹ suy yếu trong thời gian tới. Điều này đặt Cục Dự trữ Liên bang vào thế khó: nếu lạm phát tăng trở lại trong khi việc làm suy giảm, Fed sẽ phải cân nhắc giữa việc kiềm chế giá cả và hỗ trợ tăng trưởng.

Giới phân tích cho rằng những biến động gần đây của thị trường lao động Mỹ phần nào bị “nhiễu” bởi yếu tố tạm thời như đình công trong ngành y tế hay thời tiết lạnh. Tuy nhiên, rủi ro lớn hơn nằm ở sự kết hợp giữa bất ổn địa chính trị và những thay đổi chính sách trong nước, có thể làm xói mòn nền tảng tăng trưởng.

Nhìn tổng thể, cuộc chiến Iran đang tạo ra một cú sốc bất đối xứng đối với kinh tế toàn cầu. Trong khi châu Âu đối mặt nguy cơ lạm phát cao hơn và chính sách tiền tệ thắt chặt, Mỹ rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan, thì Trung Quốc lại có cơ hội thoát khỏi vòng xoáy giảm phát kéo dài.

Dù vậy, cơ hội này không đồng nghĩa với sự phục hồi chắc chắn. Động lực nội tại yếu, niềm tin tiêu dùng thấp và những thách thức cấu trúc vẫn là những rào cản lớn đối với kinh tế Trung Quốc. Giá năng lượng tăng có thể chỉ là chất xúc tác tạm thời, chứ không phải giải pháp căn cơ.