Khảo sát của Sapo với hơn 15.000 nhà bán hàng Việt Nam trong lĩnh vực bán lẻ và dịch vụ ăn uống (FnB) trên toàn quốc trong giai đoạn từ 25.12.2025 tới 5.1.2025 chỉ ra, các yêu cầu về tuân thủ thuế, hoá đơn điện tử và đặc biệt là ứng dụng AI đang tác động trực tiếp tới khả năng tăng trưởng của các nhà bán hàng. 

"Cộng đồng nhà bán hàng đang bước vào một chu kỳ mới, nơi tăng trưởng không còn là ưu tiên duy nhất, mà nhường chỗ cho yêu cầu vận hành hiệu quả, kiểm soát chi phí và tuân thủ pháp lý,” thông cáo báo chí từ Sapo viết. 

Dưới đây là 5 biểu đồ tóm tắt về đánh giá của nhà bán hàng về tình hình kinh doanh năm 2025 - 2026 và mức độ tìm hiểu về AI. 

Suy giảm

Năm 2025, hoạt động kinh doanh của nhà bán hàng cho thấy xu hướng suy giảm rõ rệt và mang tính lan rộng. Nhiều cửa hàng ghi nhận doanh thu đi xuống, trong khi số ít giữ được tăng trưởng phản ánh sức mua yếu và môi trường kinh doanh chưa thuận lợi.

Trước bối cảnh này, phần lớn nhà bán hàng chuyển sang trạng thái phòng thủ, ưu tiên ổn định hoạt động và tối ưu chi phí thay vì mở rộng.

Trong bức tranh chung đó, ngành F&B nổi lên như một điểm sáng tương đối khi vẫn thu hút làn sóng khởi nghiệp mới. Điều này cho thấy nhà bán hàng đang dịch chuyển sang các mô hình có vốn đầu tư thấp, chu kỳ quay vòng nhanh và gắn với nhu cầu thiết yếu, nhằm giảm rủi ro và tăng khả năng thích ứng trong giai đoạn thị trường còn nhiều biến động.

AI: Tìm hiểu bước đầu

Chiếm tỷ trọng lớn nhất là nhóm “đang tìm hiểu về AI” với gần 44% đáp viên trả lời, chủ yếu là hộ/cá nhân kinh doanh nhỏ (dưới 5-10 nhân sự), tập trung ở các ngành thời trang, quán cà phê - những mô hình có mức độ cạnh tranh cao và nhu cầu tối ưu vận hành, marketing rõ rệt. Đây là nhóm có động lực thay đổi, nhưng vẫn cần giải pháp dễ tiếp cận và chứng minh hiệu quả.

Nhóm đã nghe qua về AI nhưng chưa quan tâm chiếm 22.9%, phần lớn là cửa hàng truyền thống quy mô rất nhỏ, kinh doanh ổn định và ít biến động. Trong khi đó, nhóm đã ứng dụng Al mới chiếm 8.1%, nhưng nổi bật ở các mô hình bán hàng đa kênh, có tư duy đổi mới.

Phần lớn nhà bán hàng có cái nhìn tích cực về AI, hơn 41% đánh giá AI rất quan trọng và là xu hướng tất yếu. Nhóm này chủ yếu đến từ Hà Nội và TP.HCM, kinh doanh thời trang, nhà hàng, quán cà phê với mô hình bán hàng đa kênh, nơi áp lực cạnh tranh và nhu cầu tối ưu vận hành ở mức cao.

Gần 23% đáp viên cho rằng Al quan trọng nhưng chưa thực sự cấp thiết với mô hình hiện tại, và tỷ lệ xấp xỉ nhìn nhận AI có thể hữu ích nhưng chưa thấy hiệu quả rõ ràng.

Ngược lại, tỉ lệ nhà bán hàng chưa sẵn sàng ứng dụng Al ở mức thấp, gồm 8.4% cho rằng chưa cần thiết trong giai đoạn này và 6.4% nhận định Al không phù hợp với mô hình kinh doanh. Nhóm này chủ yếu là nhà bán hàng bán lẻ truyền thống tại cửa hàng trực tiếp, tập trung ở khu vực miền Bắc, nơi mô hình kinh doanh ổn định và ít thay đổi.

Kỳ vọng tác động ngắn hạn

Khi tiếp cận AI, nhà bán hàng có xu hướng ưu tiên những ứng dụng mang lại tác động trực tiếp đến doanh thu và hiệu quả ngắn hạn.

Cụ thể, các nhu cầu liên quan đến marketing và quảng cáo được quan tâm nhiều nhất, khoảng 60% nhà bán hàng cho biết đây là lĩnh vực họ muốn ứng dụng AI.

Tiếp theo là phân tích dữ liệu và báo cáo, và chăm sóc khách hàng, cho thấy AI đang được kỳ vọng như một công cụ hỗ trợ bán hàng, ra quyết định nhanh và giảm tải các công việc lặp lại hằng ngày.

Ngược lại, các nghiệp vụ mang tính vận hành sâu và dài hạn nhận được mức độ quan tâm thấp hơn. Việc ứng dụng AI vào lên đơn bán hàng chỉ thu hút khoảng 37% nhà bán hàng, trong khi tối ưu vận hành đa kênh, dự báo nhu cầu, tồn kho vẫn còn khá khiêm tốn.

Thực tế này phản ánh ở giai đoạn hiện tại, nhà bán hàng nhìn nhận AI chủ yếu như đòn bẩy tăng doanh thu và tối ưu nguồn lực tức thời hơn là một giải pháp chiến lược cho tối ưu vận hành dài hạn.

Lực bất tòng tâm

Rào cản lớn nhất không nằm ở công nghệ, mà ở con người và bài toán chi phí. Thiếu kiến thức và nhân sự phù hợp là trở ngại hàng đầu, cho thấy phần lớn nhà bán hàng chưa sẵn sàng về năng lực triển khai, dù nhận thức về AI đã hình thành.

Chi phí vẫn là “điểm nghẽn” với hộ/cá nhân kinh doanh nhỏ. 53.3% lo ngại chi phí đầu tư, phản ánh tâm lý kinh doanh thận trọng và xu hướng chỉ sẵn sàng chi trả khi thấy hiệu quả rõ ràng, ngắn hạn.

34.6% chưa nhìn thấy hiệu quả thực tế từ AI, dẫn đến do dự khi triển khai, gần 30% nhà bán hàng đánh giá AI còn phức tạp, chưa thân thiện với người không rành công nghệ. AI vẫn bị xem là “không dành cho mình” ở nhóm bán lẻ truyền thống bởi 14% cho rằng AI không phù hợp với mô hình hiện tại - chủ yếu là các cửa hàng trực tiếp, quy mô nhỏ, vận hành ổn định và ít thay đổi.

Thận trọng quan sát

Có hơn 11% nhà bán hàng kỳ vọng thị trường tăng trưởng mạnh, trong hơn 40% cho rằng thị trường sẽ đi ngang hoặc chỉ tăng trưởng nhẹ. Gần 50% đơn vị tham gia khảo sát đánh giá tình hình kinh doanh năm 2026 theo hướng tiêu cực.

Điều này cho thấy tâm lý thận trọng và lo ngại rủi ro kinh tế khiến nhà bán hàng ưu tiên bảo toàn nguồn lực, tập trung các giải pháp tiết kiệm chi phí – tối ưu hiệu quả – giảm rủi ro vận hành, thay vì mở rộng quy mô hay đầu tư tăng trưởng mạnh trong năm 2026.