Huawei Technologies Co. đã chào hàng Chính phủ Ai Cập về dự án xây dựng các trung tâm dữ liệu AI dùng cho mục đích quân sự, giám sát và các dịch vụ công khác. Động thái này thể hiện tham vọng chip toàn cầu của công ty, đồng thời dấy lên sự báo động tại Washington — nơi các quan chức đang nỗ lực đưa ra một đề xuất đối ứng.

Đối thủ lớn nhất của Nvidia Corp. tại Trung Quốc đã phản hồi gói thầu từ Cairo bằng đề xuất xuất khẩu 1.408 chip Ascend dòng 950 cao cấp nhất cho hệ thống đám mây huấn luyện AI. Ngoài ra, gói thầu còn bao gồm 600 chip dòng 950 hoặc dòng 910B trước đó để sử dụng cho hai cụm suy luận (inference clusters) — hệ thống cần thiết để chạy các mô hình AI sau khi hoàn tất huấn luyện. Theo các nguồn tin thân cận và tài liệu mà Bloomberg News thu thập được, Huawei đã lập kế hoạch 12 tháng để hoàn thiện hạ tầng này.

Nếu thành công, dự án sẽ đánh dấu bước tiến đầu tiên nhưng mang tính chiến lược trong chiến dịch của Trung Quốc nhằm thách thức sự thống trị của Mỹ đối với hạ tầng AI toàn cầu. Dự án sẽ đưa Huawei trở thành nhà cung cấp AI chủ chốt cho nền kinh tế lớn thứ hai Châu Phi, đồng thời tạo điểm tựa tại Trung Đông — nơi Mỹ đã đầu tư mạnh mẽ vào các thị trường trung tâm dữ liệu AI siêu lợi nhuận ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Ả Rập Xê Út. Đây cũng có thể là thương vụ xuất khẩu bộ tăng tốc Ascend đầu tiên được ghi nhận của Huawei sau hơn một năm nỗ lực.

Huawei từ chối bình luận, trong khi Bộ Ngoại giao Ai Cập chưa phản hồi các câu hỏi.

Khi chính quyền của Tổng thống Donald Trump biết về đề xuất này, Bộ Ngoại giao Mỹ đã tiếp cận các công ty bao gồm Nvidia, Advanced Micro Devices Inc. và Microsoft Corp. để thảo luận về việc thành lập một liên minh doanh nghiệp Mỹ nhằm phản công giá thầu của Huawei. Microsoft từ chối bình luận, còn Nvidia và AMD không phản hồi.

Đội ngũ của ông Trump cũng đưa ra cảnh báo toàn cầu rằng việc sử dụng một số bộ tăng tốc nhất định của Huawei mà không có sự chấp thuận của Washington có thể dẫn đến các chế tài pháp lý. Tuy nhiên, chưa rõ liệu các quan chức Mỹ đã viện dẫn khuyến cáo này trong các cuộc trao đổi với Cairo hay chưa.

Ai Cập hiện trở thành đấu trường giao tranh mới nhất giữa các cường quốc công nghệ hàng đầu thế giới, phản ánh thách thức địa chính trị mà các quốc gia Nam Bán Cầu (Global South) phải đối mặt khi muốn giành phần trong "bánh xe" tăng trưởng AI. Đây có thể là lần đầu tiên Mỹ và Trung Quốc trực tiếp cạnh tranh trong cùng một gói thầu trung tâm dữ liệu AI của chính phủ. Diễn biến của sự việc sẽ là phép thử cho năng lực sản xuất chip của Huawei, nỗ lực ngoại giao bán dẫn mới nổi của ông Trump tại các thị trường mới nổi, cũng như khả năng của Ai Cập trong việc điều hướng giữa các hệ sinh thái đang phân tách mà vẫn giữ được quyền kiểm soát tương lai AI của mình.

"Ai Cập là một trong hàng chục quốc gia mà chúng tôi đang trao đổi về vị thế dẫn dắt công nghệ của Mỹ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo," người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết. "AI của Mỹ mang lại lợi ích cho toàn thế giới. Mỹ sẵn sàng hợp tác với các nước trong việc phát triển và triển khai AI theo những phương thức tôn trọng chủ quyền và mở rộng năng lực."

Theo một nguồn tin am hiểu vấn đề, chiến lược của Huawei tại Châu Phi và trên toàn cầu phản ánh chặt chẽ các mối quan hệ ngoại giao của Bắc Kinh với từng quốc gia. Gã khổng lồ công nghệ này đang tích cực tiếp cận các khách hàng chính phủ ở Châu Phi trong các lĩnh vực như giáo dục và y tế tại các quốc gia như Ai Cập và Kenya. Kenya từng là nơi đặt trung tâm dữ liệu của Mỹ đang gặp khó khăn — dự án từng là biểu tượng cho chính sách ngoại giao AI của chính quyền Biden trên châu lục này.

Đề xuất của Huawei tại Ai Cập có sự hợp tác với iFlytek Co., gã khổng lồ về công nghệ giám sát của Trung Quốc — đơn vị cùng với Huawei đã bị Mỹ đưa vào danh sách đen từ năm 2019. Trong số các giải pháp mà hai công ty này cung cấp có hệ thống nhận diện phương tiện và cá nhân dựa trên cơ sở dữ liệu dân số quốc gia, cũng như khả năng "nhận thức tình huống" rộng hơn — được đóng gói thành "toàn cảnh thành phố trên một màn hình". Trên một trang trình chiếu thuộc bộ tài liệu dài 102 trang, các ví dụ về "ứng dụng video cơ bản" có chứa huy hiệu của Bộ Công an Trung Quốc. iFlytek không phản hồi yêu cầu bình luận.

Hiện chưa rõ đề xuất của Mỹ sẽ tập trung vào những ứng dụng nào — hoặc liệu có mục đích sử dụng nào bị Chính phủ Mỹ hạn chế hay không. Việc vận chuyển chip AI sang Ai Cập đòi hỏi phải có giấy phép của Washington từ năm 2023, điều này cho phép đội ngũ của ông Trump áp đặt các điều kiện thông qua quy trình cấp phép xuất khẩu.

Bản chào hàng của Huawei dựa trên nền tảng hiện diện hàng thập kỷ tại Ai Cập — quốc gia Bắc Phi với hơn 100 triệu dân vốn đang liên tục thắt chặt hợp tác với Trung Quốc trong những năm gần đây, từ thương mại đến các cuộc tập trận quân sự. Giành được hợp đồng trung tâm dữ liệu sẽ củng cố sự hiện diện của Huawei tại một khu vực quan trọng trong tầm nhìn toàn cầu của hãng — đồng thời chứng minh rằng thực sự có nhu cầu nước ngoài đối với các chip AI của hãng, vốn vẫn kém Nvidia về cả lượng sản xuất lẫn năng lực xử lý.

Trong khi đó, các công ty hạ tầng AI của Mỹ trước đây không xem Ai Cập là thị trường mục tiêu, và quốc gia này cũng không phải ưu tiên hàng đầu trong các nỗ lực ngoại giao AI của ông Trump. Việc Ai Cập bất ngờ xuất hiện trong các thảo luận xuất khẩu chip AI cho thấy mức độ quan ngại sâu sắc của Washington về sự lan rộng toàn cầu của phần cứng AI Trung Quốc, đặc biệt là sau khi đội ngũ của ông Trump cố gắng đi trước đà tiến của Trung Quốc bằng các thay đổi chính sách gây tranh cãi ở các khu vực khác thuộc Trung Đông.

Tất nhiên, 2.008 chip là một số lượng tương đối nhỏ. Theo các thông số kỹ thuật thông thường để huấn luyện mô hình AI, số lượng bộ tăng tốc Huawei 950DT đó chỉ cung cấp năng lực tính toán tương đương với vài trăm chip Nvidia thương mại cao cấp nhất. Con số này kém hàng trăm lần so với sức mạnh tính toán mà các công ty phương Tây thường xuyên triển khai.

Tuy nhiên, đối với Huawei — đơn vị vốn gặp khó khăn trong việc sản xuất lượng lớn chip AI do các hạn chế của Mỹ đối với việc mua công cụ sản xuất cốt lõi nhưng đang từng bước gia tăng sản lượng — một thương vụ thành công sẽ là sự xác nhận quan trọng trên cả hai khía cạnh cung và cầu.

Năm ngoái, khi Huawei tìm cách thu hút các nước ở Vùng Vịnh và Đông Nam Á với lời mời chào vài nghìn bộ xử lý, hãng chỉ sẵn sàng bán các dòng chip xếp thứ hai ở thời điểm đó — vì sản lượng của dòng 910C cao cấp hơn vẫn còn quá thấp. Bloomberg từng đưa ra thông tin vào thời điểm đó rằng Huawei dường như chưa hoàn tất bất kỳ hợp đồng xuất khẩu chip Ascend nào, và hiện vẫn chưa có tín hiệu rõ ràng cho thấy điều này đã thay đổi.

Giờ đây, Huawei đang chào bán cho Ai Cập những bộ xử lý mạnh nhất của mình, vượt trội hơn dòng 910C. Huawei cũng đã quảng bá các chip 950DT này tại một sự kiện ở Hàn Quốc vào năm ngoái theo truyền thông địa phương, và chủ tịch mảng đám mây khu vực Mỹ Latinh của hãng chia sẻ với tờ South China Morning Post rằng công ty đang nghiên cứu xem liệu có nên cung cấp các bộ tăng tốc này tại thị trường đó hay không.

Chiến lược xuất khẩu này chính là điều mà Nvidia và các đồng minh chính trị của họ đã đưa ra cảnh báo. Hiện tại, số lượng xuất khẩu vẫn còn thấp, và việc tìm kiếm khách hàng nước ngoài không có nghĩa là Huawei đã giải quyết xong cơn khát chip ở thị trường nội địa — nơi các tên tuổi như DeepSeek và Moonshot vẫn phụ thuộc vào phần cứng của Nvidia.

Tuy nhiên, gói thầu tại Ai Cập là bằng chứng cho thấy sự tự tin ngày càng tăng của gã khổng lồ viễn thông Trung Quốc — tập đoàn nhận được sự hỗ trợ toàn lực từ Bắc Kinh để thách thức Nvidia ở cả trong và ngoài nước. Thật vậy, các đợt giao hàng nhỏ ban đầu nhằm cắm cờ tại các thị trường phi truyền thống chính là kịch bản lặp lại của chiến lược đã biến Huawei thành nhà cung cấp thiết bị viễn thông hàng đầu thế giới.

Về phía Washington, giới chức Mỹ chưa từng lầm tưởng rằng ngay cả các biện pháp kiểm soát gắt gao đối với công cụ làm chip cũng có thể ngăn chặn hoàn toàn đà tiến bán dẫn AI của Huawei. Nhưng rút kinh nghiệm từ cuộc chiến thiết bị mạng trước đây, đội ngũ của ông Trump đã cố gắng dập tắt vấn đề xuất khẩu chip AI ngay từ đầu — một phần thông qua các hướng dẫn chống Huawei.

Cảnh báo đó dựa trên thẩm quyền ngoài lãnh thổ (extraterritorial authority) phức tạp từng khiến nhiều chính phủ kinh ngạc — nhưng lại tỏ ra là một công cụ răn đe hiệu quả. Năm ngoái, Malaysia từng tuyên bố xây dựng một hệ thống AI quốc gia vận hành bằng chip Huawei với quy mô tương tự đề xuất của Ai Cập, nhưng sau đó đã nhanh chóng rút lui khỏi dự án trước sự quan ngại từ Nhà Trắng.

"Malaysia vẫn cam kết tuân thủ đầy đủ tất cả các luật kiểm soát xuất khẩu hiện hành," Bộ Đầu tư Malaysia tuyên bố vào thời điểm đó. "Malaysia cũng khẳng định lại quyền chủ quyền của mình trong việc xây dựng các chính sách phù hợp với lợi ích quốc gia."

Trong khi Malaysia nằm trong số các thị trường trung tâm dữ liệu AI phát triển nhanh nhất thế giới, hệ sinh thái của Ai Cập — và thực tế là toàn bộ Châu Phi — khiêm tốn hơn nhiều. Chiến lược AI quốc gia thứ hai của Ai Cập hướng tới mục tiêu đưa công nghệ này đóng góp 7,7% vào GDP vào năm 2030.

Hạ tầng cứng là phần thiết yếu trong tầm nhìn đó — và vì Ai Cập không tự sản xuất chip AI, nước này phải mua chúng từ Mỹ hoặc Trung Quốc. Cho đến gần đây, Trung Quốc mới bắt đầu sẵn sàng bán các bộ xử lý này. Trong khi đó, Mỹ đã hạn chế xuất khẩu sang Ai Cập và khoảng 40 quốc gia khác kể từ năm 2023, tiếp nối các biện pháp kiểm soát đối với Trung Quốc được đưa ra từ năm trước đó.

Năm ngoái, đội ngũ của ông Trump đã hủy bỏ kế hoạch từ thời Biden về việc mở rộng các hạn chế đó ra toàn cầu, phần lớn là để tránh vô tình nhượng lại các thị trường quốc tế cho Huawei. Tuy nhiên, Ai Cập vẫn nằm trong danh sách bị hạn chế. Mặc dù vậy, điều đó không hẳn là điểm bất lợi cho sự phát triển hạ tầng AI của nước này. Đúng hơn, Ai Cập chỉ đơn giản chưa bao giờ là trọng tâm thương mại lớn của Nvidia hay AMD.

Chính quyền ông Trump cũng có một kế hoạch dành cho những quốc gia như Ai Cập: một chương trình xúc tiến xuất khẩu nhằm cung cấp các giải pháp AI toàn diện đi kèm tài trợ từ Chính phủ Mỹ — hướng tới các quốc gia Nam Bán Cầu có nguy cơ chọn giải pháp giá rẻ của Trung Quốc, hoặc các nơi mà doanh nghiệp Mỹ khó tìm thấy cơ hội kinh doanh bền vững nếu thiếu sự hỗ trợ từ ngân sách liên bang.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ đã đề cập đến nỗ lực này — vốn được khởi động hơn một năm trước nhưng chưa mang lại hợp đồng nào — khi được hỏi về đề xuất của Mỹ dành cho Ai Cập. Họ không trả lời trực tiếp về việc liệu tiền của chính phủ liên bang có được đặt lên bàn đàm phán riêng cho Ai Cập hay không.

— Với sự hỗ trợ đưa tin từ Gao Yuan và Matt Day