Hai kỹ sư từng góp phần tạo ra lõi công nghệ cho OpenClaw, một trong những công cụ AI đại lý phổ biến nhất hiện nay, vừa đưa ra lời cảnh báo gây chấn động đối với ngành công nghệ: trí tuệ nhân tạo đang đẩy thế giới vào một cuộc khủng hoảng “rác code”.

Mario Zechner và Armin Ronacher gọi hiện tượng này là “vibe slop”, thuật ngữ kết hợp giữa “vibe coding” và “AI slop”. Theo họ, ngày càng nhiều lập trình viên bỏ qua quy trình thiết kế, kiểm thử và rà soát phần mềm truyền thống để giao toàn bộ công việc cho AI thông qua các câu lệnh bằng tiếng Anh thông thường.

Kết quả là một lượng khổng lồ mã nguồn được tạo ra với tốc độ chóng mặt nhưng chứa đầy lỗi, thiếu ổn định và tiềm ẩn rủi ro bảo mật.

“Bạn đang có một cơ sở hạ tầng rệu rã, và những phần mềm giờ đây có số lượng lỗi nhiều hơn rất nhiều so với trước,” Zechner nhận định. Theo ông, ngành công nghệ hiện giống như đang kéo dài một cuộc chơi mà sớm muộn cũng phải trả giá.

Điều đáng chú ý là cả hai không phải những người chống AI. Chính họ là những người góp phần thúc đẩy làn sóng AI đại lý bùng nổ trên toàn cầu. Họ vẫn dùng AI cho các công việc lập trình lặp lại và từng xây dựng các công cụ AI được hàng triệu người sử dụng.

Tuy nhiên, họ cho rằng ngành công nghệ đang đi chệch hướng khi biến AI thành công cụ thay thế hoàn toàn kỹ sư thay vì hỗ trợ họ.

Theo Zechner và Ronacher, mục tiêu ban đầu của AI là giúp các kỹ sư giỏi tăng năng suất. Nhưng trong thực tế, nhiều công ty đang dùng AI để cắt giảm nhân sự cấp thấp và tăng tốc phát triển phần mềm bằng mọi giá. Điều này tạo ra một vòng xoáy nguy hiểm: năng suất ngắn hạn tăng lên nhưng chất lượng hệ thống giảm mạnh theo thời gian.

Hệ quả có thể là các lỗi phần mềm nghiêm trọng, dịch vụ bị gián đoạn, lỗ hổng bảo mật và “núi nợ công nghệ” ngày càng phình to.

Cảnh báo này xuất hiện đúng lúc các tập đoàn AI như OpenAI hay Anthropic đang tiến gần hơn tới các kế hoạch IPO quy mô lớn, còn giới đầu tư kỳ vọng AI sẽ tạo ra cuộc cách mạng trong ngành phần mềm.

Trong khi đó, nhiều công ty công nghệ lớn đang đẩy nhanh tốc độ tự động hóa lập trình bằng AI.

CEO Alphabet, Sundar Pichai, gần đây cho biết hơn 75% mã nguồn mới tại Google hiện được AI hỗ trợ tạo ra, tăng mạnh so với mức 50% chỉ vài tháng trước. Trước đó, CEO Meta Platforms, Mark Zuckerberg, cũng dự báo AI sẽ sớm viết và rà soát phần lớn mã nguồn tại Meta.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, vấn đề nằm ở chỗ AI hiện rất giỏi tạo mã nguồn mới nhưng lại yếu trong việc duy trì, sửa chữa và hiểu các hệ thống phần mềm phức tạp đã tồn tại hàng chục năm trong doanh nghiệp.

Các startup có thể nhanh chóng tạo sản phẩm bằng AI, nhưng khi hệ thống trở nên lớn và phức tạp hơn, họ sẽ đối mặt với cùng một vấn đề mà các tập đoàn công nghệ lâu năm đang gặp phải: AI bắt đầu mất hiệu quả và tạo ra những đoạn mã khó kiểm soát.

Anthropic hiện là ví dụ tiêu biểu cho xu hướng này với công cụ Claude Code. Zechner cho rằng đây là một trong những phần mềm nhiều lỗi nhất mà ông từng sử dụng, từ lỗi giao diện, phình tính năng cho tới tình trạng tiêu tốn bộ nhớ quá mức.

Phía Anthropic thừa nhận đội ngũ của họ đang phát triển sản phẩm với tốc độ rất cao nên đôi lúc xuất hiện các vấn đề kỹ thuật. Dù vậy, công ty cho biết AI giúp kỹ sư xử lý công việc nhanh hơn và đảm nhận nhiều trách nhiệm hơn trong toàn bộ vòng đời phát triển sản phẩm.

Ngay cả OpenAI cũng thừa nhận kỹ sư con người vẫn phải là lớp kiểm soát cuối cùng đối với mã nguồn AI tạo ra. Theo Rohan Varma, người phụ trách công cụ Codex của OpenAI, AI có thể tự kiểm tra và đánh giá code, nhưng con người cuối cùng vẫn phải chịu trách nhiệm về chất lượng và độ an toàn của hệ thống.

Một vấn đề khác đang khiến cộng đồng lập trình lo ngại là GitHub và các kho mã nguồn mở đang bị ngập trong lượng lớn “rác code” do AI tạo ra.

Theo Zechner, nhiều AI agent hiện tự động gửi các báo cáo lỗi vô nghĩa hoặc tạo ra hàng loạt đoạn mã dư thừa khiến việc duy trì dự án trở nên hỗn loạn hơn trước. Ông kể rằng ngay trước cuộc phỏng vấn, ông vừa phải cấm một lập trình viên tham gia vào kho mã nguồn của mình vì AI của người này liên tục spam các báo cáo lỗi vô dụng.

Các chuyên gia cảnh báo điều nguy hiểm nhất của “vibe coding” là nó tạo cảm giác mọi thứ đang hoạt động hiệu quả trong ngắn hạn, trong khi âm thầm tích tụ rủi ro bên dưới hệ thống.

Theo Timothy B. Lee, nhà khoa học máy tính và tác giả bản tin Understanding AI, nhiều doanh nghiệp đang phụ thuộc vào kiến thức ngầm của các kỹ sư kỳ cựu, thứ mà AI không có trong dữ liệu huấn luyện. Vì vậy, AI rất dễ đi sai hướng mà không ai phát hiện kịp thời.

Zechner tin rằng “hóa đơn” của cuộc bùng nổ AI lập trình rồi sẽ đến hạn. Theo ông, nhiều startup phụ thuộc quá mức vào lập trình cảm tính bằng AI có thể sẽ phá sản khi chi phí sửa lỗi và tái cấu trúc hệ thống tăng vọt.

“Rốt cuộc chúng ta đang làm cái quái gì thế này?”, ông nói sau khi chứng kiến ngày càng nhiều mã nguồn AI chất lượng thấp tràn ngập internet.