Giá xăng dầu tăng nóng đang tạo thêm sức ép lên mặt bằng giá tại nhiều nước Đông Nam Á, trong đó Việt Nam nằm trong nhóm chịu tác động rõ nhất. Dữ liệu tháng 3.2026 cho thấy lạm phát trong nước lên mức cao nhất 5 năm qua phản ánh ảnh hưởng lan rộng từ biến động năng lượng toàn cầu tới vận tải, dịch vụ và chi tiêu hộ gia đình.

Xung đột tại Trung Đông khiến nguồn cung dầu qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, đẩy giá nhiên liệu quốc tế đi lên. Với các nền kinh tế còn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng, cú sốc này nhanh chóng truyền vào giá bán lẻ trong nước thông qua xăng dầu, logistics và chi phí sản xuất.

Tại Việt Nam, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3 tăng 4,65% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức cao nhất trong 5 năm và tiến sát ngưỡng mục tiêu kiểm soát lạm phát thường niên. Nhóm chi phí vận chuyển là tâm điểm khi tăng hơn 12%, chủ yếu do giá xăng dầu leo thang. Cùng với đó, giá vé máy bay và vận tải đường sắt cũng tăng hai chữ số.

Diễn biến này cho thấy áp lực lạm phát tại Việt Nam không chỉ đến từ một mặt hàng riêng lẻ. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí vận chuyển nguyên liệu và hàng hóa tăng theo, từ đó lan sang bán lẻ, dịch vụ ăn uống, du lịch và nhiều ngành sản xuất. Doanh nghiệp chịu chi phí đầu vào lớn hơn, trong khi người tiêu dùng phải chi nhiều tiền hơn cho nhu cầu thiết yếu.

Trong bối cảnh thu nhập của nhiều hộ gia đình phục hồi chưa đồng đều sau giai đoạn kinh tế chậm lại, việc giá cả tăng nhanh có thể làm sức mua suy yếu. Người dân thường cắt giảm các khoản chi không thiết yếu để ưu tiên xăng xe, điện nước, thực phẩm và học phí. Đây là yếu tố có thể tác động tới doanh thu bán lẻ và tốc độ phục hồi của khu vực dịch vụ.

So với các nước trong khu vực, Việt Nam và Philippines được đánh giá chịu ảnh hưởng mạnh hơn do phụ thuộc vào dầu nhập khẩu từ Trung Đông. Philippines ghi nhận lạm phát tháng 3 ở mức 4,1%, cao nhất gần hai năm. Lạm phát vận tải tại nước này tăng gần 10%.

Trong khi đó, một số nền kinh tế khác có dư địa tốt hơn để giảm chấn động. Malaysia giữ lạm phát ở mức 1,7% nhờ có sản lượng năng lượng nội địa. Indonesia đưa ra phương án chuyển hướng nhập dầu sang thị trường khác nên mức tăng giá dịu lại, CPI tháng 3 còn 3,48%. Thái Lan thậm chí ghi nhận giảm phát nhẹ do duy trì các biện pháp bình ổn giá nhiên liệu bán lẻ.

Điều này cho thấy mức độ tổn thương trước cú sốc năng lượng phụ thuộc lớn vào cơ cấu nguồn cung trong nước, dự trữ chiến lược và khả năng điều hành giá. Với Việt Nam, dù có hoạt động lọc hóa dầu trong nước, nền kinh tế vẫn chịu ảnh hưởng đáng kể từ giá thế giới do nhu cầu tiêu thụ lớn và độ mở thương mại cao.

Rủi ro tiếp theo là “làn sóng thứ hai” của lạm phát, khi chi phí phân bón, thức ăn chăn nuôi và logistics cùng tăng. Giá năng lượng cao thường kéo theo chi phí sản xuất nông nghiệp đi lên. Sau một độ trễ nhất định, thực phẩm có thể tăng giá mạnh hơn, tác động trực tiếp tới ngân sách của đa số hộ gia đình.

Đây là điểm Việt Nam cần theo dõi sát, bởi thực phẩm chiếm tỷỉ trọng lớn trong rổ CPI. Nếu giá thịt, rau củ, gạo hay hàng tiêu dùng thiết yếu tăng đồng loạt, áp lực lạm phát sẽ trở nên dai dẳng hơn so với biến động nhất thời của xăng dầu.

Ở góc độ điều hành, Việt Nam đang đứng trước bài toán cân bằng giữa kiểm soát giá cả và hỗ trợ tăng trưởng. Nếu siết tiền tệ quá mạnh, chi phí vốn của doanh nghiệp tăng lên, đầu tư và tiêu dùng có thể chậm lại. Nếu nới lỏng quá mức, áp lực giá có thể kéo dài lâu hơn.

Giới phân tích cho rằng giải pháp phù hợp là phối hợp nhiều công cụ cùng lúc: sử dụng quỹ bình ổn và chính sách thuế phí để hạn chế biến động giá nhiên liệu quá mạnh, bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu, đẩy nhanh logistics nội địa, đồng thời hỗ trợ có mục tiêu cho nhóm thu nhập thấp chịu ảnh hưởng lớn từ giá cả tăng.

Về dài hạn, cú sốc lần này cũng nhắc lại nhu cầu giảm phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu. Phát triển điện tái tạo, mở rộng hạ tầng khí hóa lỏng, nâng hiệu quả sử dụng năng lượng và tăng tỷ lệ vận tải công cộng có thể giúp Việt Nam giảm rủi ro mỗi khi thị trường dầu thế giới biến động.

Trong ngắn hạn, người tiêu dùng vẫn sẽ cảm nhận rõ sức ép tại cây xăng, siêu thị và chi phí đi lại. Nếu giá dầu quốc tế duy trì ở mức cao thêm vài tháng, lạm phát tại Việt Nam nhiều khả năng còn chịu thử thách lớn trong nửa cuối năm.