Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã triển khai hai tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường vào Vịnh Ba Tư hôm 5.5 trong khuôn khổ “Chiến dịch Tự do” (Project Freedom), với mục tiêu bảo vệ tàu thương mại và tái lập hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, chỉ một ngày sau, ông Trump cho biết đã tạm dừng chiến dịch này sau đề nghị từ Pakistan và một số quốc gia khác, phản ánh sự thận trọng ngày càng lớn trước nguy cơ xung đột leo thang trên biển.

Dù Mỹ khẳng định các tàu chiến của mình đã bảo vệ thành công hai tàu mang cờ Mỹ đi qua eo biển, tình hình thực tế cho thấy hoạt động vận tải gần như tê liệt. Theo dữ liệu của S&P Global Market Intelligence, chỉ có 6 tàu đi qua Hormuz trong ngày đầu tiên Mỹ triển khai chiến dịch, trong khi trước chiến tranh, khoảng 130 tàu lưu thông qua tuyến đường này mỗi ngày. Đến chiều hôm sau, chỉ còn một tàu tiếp tục hành trình.

Iran trước đó tuyên bố đóng cửa eo biển để đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel từ cuối tháng 2. Tehran cũng cảnh báo các tàu thương mại không được đi qua nếu không có sự cho phép và yêu cầu sử dụng tuyến hàng hải áp sát bờ biển phía bắc của Iran.

Để đối phó, Mỹ thúc giục tàu bè chuyển sang hành lang phía nam gần bờ biển Oman. Tuy nhiên, giới vận tải biển vẫn tỏ ra cực kỳ dè dặt vì lo ngại nguy cơ bị tấn công.

Trong ngày 5.5, Iran đã phóng tên lửa hành trình vào các tàu chiến Mỹ, đồng thời triển khai tàu tấn công tốc độ cao và máy bay không người lái nhằm vào tàu dân sự trong khu vực. Ít nhất hai tàu thương mại bị trúng đạn và một vụ cháy đã xảy ra trên một con tàu. Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất sau đó cho biết đã đánh chặn thêm nhiều đợt tấn công mới.

Các chuyên gia nhận định chiến dịch của Mỹ khó có thể nhanh chóng khôi phục lưu thông hàng hải bình thường, đồng nghĩa thị trường năng lượng toàn cầu sẽ tiếp tục chịu áp lực lớn.

Ông Naveen Das, chuyên gia phân tích cấp cao tại Kpler, cho rằng ngành vận tải biển hiện chưa sẵn sàng chấp nhận rủi ro quay trở lại Hormuz, bất chấp sự hiện diện quân sự của Mỹ. Theo ông, ngoài nguy cơ thiệt hại vật chất và an toàn thủy thủ đoàn, các hãng tàu còn đối mặt rủi ro uy tín nếu trở thành những đơn vị đầu tiên bị tấn công.

Việc Hormuz bị phong tỏa đã gây ra cú sốc nguồn cung dầu mỏ nghiêm trọng chưa từng có, đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh và gây áp lực lên nhiều nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu dầu.

Giới phân tích cho rằng Mỹ đang chuyển từ chiến lược không kích trực tiếp sang một dạng đối đầu mới trên biển nhằm cạnh tranh quyền kiểm soát eo Hormuz với Iran. Tuy nhiên, Washington dường như không còn nhiều công cụ gây sức ép hiệu quả sau chiến dịch quân sự kéo dài 40 ngày trước đó.

Bryan Clark, cựu quan chức cấp cao Hải quân Mỹ tại Viện Hudson, nhận định Mỹ đã sử dụng gần như mọi biện pháp leo thang quân sự có thể, bao gồm tấn công các cơ sở vũ khí và ban lãnh đạo Iran, nhưng Tehran vẫn không nhượng bộ.

Trong khi đó, Iran tiếp tục tận dụng vị trí chiến lược của Hormuz để gây sức ép với phương Tây. Eo biển này là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới, nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu trước chiến tranh.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng kiểm soát Hormuz không chỉ là vấn đề sức mạnh quân sự mà còn phụ thuộc niềm tin của thị trường, công ty bảo hiểm và ngành vận tải biển quốc tế.

Ông Matthew Savill, chuyên gia quân sự tại Viện Dịch vụ Thống nhất Hoàng gia Anh, nói với Wall Street Journal rằng ngay cả khi Mỹ duy trì hiện diện quân sự áp đảo, việc các hãng tàu có dám quay lại tuyến hàng hải này hay không mới là yếu tố quyết định khả năng phục hồi thương mại toàn cầu.