Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn quan trọng khi cấu trúc thương mại toàn cầu tiếp tục dịch chuyển mạnh mẽ. Trong bài trình bày "Thực tại mới của thương mại toàn cầu" tại sự kiện The Year Ahead 2026 diễn ra ngày 10/4 vừa qua, ông Suan Teck Kin từ UOB nhận xét cơ hội dành cho Việt Nam không chỉ đến từ việc tận dụng dòng chảy thương mại hiện tại, mà còn nằm ở khả năng mở rộng thị trường và nâng cấp chuỗi giá trị trong dài hạn.

Việt Nam hưởng lợi từ “độ mở” thương mại cao

Một trong những điểm nổi bật của Việt Nam là mức độ hội nhập sâu vào nền kinh tế toàn cầu. Với tỷ lệ thương mại trên GDP lên tới khoảng 190–200%, Việt Nam hiện là một trong những nền kinh tế mở nhất Đông Nam Á, chỉ đứng sau Singapore.

Theo ông Suan Teck Kin, điều này khiến Việt Nam đặc biệt nhạy cảm với biến động toàn cầu, nhưng đồng thời cũng là lợi thế lớn. Trong bối cảnh giá trị thương mại toàn cầu liên tục tăng trong hai thập kỷ qua, những nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam đã và đang hưởng lợi rõ rệt.

Dữ liệu từ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cho thấy giá trị xuất nhập khẩu toàn cầu đã tăng đều trong nhiều năm, với xuất khẩu đạt mức cao kỷ lục.

Năm 2025, khối lượng thương mại toàn cầu tăng 4,6% - mức tăng mạnh mẽ bất chấp các bất định về thuế quan. “Khả năng chống chịu của nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt là Đông Nam Á thể hiện rõ ràng qua mức tăng này,” diễn giả từ UOB nhấn mạnh.

Triển vọng tăng trưởng thương mại trong năm nay ngược lại sẽ giảm về mức quanh 1,9%, đây là mức dự báo từ WTO trước cả khi căng thẳng ở Trung Đông xảy ra.

Xung đột ở khu vực vùng Vịnh sẽ gia tăng rủi ro với thương mại toàn cầu vì tăng chi phí năng lượng và vận tải, khiến việc tìm kiếm các tuyến đường thay thế trở nên tốn kém hơn, kéo giảm tăng trưởng thương mại toàn cầu khoảng 0,5%, theo WTO.

Động lực mới từ nhu cầu điện tử và thay đổi cấu trúc thương mại

Một điểm sáng quan trọng là nhu cầu đối với các sản phẩm công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử và trí tuệ nhân tạo (AI), tiếp tục tăng trưởng. Đây được xem là động lực giúp bù đắp phần nào tác động tiêu cực từ địa chính trị.

Đáng chú ý, đây cũng chính là lĩnh vực Việt Nam có lợi thế cạnh tranh. Việc tận dụng tốt xu hướng này có thể giúp Việt Nam duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, diễn giả từ UOB phân tích. 

Ở góc độ dài hạn, sự dịch chuyển trong cấu trúc thương mại toàn cầu đang mang lại lợi ích rõ rệt cho Việt Nam. Tỷ trọng nhập khẩu của Mỹ từ Trung Quốc giảm dần, trong khi tỷ trọng từ Đông Nam Á tăng lên đáng kể, xu hướng bắt đầu rõ nét từ năm 2018 khi căng thẳng thương mại Mỹ-Trung leo thang.

Song song đó, thương mại giữa Trung Quốc và Đông Nam Á cũng gia tăng mạnh mẽ, phản ánh chiến lược “China+1” và “China+N” của các doanh nghiệp toàn cầu. Việt Nam, với vai trò trung tâm sản xuất mới nổi, đang hưởng lợi trực tiếp từ xu hướng này.

Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm rủi ro. Thuế quan và các chính sách thương mại khó lường vẫn là yếu tố mà doanh nghiệp cần chủ động quản trị.

Việt Nam có mức độ phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ, với hơn 30% kim ngạch xuất khẩu của quốc gia. Điều này, như ông Suan Teck Kin miêu tả là “không có gì sai, thậm chí là tích cực, vì Việt Nam đang cung cấp đúng những gì thị trường Mỹ cần.”

Tuy nhiên, ông Suan cũng cần lưu ý rằng vẫn còn nhiều cơ hội ở các thị trường khác mà Việt Nam chưa khai thác hết.

Giá trị xuất khẩu sang Mỹ xấp xỉ 30% tổng giá trị xuất khẩu hàng hoá tương đương tổng giá trị xuất khẩu sang 5 thị trường tiếp theo cộng lại, từ Trung Quốc đến Hà Lan. Ngoài ra, tăng trưởng nhập khẩu ở các thị trường như Mỹ Latinh, châu Phi hay các nền kinh tế mới nổi đang tăng mạnh.

“Doanh nghiệp Việt Nam có thể đang phụ thuộc rất lớn vào thị trường Mỹ, nhưng đang bỏ quên các thị trường khác, và đây chính là dư địa tăng trưởng cần được khai thác,” tác giả bài trình bày “Thực tại mới của thương mại toàn cầu” chia sẻ với khán giả ở sự kiện The Year Ahead 2026.

Việt Nam hiện đã ký kết 17 hiệp định thương mại tự do, tạo ra lợi thế đáng kể về tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, việc tận dụng hiệu quả các hiệp định này vẫn là bài toán đặt ra cho cộng đồng doanh nghiệp.

Nâng cấp năng lực, gia tăng khả năng cạnh tranh 

Bên cạnh mở rộng thị trường, nâng cao giá trị gia tăng trong sản xuất là yếu tố quyết định để Việt Nam duy trì lợi thế cạnh tranh.

Lĩnh vực điện tử, vốn là ngành xuất khẩu chủ lực đang mở ra cơ hội lớn. Hiện đã có khoảng 160 doanh nghiệp đầu tư vào các hoạt động lắp ráp, kiểm thử và thiết kế bán dẫn tại Việt Nam, cho thấy xu hướng chuyển dịch sang các khâu có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng, ông Suan Teck Kin cho biết.

Song song, các ngành thâm dụng lao động sẽ phải đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ các quốc gia có chi phí thấp hơn. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải đẩy mạnh đầu tư vào giáo dục, đào tạo kỹ năng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Triển vọng 2026: Tích cực nhưng vẫn phải chú ý 

Về triển vọng kinh tế, UOB dự báo Việt Nam có thể đạt mức tăng trưởng khoảng 7% trong năm 2026, thấp hơn mục tiêu 10% của chính phủ, nhưng vẫn là mức cao trong khu vực Đông Nam Á.

Dù đối mặt với áp lực từ giá năng lượng và những gián đoạn chuỗi cung ứng, kịch bản “đình lạm” (stagflation) được đánh giá có xác suất thấp. Nhìn chung, triển vọng của Việt Nam vẫn tích cực, với nhiều cơ hội cho doanh nghiệp.

“Trong một thế giới có nhiều biến động, chìa khoá thành công không nằm ở tận dụng cơ hội, mà còn ở khả năng quản trị rủi ro và thích ứng linh hoạt,” ông Suan Teck Kin phân tích. Vị diễn giả từ UOB thể hiện góc nhìn lạc quan về cơ hội để Việt Nam khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của quốc gia khi thương mại quốc tế “chuyển mình”.