Hội nghị Bộ trưởng Thương mại của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) khai mạc ngày 22.5 tại Tô Châu, với các chủ đề trọng tâm gồm phát triển kinh tế khu vực, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi xanh và chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, bên ngoài chương trình nghị sự chính thức, phần lớn sự chú ý của giới quan sát đổ dồn vào các cuộc tiếp xúc song phương giữa quan chức Mỹ và Trung Quốc, trong bối cảnh hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang tìm cách duy trì đối thoại sau nhiều năm căng thẳng thương mại và cạnh tranh chiến lược.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Thương mại Trung Quốc Lý Thành Cương nhấn mạnh các nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương cần tiếp tục bảo vệ chủ nghĩa đa phương và thúc đẩy hợp tác cùng có lợi.

“Chúng tôi hy vọng cuộc họp sẽ gửi đi tín hiệu mạnh mẽ tới thế giới rằng các nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương luôn ủng hộ chủ nghĩa đa phương”, ông nói.

Hội nghị lần này cũng được xem là bước chuẩn bị cho Hội nghị Thượng đỉnh APEC mà Trung Quốc dự kiến tổ chức tại Thâm Quyến vào tháng 11.

Giới phân tích cho rằng giá trị thực sự của APEC thường nằm ở các cuộc gặp bên lề hơn là các phiên họp chính thức. Ông David Boling, giám đốc phụ trách tại tổ chức tư vấn Asia Group, nhận định các quan chức Mỹ và Trung Quốc nhiều khả năng sẽ tận dụng dịp này để kiểm tra xem những đồng thuận đạt được tại cuộc gặp Trump - Tập có thể được cụ thể hóa hay không.

Theo ông, các cuộc trao đổi có thể tập trung vào những vấn đề gai góc nhất trong quan hệ song phương như thuế quan, tiếp cận thị trường và chuỗi cung ứng.

Phía Mỹ cho biết Đại sứ Rick Switzer, Phó Đại diện Thương mại Mỹ, sẽ dẫn đầu phái đoàn Washington tham dự hội nghị tại Tô Châu.

Cuộc gặp giữa Donald Trump và Tập Cận Bình tại Bắc Kinh tuần trước được xem là nỗ lực nhằm hạ nhiệt căng thẳng giữa hai nước, song kết quả đạt được vẫn khá hạn chế.

Sau hội nghị thượng đỉnh, cả Washington và Bắc Kinh đều đưa ra các thông báo khác nhau về nội dung đã thống nhất. Trung Quốc nói hai bên sẽ tiếp tục thảo luận về danh mục hàng hóa trị giá ít nhất 30 tỉ USD có thể được áp mức thuế thấp hơn, trong khi thông báo từ Nhà Trắng không đề cập vấn đề này.

Ở chiều ngược lại, Washington tuyên bố Bắc Kinh đồng ý tăng mua nông sản Mỹ trị giá 17 tỉ USD mỗi năm, nhưng phía Trung Quốc không xác nhận thông tin đó.

Ông Stephen Olson, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore, cho rằng hai bên sẽ tận dụng hội nghị APEC lần này để tiếp tục “kiểm tra tiến độ của nhau” và thúc đẩy đối thoại đi thêm từng bước nhỏ.

Tuy nhiên, ông lưu ý khó có khả năng xuất hiện đột phá lớn trong ngắn hạn.

“Các cuộc đàm phán nhiều khả năng vẫn sẽ mang tính lũy tiến và thận trọng”, ông nhận định.

Dù vậy, cả hai bên đều đang phát tín hiệu muốn duy trì đối thoại cấp cao. Nhà Trắng cho biết ông Tập đã nhận lời mời thăm Mỹ vào cuối năm nay và dự kiến tới Washington ngày 24.9. Hai nhà lãnh đạo cũng cam kết ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn quốc tế như APEC và G20.

Mỹ sẽ đăng cai Hội nghị Thượng đỉnh G20 tại Miami vào tháng 12.

Ngoài quan hệ Mỹ - Trung, hội nghị tại Tô Châu còn phản ánh những biến động địa chính trị rộng lớn hơn trong khu vực.

Một nội dung được theo dõi sát là quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản, vốn đang rơi vào trạng thái lạnh nhạt sau các phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae liên quan tới vấn đề Đài Loan hồi cuối năm ngoái.

Những bình luận của bà Takaichi được đưa ra ngay sau cuộc gặp với ông Tập tại Hội nghị Thượng đỉnh APEC năm 2025 ở Hàn Quốc và đã khiến Bắc Kinh phản ứng mạnh.

Tại Tô Châu, Bộ trưởng Thương mại Nhật Bản Akazawa Ryosei cho biết ông đang tìm cách sắp xếp cuộc gặp song phương với người đồng cấp Trung Quốc Vương Văn Đào.

“Nếu có cơ hội gặp mặt hôm nay, tôi muốn trao đổi kỹ lưỡng về nhiều vấn đề”, ông nói với báo giới.

Bối cảnh hội nghị năm nay cũng chịu tác động mạnh từ cuộc khủng hoảng năng lượng kéo dài tại Trung Đông. Xung đột giữa Mỹ và Iran tiếp tục gây gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng tại châu Á, làm dấy lên lo ngại về lạm phát và tăng trưởng kinh tế.

Một quan chức cấp cao Trung Quốc phát biểu tại hội nghị khác của APEC ở Thượng Hải tuần này rằng khủng hoảng năng lượng và lương thực đang phủ bóng lên kinh tế toàn cầu. Theo ông, trong bối cảnh đó, vai trò của khu vực châu Á - Thái Bình Dương như động lực tăng trưởng toàn cầu ngày càng trở nên quan trọng hơn.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng APEC hiện cũng đối mặt nhiều thách thức nội tại, đặc biệt khi chủ nghĩa bảo hộ gia tăng.

Các chính sách thuế quan của chính quyền Trump đã làm suy yếu hình ảnh lâu nay của APEC như một diễn đàn thúc đẩy tự do thương mại. Khối này từng tái khẳng định cam kết với thương mại tự do và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) trong tuyên bố năm 2024, nhưng những nội dung đó đã bị loại bỏ khỏi tuyên bố chung năm ngoái.

Theo ông Olson, APEC vẫn hoạt động dựa trên tinh thần đồng thuận và hợp tác, nhưng chính điều đó cũng khiến diễn đàn này khó tạo ra các quyết định mang tính đột phá.

“Duy trì tinh thần hợp tác là chìa khóa thành công của APEC”, ông nói. “Nhưng điều đó cũng đồng nghĩa APEC không phải nơi thường đưa ra những kết quả táo bạo hay thay đổi lớn chỉ sau một hội nghị.”