Sau nhiều năm tranh luận về mức giảm trừ gia cảnh chưa theo kịp tốc độ tăng chi phí sinh hoạt, Bộ Tài chính đang đưa ra một thay đổi có thể tác động trực tiếp tới hàng triệu người làm công ăn lương.

Theo dự thảo nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân, người nộp thuế sẽ được giảm trừ thêm tối đa 47 triệu đồng mỗi năm cho chi phí y tế và giáo dục. Trong đó, khoản chi khám chữa bệnh được khấu trừ tối đa 23 triệu đồng mỗi năm, còn giáo dục – đào tạo tối đa 24 triệu đồng.

Nếu cộng với mức giảm trừ cho bản thân và một người phụ thuộc, tổng mức giảm trừ có thể lên tới 307,4 triệu đồng mỗi năm. Theo tính toán của Bộ Tài chính, một cá nhân có một người phụ thuộc, thu nhập khoảng 28,63 triệu đồng mỗi tháng mới phát sinh nghĩa vụ nộp thuế ở bậc đầu tiên với thuế suất 5%.

Đề xuất này xuất hiện trong bối cảnh áp lực chi tiêu tại các đô thị lớn ngày càng gia tăng. Giá thuê nhà, học phí, viện phí và chi phí nuôi con tăng nhanh khiến nhiều lao động có thu nhập trung bình cảm thấy phần thu nhập thực nhận bị bào mòn đáng kể sau khi đóng thuế và các khoản bảo hiểm bắt buộc.

Một chuyên gia thuế tại TP HCM nhận định việc bổ sung chi phí y tế và giáo dục vào diện giảm trừ phản ánh sự thay đổi trong tư duy xây dựng chính sách. Trước đây, thuế thu nhập cá nhân chủ yếu dựa trên mức lương danh nghĩa. Nay, cơ quan quản lý bắt đầu tính tới chi phí thiết yếu mà người lao động phải chi trả để duy trì chất lượng sống.

Đây cũng là lần đầu tiên các khoản chi cho học tập và chữa bệnh được đề xuất giảm trừ trực tiếp trước khi tính thuế thu nhập cá nhân.

Trong nhiều năm, câu chuyện thuế thu nhập cá nhân luôn tạo ra tranh luận. Không ít ý kiến cho rằng ngưỡng chịu thuế hiện nay đã lạc hậu so với mặt bằng thu nhập và giá cả thực tế. Tại các thành phố lớn, mức lương 20-30 triệu đồng mỗi tháng từng được xem là khá cao, nhưng hiện chỉ đủ duy trì cuộc sống trung lưu cơ bản.

Các cuộc thảo luận trên mạng xã hội cho thấy áp lực tài chính của người trẻ đô thị ngày càng lớn. Nhiều người cho biết dù thu nhập trên 30 triệu đồng mỗi tháng, họ vẫn khó tích lũy do chi phí nhà ở, nuôi con và sinh hoạt tăng mạnh.

Từ góc nhìn kinh tế vĩ mô, việc nâng ngưỡng chịu thuế được kỳ vọng giúp kích thích tiêu dùng trong nước. Khi người lao động giữ lại nhiều thu nhập hơn, dòng tiền có thể quay trở lại thị trường bán lẻ, giáo dục, dịch vụ và tiêu dùng hộ gia đình.

Một chuyên gia kinh tế cho rằng đây là thời điểm phù hợp để điều chỉnh chính sách thuế theo hướng hỗ trợ tầng lớp trung lưu. Nhóm lao động có chuyên môn cao đang trở thành lực lượng tiêu dùng chính của nền kinh tế. Nếu sức mua suy yếu, nhiều ngành dịch vụ và bán lẻ sẽ chịu tác động dây chuyền.

Tuy nhiên, bài toán ngân sách cũng được đặt ra. Bộ Tài chính ước tính đề xuất này có thể làm giảm thu ngân sách khoảng 7.697 tỷ đồng mỗi năm.

Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng phần hụt thu này có thể được bù đắp gián tiếp thông qua tăng trưởng tiêu dùng và mở rộng cơ sở thuế trong dài hạn. Khi người dân sẵn sàng chi tiêu nhiều hơn, doanh thu doanh nghiệp tăng lên, kéo theo nguồn thu từ VAT, thuế doanh nghiệp và các hoạt động kinh tế khác.

Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là yêu cầu khá chặt về chứng từ. Người nộp thuế muốn được giảm trừ chi phí y tế và giáo dục phải có hóa đơn hợp lệ. Riêng chi phí khám chữa bệnh cần thêm bảng kê chi tiết từ cơ sở y tế theo quy định của Bộ Y tế. (BAO DIEN TU VTV)

Điều này đồng nghĩa hệ thống hóa đơn điện tử và minh bạch chi tiêu sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng. Các trường học, bệnh viện và cơ sở đào tạo nhiều khả năng phải chuẩn hóa quy trình xuất hóa đơn để người dân đủ điều kiện giảm trừ thuế.

Giới chuyên môn đánh giá quy định mới cũng có thể tạo thêm động lực thúc đẩy thanh toán chính thức thay cho giao dịch tiền mặt. Khi hóa đơn trở thành “tài sản thuế”, người dân sẽ chủ động yêu cầu chứng từ cho các khoản chi tiêu lớn.

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi cần được giải đáp trước khi chính sách đi vào thực tế. Một trong số đó là phạm vi các khoản học phí được chấp nhận giảm trừ. Nếu chỉ áp dụng cho giáo dục phổ thông và đại học chính quy, nhiều khoản học kỹ năng, ngoại ngữ hay đào tạo nghề bên ngoài có thể bị bỏ sót.

Ngoài ra, mức giảm trừ cố định cũng sẽ cần được cập nhật thường xuyên theo biến động chi phí sinh hoạt. Trong bối cảnh lạm phát giáo dục và y tế liên tục tăng, một ngưỡng phù hợp ở hiện tại có thể nhanh chóng trở nên lạc hậu chỉ sau vài năm.

Dù còn nhiều tranh luận, đề xuất nâng ngưỡng chịu thuế lên hơn 28,6 triệu đồng mỗi tháng vẫn được xem là tín hiệu cho thấy chính sách thuế đang tiến gần hơn với thực tế đời sống đô thị. Sau nhiều năm người lao động than phiền về gánh nặng chi phí sinh hoạt, cơ quan quản lý dường như đã bắt đầu điều chỉnh cách tiếp cận: lấy khả năng chi trả thực tế làm trung tâm khi tính thuế thu nhập cá nhân.