Theo một báo cáo mới của tổ chức nghiên cứu Ember, Ấn Độ đang điện khí hóa nền kinh tế với tốc độ cao hơn và tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch trên đầu người thấp hơn so với Trung Quốc khi hai nước ở cùng một mức phát triển. Điều này cho thấy điện sạch có thể là con đường trực tiếp và hiệu quả nhất để thúc đẩy tăng trưởng ở các nền kinh tế đang phát triển khác.

Nhận định này đi ngược lại “lối tư duy chính thống cho rằng các thị trường mới nổi buộc phải đi theo con đường của phương Tây và Trung Quốc: Từ sinh khối sang nhiên liệu hóa thạch,” Kingsmill Bond, chiến lược gia của Ember và là một trong các tác giả bài báo cáo, nói.

Phân tích của Ember điều chỉnh GDP của Trung Quốc và Ấn Độ theo chi phí sinh hoạt. Theo đó, thu nhập bình quân đầu người của Ấn Độ hiện vào khoảng 11.000 USD, tương đương mức của Trung Quốc năm 2012. Cách tiếp cận này cho phép so sánh hệ thống năng lượng của hai nền kinh tế ở cùng một trình độ phát triển.

Ngay cả khi tập trung vào điện xanh, nhiên liệu hóa thạch vẫn chi phối hệ thống năng lượng của Ấn Độ. Chính phủ nước này đang cân nhắc các kế hoạch mới có thể khiến công suất điện than tăng gấp đôi vào năm 2047. Tốc độ tăng tiêu thụ dầu của Ấn Độ năm ngoái cũng được dự báo sẽ vượt Trung Quốc.

Tuy vậy, mức tiêu thụ than và dầu tính theo đầu người của Ấn Độ chỉ bằng một phần nhỏ so với Trung Quốc ở cùng mức thu nhập. Xét về quy mô tuyệt đối, tốc độ tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch của Ấn Độ hiện cũng tăng chậm hơn so với Trung Quốc.

Nguyên nhân chính là Ấn Độ tiếp cận được pin mặt trời và xe điện với giá thấp hơn rất nhiều so với Trung Quốc cách đây khoảng một thập niên. Các khoản đầu tư của Trung Quốc đã giúp cắt giảm chi phí của nhóm công nghệ mà giới chuyên gia gọi là “công nghệ mô-đun”. Mỗi tấm pin mặt trời, mỗi cell pin và mỗi chiếc xe điện được sản xuất đều giúp kỹ sư biết cách làm ra chúng hiệu quả hơn, từ đó tiếp tục cắt giảm chi phí.

Tại Ấn Độ, xe điện chiếm 5% tổng doanh số xe mới trong năm 2024. Mức tiêu thụ dầu cho giao thông đường bộ tính trên đầu người của nước này thấp hơn 60% so với thời điểm Trung Quốc đạt cột mốc tương tự. Vì vậy, đỉnh tiêu thụ dầu cho giao thông trên đầu người của Ấn Độ nhiều khả năng sẽ không bao giờ chạm tới mức của Trung Quốc.

Bond và nhóm nghiên cứu tại Ember cho rằng các quốc gia như Ấn Độ sẽ trở thành những “quốc gia điện hóa” vì không có trữ lượng nhiên liệu hóa thạch lớn trong nước và phải dựa chủ yếu vào điện từ các nguồn sạch.

Hiện chưa có quốc gia nào thực sự là một quốc gia điện hóa, Bond nói. Tuy nhiên, ngày càng nhiều nước chuyển sang điện xanh để vận hành nền kinh tế. Với các quốc gia kém phát triển hơn Ấn Độ, lợi thế này sẽ được thể hiện rõ ràng hơn khi chi phí công nghệ điện tiếp tục đi xuống.

Theo Bond, cả Ấn Độ lẫn Trung Quốc không điện khí hóa chỉ để cắt giảm phát thải hay đạt mục tiêu khí hậu. Họ làm vậy vì điều đó hợp lý về mặt kinh tế. Riêng với Ấn Độ, quốc gia này nhập khẩu hơn 40% năng lượng sơ cấp dưới dạng than, dầu và khí đốt, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế.

“Muốn tăng trưởng bền vững và tự chủ về năng lượng, Ấn Độ phải tìm cách giảm gánh nặng nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch, hiện tiêu tốn khoảng 150 tỉ USD mỗi năm,” Bond nói. “Ấn Độ buộc phải tìm ra những giải pháp khác.”

Thách thức là Trung Quốc hiện đang là nhà sản xuất lớn nhất thế của hầu hết các công nghệ điện, qua đó có thể tạo ra những điểm nghẽn ở các khu vực khác. Trung Quốc đã tận dụng rất tốt vị thế này, chẳng hạn như để đổi lấy nhượng bộ về thuế quan từ Mỹ thông qua nguồn cung đất hiếm. Các công ty Trung Quốc cũng kiểm soát các loại thiết bị mà các nước khác cần để bắt đầu sản xuất trong nước, và đó là một rào cản tiềm tàng cho các quốc gia muốn điện hóa.

Tháng này, tập đoàn Reliance Industries của Ấn Độ đã tạm dừng kế hoạch sản xuất cell pin lithium-ion trong nước sau khi không thể đảm bảo được thiết bị cần thiết từ Trung Quốc.

Bond thừa nhận những rủi ro này có thể gia tăng khi căng thẳng thương mại leo thang và làm chậm quá trình điện khí hóa. Ngược lại, nếu các nước như Ấn Độ tìm được cách phát triển sản xuất công nghệ điện mà không phụ thuộc tuyệt đối vào thiết bị Trung Quốc, tốc độ điện khí hóa có thể còn nhanh hơn.

Khi Mỹ và châu Âu tiếp tục bổ sung các biện pháp hạn chế đối với công nghệ điện có liên quan đến Trung Quốc, những quốc gia như Ấn Độ sẽ có thêm động lực đầu tư vào năng lực sản xuất của riêng mình. “Có lẽ Trung Quốc đang ở đỉnh cao và thống trị các hệ thống công nghệ điện, khi thế giới bắt đầu nhận ra đây là tương lai của ngành năng lượng,” ông nói.

— Với sự hỗ trợ của Jeremy Diamond