Khoản lợi nhuận khổng lồ mà các nhà sản xuất chip châu Á thu về đang lan tỏa khắp nền kinh tế toàn cầu, phản ánh ở quy mô thế giới vòng tuần hoàn tiền tệ của hệ sinh thái AI.

Cơn sốt AI đang tạo ra lượng tiền mặt chưa từng có cho những nền kinh tế như Hàn Quốc và Đài Loan, từ đó hình thành một phiên bản thu hẹp của “tình trạng dư thừa tiết kiệm châu Á”. Đây là yếu tố từng giúp duy trì chi phí vay mượn thấp tại Mỹ vào cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000.

Đó là nhận định trong một báo cáo mới của Oxford Economics, phân tích cách các nền kinh tế sản xuất công nghệ đang chuyển nguồn thu từ xuất khẩu thành thặng dư đối ngoại nhanh hơn khả năng hấp thụ của đầu tư trong nước.

Louise Loo, trưởng bộ phận kinh tế châu Á tại Oxford Economics, cho biết trong báo cáo rằng một phần dòng vốn này đang quay trở lại các tài sản định giá bằng USD. Những khoản đầu tư đó gián tiếp hỗ trợ các điều kiện tài chính giúp những tập đoàn công nghệ khổng lồ, còn được gọi là hyperscaler, duy trì chi tiêu vốn. Nhóm này bao gồm Alphabet, Meta Platforms, Microsoft và Amazon.

“Mô hình dòng tiết kiệm châu Á được tái đầu tư vào tài sản Mỹ gợi nhớ tới lý thuyết dư thừa tiết kiệm mà Bernanke đưa ra cách đây hai thập kỷ”, Loo viết, nhắc tới học thuyết do cựu Chủ tịch Fed Ben Bernanke phổ biến. Tuy nhiên, bà cho rằng “phiên bản tái chế thặng dư gắn liền với AI hiện nay hẹp hơn và tập trung hơn nhiều”.

Tại phần lớn khu vực Bắc Á, đà tăng mạnh của xuất khẩu chip đã lấn át tác động tiêu cực từ giá năng lượng leo thang do chiến sự Iran. Điều này đang thúc đẩy tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong nhiều thập kỷ tại Đài Loan, đồng thời hỗ trợ các nền kinh tế phụ thuộc công nghệ như Nhật Bản và Hàn Quốc.

Làn sóng này cũng tạo ra khoản lợi nhuận khổng lồ cho các công ty như Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. (TSMC), nhà sản xuất chip chính cho Nvidia và Apple. Trong khi đó, Samsung Electronics ghi nhận lợi nhuận từ mảng bán dẫn trong quý I tăng gấp 48 lần.

Ở cấp độ vĩ mô, cơn sốt này đang tạo ra những sự mất cân đối lớn trong nền kinh tế.

Dữ liệu công bố hôm thứ Tư cho thấy thặng dư tài khoản vãng lai của Đài Loan trong quý I tăng 111% so với cùng kỳ năm trước, lên 62,5 tỉ USD. Trong khi đó, chưa có dấu hiệu nào cho thấy nhu cầu chip đang hạ nhiệt. Số liệu xuất khẩu trong 20 ngày đầu tháng 5 của Hàn Quốc công bố hôm thứ Năm tăng gần 53% so với cùng kỳ năm trước sau khi điều chỉnh theo số ngày làm việc.

Khoản thu nhập dư thừa mà các nền kinh tế lớn nhất châu Á tích lũy hiện đã vượt xa thặng dư của các nước Ả Rập vùng Vịnh, những nước từng là trụ cột của hệ thống petrodollar dựa trên việc định giá dầu bằng USD. Trong một báo cáo, Gavekal Research nhận định: “Quá trình phi USD hóa nhiều khả năng sẽ phụ thuộc vào cách Đông Bắc Á xử lý các khoản thặng dư của họ hơn là việc dòng petrodollar tại Trung Đông suy giảm”.

Tuy nhiên, việc thặng dư tập trung vào một số ít nền kinh tế công nghệ thượng nguồn tại châu Á, trong khi nhu cầu cuối cùng lại nằm ở các hyperscaler Mỹ, cũng tạo ra những rủi ro tiềm ẩn.

“Vòng tuần hoàn tái đầu tư tài chính này rất mạnh, nhưng có thể đối mặt rủi ro nếu chu kỳ AI do Mỹ dẫn dắt đảo chiều, áp lực tỉ giá gia tăng hoặc rủi ro bảng cân đối tài sản trong nước tăng lên”, Loo cảnh báo.

Các tập đoàn công nghệ lớn nhất nước Mỹ hiện dự kiến chi tới 725 tỉ USD cho đầu tư vốn trong năm nay, chủ yếu dành cho thiết bị trung tâm dữ liệu AI.

Và châu Á đóng vai trò then chốt trong những kế hoạch đầu tư đó. Theo Loo, Mỹ hiện nhập hơn 55% sản phẩm công nghệ cao từ châu Á, phản ánh những mắt xích sản xuất mà các khu vực khác khó có thể thay thế.

Đài Loan, Hàn Quốc và Nhật Bản đang hưởng lợi ở phân khúc cao cấp nhờ nhiều năm tích lũy chuyên môn và đầu tư cho nghiên cứu phát triển. Trong khi đó, Ấn Độ, Việt Nam, Malaysia và nhiều quốc gia Đông Nam Á khác đang tận dụng cơ hội nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Oxford Economics cho rằng dù làn sóng đầu tư này có thể thúc đẩy xuất khẩu và tăng trưởng của châu Á, tác động lan tỏa tới toàn bộ nền kinh tế sẽ bị hạn chế bởi nhiều yếu tố, bao gồm phụ thuộc vào thiết bị nhập khẩu, tỉ lệ sở hữu nước ngoài cao, cũng như tính thâm dụng vốn và sự tập trung địa lý của hoạt động sản xuất.

Loo ước tính cứ mỗi 100 USD nhập khẩu phần cứng AI từ Mỹ tăng thêm sẽ giúp GDP của các nhà cung cấp chính tại châu Á tăng khoảng 35 USD. Những bên hưởng lợi lớn nhất là Đài Loan, Trung Quốc, Hàn Quốc và Việt Nam.

Trong một báo cáo công bố tuần trước, nhóm kinh tế gia của Goldman Sachs do Andrew Tilton dẫn đầu cho rằng làn sóng bùng nổ xuất khẩu công nghệ đang tạo ra cái mà họ gọi là “siêu thặng dư do AI dẫn dắt”, với thặng dư cán cân vãng lai của Hàn Quốc vượt 10% GDP vào năm 2026 và của Đài Loan vượt 20% GDP.

Theo các nhà phân tích của Goldman, tới nay thặng dư của Hàn Quốc chủ yếu được tái đầu tư vào cổ phiếu nước ngoài, còn Đài Loan chủ yếu đổ vào tiền gửi ngoại tệ. Tuy nhiên, áp lực tăng giá đồng nội tệ có thể đang ngày càng lớn.

Loo của Oxford cũng đưa ra kết luận tương tự.

“Các biện pháp can thiệp chính sách và dòng vốn đầu tư ra nước ngoài có thể giúp kiểm soát áp lực tăng giá tiền tệ trong một khoảng thời gian. Nhưng khi quy mô tài sản đối ngoại tăng lên so với GDP, căng thẳng giữa các yếu tố nền tảng bên ngoài và cơ chế tỉ giá hiện tại sẽ ngày càng khó để các nhà hoạch định chính sách phớt lờ”, Loo viết.