Theo các nguồn tin thân cận, Ubiquant — một trong những tên tuổi hàng đầu trong ngành — đã huy động được 2,6 tỉ nhân dân tệ (384 triệu USD) trong chưa đầy hai giờ cho một quỹ mới vào tháng 5. Một đơn vị phân phối sản phẩm cho biết, các nhà đầu tư cũng đã tranh nhau mua sạch hơn 100 triệu nhân dân tệ một sản phẩm của Công ty Quản lý Tài sản Shenzhen ChengQi chỉ trong vòng vài giây.

Họ không phải là những người duy nhất. Tài sản dưới quyền quản lý (AUM) của các quỹ định lượng đã tăng hơn gấp đôi trong vòng chưa đầy một năm, vượt mức 2,6 ngàn tỉ nhân dân tệ. Cơn sốt này đang được tiếp thêm nhiên liệu nhờ sự thành công từ việc nhanh chóng áp dụng trí tuệ nhân tạo. Dù các nhà đầu tư Trung Quốc theo truyền thống vẫn ưa chuộng các nhà quản lý quỹ ngôi sao hơn là các mô hình máy tính, nhưng vào năm ngoái, máy móc đã đánh bại con người với khoảng cách hơn 20 điểm phần trăm. Các quỹ này đang liên tục tung ra các sản phẩm mới và chúng nhanh chóng được săn đón bởi các nhà đầu tư đang quay lưng với những người chọn cổ phiếu truyền thống.

"Khả năng bao phủ hàng ngàn cổ phiếu trên diện rộng của các quỹ định lượng đã chiến thắng chiều sâu nghiên cứu của các nhà quản lý quỹ chủ động (discretionary) chỉ vị thế mua (long-only)", Chen Xu, Giám đốc vận hành của BigQuant.cn — một đơn vị cung cấp công nghệ từng đồng tác giả các sách trắng cho ngành định lượng từ năm 2021, nhận định. "Quỹ định lượng cuối cùng đã trở thành xu hướng chủ đạo và không có đường lui."

Điều này đã dẫn đến sự bùng nổ của các sản phẩm đầu tư được chào bán. Theo báo cáo của Công ty Chứng khoán Industrial Securities vào tháng 1, các sản phẩm định lượng mới đã tăng hơn gấp đôi vào năm ngoái lên 6.296 sản phẩm, chiếm 46% tổng số quỹ phòng hộ mới. Trong số hơn 3.000 sản phẩm mới được đăng ký bởi các nhà quản lý hàng đầu, hơn 80% là do các quỹ định lượng tung ra.

Theo Công ty Chứng khoán Citic Securities, các quỹ định lượng cổ phiếu chỉ vị thế mua đã đạt tỉ suất sinh lời 44.7% vào năm ngoái, đánh bại các đối thủ quản lý chủ động truyền thống tới 20.3 điểm phần trăm. Dữ liệu cho thấy con số này vượt trội hơn hẳn so với mức dẫn trước trung bình 13 điểm phần trăm của họ trong 5 năm trước đó, và là mức chênh lệch lớn nhất của chiến lược này kể từ năm 2021.

Sự thành công của các quỹ định lượng trong ngành công nghiệp quỹ phòng hộ trị giá 8 ngàn tỉ nhân dân tệ của Trung Quốc là một sự đảo ngược cục diện ngoạn mục so với hai năm trước. Lĩnh vực này từng bị giáng đòn mạnh mẽ bởi một loạt thất bại trong quản lý, thu hút sự phẫn nộ từ các cơ quan quản lý chính phủ. Các quỹ từng bị đổ lỗi gây ra biến động quá mức và làm thị trường lao dốc. Các sàn giao dịch đã siết chặt việc sử dụng giao dịch tần suất cao (high-frequency trading) để lách hạn mức giao dịch và thắt chặt giám sát đối với các sản phẩm đòn bẩy.

Một ví dụ điển hình cho sự lội ngược dòng này là Công ty Quản lý Đầu tư Ningbo Lingjun. Đầu năm 2024, các mô hình giao dịch của công ty này đã thực hiện một loạt lệnh bán tập trung cao độ, kích hoạt các án phạt từ sàn giao dịch và đẩy công ty vào một cuộc khủng hoảng.

Để ứng phó, Lingjun đã buộc các nhà quản lý danh mục phải đáp ứng các rào cản rủi ro nghiêm ngặt hơn cho các thuật toán của họ, đồng thời bắt đầu giám sát dữ liệu giao dịch toàn công ty theo thời gian thực. Công ty cũng bổ sung thêm các tín hiệu ngắn hạn bên cạnh các mô hình trung và dài hạn.

Kết quả là, vào năm ngoái, công ty này đã dẫn đầu bảng xếp hạng trong số các quỹ định lượng hàng đầu với tỉ suất sinh lời trung bình hơn 70%, theo Shenzhen PaiPaiWang — một công ty tư vấn theo dõi các quỹ phòng hộ tại Trung Quốc.

Sự trở lại của Lingjun cũng phản ánh một sự chuyển dịch sâu sắc hơn của ngành. Theo báo cáo từ Chứng khoán Guolian Minsheng — một công ty môi giới phân phối các quỹ phòng hộ, các quỹ định lượng hàng đầu, nhờ tận dụng khoản đầu tư đi trước đón đầu vào AI, mạng lưới nhân tài và lợi thế dữ liệu, đã xây dựng được một "hào sâu công nghệ" (technological moat) mà các công ty nhỏ hơn rất khó vượt qua.

Điều đó đã thúc đẩy tham vọng của Lingjun tham gia vào làn sóng bùng nổ huy động vốn. Sau khi tránh tiếp nhận nhà đầu tư mới trong khoảng hai năm để tập trung cải thiện nội bộ, Lingjun hiện đặt mục tiêu mở rộng tài sản quản lý thêm từ 20 tỉ đến 40 tỉ nhân dân tệ, theo Chủ tịch Cai Meijie. Công ty hiện đang quản lý từ 40 tỉ đến 50 tỉ nhân dân tệ.

Theo báo cáo của Guolian Minsheng, logic đầu tư đã chuyển dịch từ "chọn quỹ định lượng" sang "chọn quỹ định lượng có năng lực AI mạnh nhất", khiến dòng tiền tập trung nhiều hơn vào các ông lớn là điều tự nhiên. Do đó, các quỹ đang cạnh tranh khốc liệt để tuyển dụng những sinh viên ngành khoa học và kỹ thuật xuất sắc nhất trong cuộc đua xây dựng và cải tiến các mô hình độc quyền của riêng mình.

Các nhà chọn cổ phiếu truyền thống cũng đang chạy đua để thích nghi. Công ty Quản lý Tài sản Shanghai Minority là một minh chứng cho xu hướng đón nhận AI này. Công ty đã dành 5 năm để chuyển đổi từ một quỹ chọn cổ phiếu thuần chủ động sang dựa vào các đại lý AI (AI agents). Họ đào tạo các mô hình dựa trên luận điểm đầu tư cốt lõi của mình — "lợi nhuận vượt mức đến từ định kiến nhận thức của số đông" — sau đó sử dụng các đại lý AI để tự động khai thác các nhân tố giúp nhận diện những định kiến đó nhanh hơn.

"Hào sâu từng bảo vệ chúng tôi giờ đã trở thành bức tường nhà tù", công ty chia sẻ trong một bài viết hồi tháng 5 trên tài khoản WeChat của mình, dẫn lời người sáng lập Zhou Liang. "Tiến hóa không phải là một lựa chọn — đó là lằn ranh giữa sự sống và cái chết."

Đối với các nhà quản lý tài sản nước ngoài, hệ quả là rất rõ ràng: rất khó để huy động vốn nếu không có chiến lược định lượng. Trong số hơn 30 công ty toàn cầu đang vận hành quỹ phòng hộ nội địa tại Trung Quốc, chỉ có một số ít, bao gồm Two Sigma và D. E. Shaw, là vận hành các chiến lược hệ thống hoàn toàn (fully systematic strategies). Phần còn lại, chủ yếu là các nhà quản lý cơ bản (fundamental managers) cạnh tranh bằng chiều sâu nghiên cứu và nhận diện thương hiệu, hầu hết vẫn đang chật vật với khối tài sản quản lý dưới 500 triệu nhân dân tệ.

Khi cuộc chơi đầu tư dịch chuyển thành máy móc đấu với máy móc và các quỹ định lượng mở rộng quy mô, việc đánh bại thị trường chắc chắn sẽ trở nên khó khăn hơn.

Một trong những sản phẩm phổ biến nhất của các quỹ định lượng là quỹ tăng cường chỉ số (index-enhanced fund) — loại quỹ bám theo một chỉ số và sử dụng các thuật toán để thay đổi tỉ trọng của các công ty thành phần nhằm vượt trội hơn chỉ số cơ sở đó.

Theo PaiPaiWang, tỉ suất sinh lời vượt mức (alpha) trung bình từ chiến lược đó đã giảm hơn một nửa so với một năm trước xuống còn 4% tính đến ngày 30 tháng 4 năm nay, trong đó một số nhà quản lý hầu như không tạo ra được alpha nào sau tháng 10. Chỉ có 14% các sản phẩm như vậy ghi nhận mức lợi nhuận vượt mức dương trong mỗi tháng kể từ thời điểm đó.

"Khi thị trường vốn của Trung Quốc tiếp tục trưởng thành và hiệu suất định giá được cải thiện, ngưỡng để các nhà quản lý định lượng tạo ra lợi nhuận vượt mức chắc chắn sẽ tăng lên", Công ty Quản lý Đầu tư Shanghai Mengxi — một quỹ định lượng liên tục ghi nhận mức tăng trưởng hàng tháng kể từ tháng 10 — cho biết trong một tuyên bố gửi tới Bloomberg. "Đây là thách thức mà nhiều nhà quản lý định lượng sẽ phải đối mặt."