Trật tự toàn cầu đang dịch chuyển, với các chuỗi cung ứng bị đảo lộn và những liên minh thiếu ổn định, buộc các quốc gia được gọi là cường quốc tầm trung phải tìm những con đường sinh tồn mới.

Các nước như Ấn Độ, Canada và Anh đang tìm cách ứng phó hiệu quả nhất với một thế giới mà cạnh tranh gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc, các cuộc chiến kéo dài và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đã tạo ra những điểm nghẽn bóp nghẹt chuỗi cung ứng năng lượng và công nghệ.

Vấn đề này chi phối các cuộc thảo luận giữa lãnh đạo chính phủ và doanh nghiệp trong ngày thứ hai của Diễn đàn Kinh tế Mới Bloomberg tại New Delhi hôm thứ Tư.

Ngoại trưởng Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar phát biểu tại diễn đàn rằng các cường quốc tầm trung cần chủ động hợp tác với nhau và “tìm cách thúc đẩy tiến triển trong những vấn đề họ quan tâm”.

Các quan chức Thụy Sĩ và Canada đề cập đến sự cần thiết của việc đa dạng hóa đối tác thương mại và tăng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Cựu Thủ tướng Anh Rishi Sunak cho rằng một chiến lược sinh tồn của các quốc gia là tận dụng lợi thế cạnh tranh trong thương mại để “khiến mình trở nên không thể thiếu”.

Thách thức đối với các cường quốc tầm trung — thường được mô tả là những nước có ảnh hưởng toàn cầu nhưng không có vị thế siêu cường — ngày càng gay gắt trong những năm gần đây, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump làm đảo lộn các liên minh truyền thống và các tổ chức như Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) suy yếu.

Đầu năm nay, thủ tướng Canada Mark Carney kêu gọi các nước này liên kết để ứng phó với sự đổ vỡ của cái gọi là trật tự dựa trên luật lệ do Mỹ dẫn dắt.

Một trong những thách thức lớn nhất đối với các cường quốc tầm trung là các chuỗi cung ứng từng đáng tin cậy đang bị suy yếu. Đợt tấn công thuế quan dồn dập của ông Trump đã bóp nghẹt khả năng tiếp cận thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới của nhiều nước. Bất ổn ở Trung Đông và cuộc chiến tại Ukraine buộc nhiều quốc gia phải tìm nguồn cung năng lượng và lương thực thay thế, trong khi sự thống lĩnh của Bắc Kinh đối với khoáng sản thiết yếu và các đầu vào công nghệ then chốt đặt ra những bài toán khó mới cho các lãnh đạo doanh nghiệp và thế giới.

“Chúng ta đã rời khỏi thời kỳ các rào cản được dỡ bỏ, tiền vốn và hàng hóa được tự do lưu thông, để bước vào một thời kỳ chịu tác động của việc biến mọi thứ có thể thành vũ khí,” Yuvraj Narayan, tổng giám đốc tập đoàn logistics DP World, phát biểu tại sự kiện của Bloomberg.

Ông nhấn mạnh những rủi ro gia tăng trở lại tại các điểm nghẽn trọng yếu, từ eo biển Hormuz đến kênh đào Panama và eo biển Malacca.

“Nếu trong thời kỳ vừa kết thúc, tôi có thể đầu tư 1 tỉ USD vào chuỗi cung ứng, thì giờ đây tôi sẽ phải tính đến khoản đầu tư gần gấp đôi,” ông nói.

Nhà đàm phán thương mại Thụy Sĩ Helene Budliger Artieda cho biết nước này tập trung vào việc tăng khả năng chống chịu và đa dạng hóa các hợp đồng sau những gián đoạn chuỗi cung ứng. Tại phiên thảo luận hôm thứ Tư, bà nói mình đã “rất bận rộn đi khắp nơi để ký các hiệp định thương mại tự do.”

“Là một nước nhỏ, chúng tôi không thể tránh khỏi những trở ngại”, bà Artieda nói. “Chúng tôi không muốn sản xuất mọi thứ tại Thụy Sĩ. Điều đó hoàn toàn không hợp lý, bởi chúng tôi là một nước có diện tích nhỏ và nền kinh tế quy mô trung bình.”

Để minh họa cho việc trở nên “không thể thiếu”, ông Sunak dẫn ví dụ về Hà Lan, quốc gia trên thực tế kiểm soát thị trường thiết bị sản xuất chip tiên tiến nhất. Ông cho biết Đức, Hàn Quốc và Nhật Bản cũng chi phối những phân khúc then chốt khác nhau trong chuỗi cung ứng chip.

“Nếu là một cường quốc tầm trung, hãy tìm cách khiến mình trở nên không thể thiếu: Trở thành một điểm nghẽn,” ông nói.

Với Canada, biến các lợi thế chiến lược thành vũ khí không phải là một lựa chọn, ngoại trưởng Anita Anand nói.

“Một điều tôi cho là quan trọng, ít nhất từ góc nhìn của Canada, và tôi mong các cường quốc tầm trung khác cũng đón nhận quan điểm này, là chúng tôi sẽ không bao giờ sử dụng lợi thế cạnh tranh của mình làm vũ khí,” bà nói.

Với bộ trưởng Thương mại Ấn Độ Piyush Goyal, tăng khả năng tự cung tự cấp là chìa khóa. Ông cho biết chiến lược này trở nên cấp thiết hơn sau đại dịch Covid-19, khi sự phụ thuộc của Ấn Độ vào vaccine nhập khẩu bộc lộ.

“Dù đặt mua trang thiết bị bảo hộ cá nhân, bộ dụng cụ phục vụ phòng chống Covid hay vaccine ở đâu, chúng tôi cũng đều bị tất cả các nước làm cho thất vọng nặng nề,” ông nói. Cuối cùng, Ấn Độ trở thành một nước sản xuất và xuất khẩu vaccine lớn.

Bà Artieda, nhà đàm phán thương mại Thụy Sĩ, diễn đạt chiến lược theo một cách khác: “Điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và ăn chocolate Thụy Sĩ.”

Với sự hỗ trợ của James Mayger và Philip Heijmans

Khi thị trường, chuỗi cung ứng, nguồn vốn và công nghệ đang định hình lại điều kiện tăng trưởng, Việt Nam giữ và phát triển những lợi thế nào? Tại Vietnam Future Economy Summit 2026, nội dung này sẽ được diễn giả đến từ Bloomberg Economics chia sẻ, gợi mở các ý tưởng lần lược được thảo luận quan các phiên, về cách Việt Nam tận dụng cơ hội đầu tư mà không gia tăng phụ thuộc, đồng thời cân bằng giữa hiệu quả, khả năng chống chịu và tự chủ kinh tế.