Hơn 160 tỉ USD lợi nhuận trước thuế đã được Alphabet, Amazon, Nvidia và Microsoft ghi nhận trong quý gần nhất từ các khoản đầu tư vào những công ty AI khác. Phần lớn số tiền này đến từ việc định giá lại cổ phần và được hạch toán vào “thu nhập khác”, thay vì phản ánh kết quả từ hoạt động kinh doanh cốt lõi.

Khoản lợi nhuận lớn xuất hiện đúng lúc nhà đầu tư đang tìm cách xác định liệu cơn sốt AI đã tạo ra nhu cầu thực sự đủ lớn để duy trì tốc độ tăng trưởng của các tập đoàn công nghệ Mỹ hay chưa. Khi giá trị các công ty AI tăng mạnh, những doanh nghiệp đang sở hữu cổ phần trong đó cũng được hưởng lợi trên sổ sách, dù dòng tiền tương ứng chưa nhất thiết phát sinh.

Vấn đề này khiến giới đầu tư chú ý hơn đến hiện tượng được gọi là “tính vòng quanh” trong hệ sinh thái AI. Các tập đoàn công nghệ vừa rót vốn vào những công ty AI, vừa cung cấp hạ tầng, chip, dịch vụ điện toán đám mây hoặc nền tảng cho chính những doanh nghiệp này. Khi giá trị của một mắt xích tăng lên, phần lợi ích có thể tiếp tục được phản ánh trong báo cáo tài chính của những doanh nghiệp khác đang nắm giữ cổ phần.

Lợi nhuận tăng mạnh nhờ định giá cổ phần

Trong các báo cáo tài chính gần đây, Alphabet, Amazon, Nvidia và Microsoft đều ghi nhận mức tăng đáng kể ở lợi nhuận trước thuế. Một phần quan trọng đến từ mục “thu nhập khác”, trong đó có biến động giá trị các khoản đầu tư vào những công ty AI như OpenAI và Anthropic.

Theo quy định kế toán, khi giá trị các khoản đầu tư cổ phần được điều chỉnh vào cuối mỗi quý, phần thay đổi có thể được ghi nhận vào lợi nhuận hoặc thua lỗ của doanh nghiệp. Khi thị giá hoặc định giá của công ty được đầu tư tăng mạnh, nhà đầu tư vì thế có thể nhìn thấy lợi nhuận tăng ngay cả khi khoản đầu tư chưa được bán ra.

Hiệu ứng này đặc biệt rõ trong năm nay nhờ đợt IPO của SpaceX. Alphabet, thông qua công ty mẹ Google, và Nvidia đều sở hữu cổ phần tại tập đoàn hàng không vũ trụ này. SpaceX cũng đã sáp nhập xAI của Elon Musk trước khi niêm yết, đưa hoạt động liên quan đến AI và trung tâm dữ liệu vào một phần quan trọng trong câu chuyện tăng trưởng mà doanh nghiệp đưa ra với nhà đầu tư.

Việc định giá SpaceX tăng mạnh sau IPO đã tạo ra khoản tăng giá trị đáng kể cho những cổ đông hiện hữu. Nhờ đó, lợi nhuận từ các khoản đầu tư AI và công nghệ trong báo cáo tài chính của Big Tech tăng nhanh hơn nhiều so với quý trước.

Đóng góp của “thu nhập khác” vào lợi nhuận quý gần nhất đã tăng hơn gấp đôi so với mức khoảng 69 tỉ USD của quý trước. Nếu OpenAI và Anthropic tiến hành IPO như dự kiến, các đợt tăng định giá cổ phần tương tự có thể tiếp tục xuất hiện trong báo cáo của những tập đoàn đang sở hữu cổ phần tại hai công ty này.

Điều đáng chú ý là các khoản lợi nhuận này chủ yếu phản ánh sự thay đổi trong giá trị tài sản trên sổ sách. Chúng khác với doanh thu từ việc bán sản phẩm, dịch vụ hoặc tiền mặt thực tế thu được từ hoạt động kinh doanh.

Nhà đầu tư phải nhìn kỹ hơn vào lợi nhuận cốt lõi

Các khoản lãi từ đầu tư chưa khiến triển vọng của Big Tech trở nên kém tích cực. Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh chính của các tập đoàn công nghệ Mỹ vẫn tăng mạnh và nhóm doanh nghiệp này tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với diễn biến của thị trường chứng khoán.

Tuy nhiên, sự gia tăng đột biến của các khoản thu nhập từ đầu tư khiến việc đánh giá tốc độ tăng trưởng trở nên phức tạp hơn. Một công ty có thể báo cáo lợi nhuận cao hơn nhờ giá trị cổ phần tăng, nhưng khoản đóng góp này có thể biến mất hoặc đảo chiều trong những quý sau nếu định giá công ty được đầu tư giảm.

Đây là lý do giới phân tích ngày càng quan tâm đến “chất lượng lợi nhuận”, thay vì chỉ nhìn vào con số lợi nhuận cuối cùng.

Ben Snider, chiến lược gia trưởng về cổ phiếu Mỹ tại Goldman Sachs, cho rằng các khoản lợi nhuận từ đầu tư AI đang đặt ra câu hỏi liệu tăng trưởng mà Big Tech công bố phản ánh nhu cầu thực tế hay có phần chịu ảnh hưởng từ những giao dịch và khoản đầu tư liên kết trong cùng hệ sinh thái.

Kasper Elmgreen, Giám đốc đầu tư trái phiếu và cổ phiếu tại Nordea Asset Management, nhận định lợi nhuận nửa đầu năm đã bị đẩy lên đáng kể bởi những khoản khó lặp lại, trong đó tính “vòng quanh” của lợi nhuận từ AI là một điểm đáng chú ý.

Manish Kabra, người đứng đầu chiến lược cổ phiếu Mỹ tại Société Générale, cũng cho rằng quy mô của những khoản điều chỉnh này khiến nhà đầu tư khó có được bức tranh rõ ràng về hoạt động kinh doanh thực tế.

Sự biến động còn nằm ở chiều ngược lại. Khi giá trị các khoản đầu tư giảm, khoản lợi nhuận từng giúp kết quả kinh doanh tăng lên có thể chuyển thành chi phí hoặc khoản lỗ trong những kỳ tiếp theo. Điều này tạo ra nguy cơ lợi nhuận của Big Tech tăng mạnh trong một năm rồi chịu mức so sánh bất lợi vào năm sau.

Scott Chronert, chiến lược gia cổ phiếu Mỹ tại Citi, cảnh báo những khoản lợi nhuận lớn từ định giá cổ phần trong năm nay có thể tạo áp lực lên tăng trưởng lợi nhuận trong năm tới.

Trong bối cảnh đó, báo cáo tài chính của các tập đoàn công nghệ sẽ ngày càng cần được đọc cùng với các chỉ số phản ánh hoạt động kinh doanh thực tế như doanh thu, dòng tiền và lợi nhuận từ hoạt động cốt lõi. Đặc biệt, khi OpenAI và Anthropic có khả năng tiến tới các thương vụ IPO, những biến động về định giá của các công ty AI sẽ còn tiếp tục xuất hiện trong kết quả kinh doanh của các cổ đông lớn.

Cơn sốt AI vì thế đang tạo ra một vòng tác động ngày càng rộng: vốn từ Big Tech chảy vào các công ty AI, các công ty này lại mua chip, hạ tầng và dịch vụ từ Big Tech, trong khi giá trị tăng lên của chúng tiếp tục quay trở lại báo cáo tài chính của những nhà đầu tư ban đầu.

Điều nhà đầu tư phải phân biệt là phần lợi nhuận đến từ hoạt động kinh doanh tạo ra tiền và phần lợi nhuận đến từ việc tài sản được định giá cao hơn. Hai con số cùng xuất hiện trong báo cáo tài chính, nhưng khả năng lặp lại của chúng có thể rất khác nhau.