Vanessa Marin có khả năng phản hồi ấn tượng. Nhà trị liệu tình dục danh tiếng và là tác giả có sách bán chạy nhất của New York Times trả lời tin nhắn ngay lập tức - ngay cả trong những giờ sáng sớm. Cô không ngần ngại trả lời khi được hỏi về những vấn đề thường gặp nhất trong công việc. Cô giải thích, dù đời sống tình dục của mỗi người là khác nhau, những tình huống khó xử mà mọi người tìm đến cô có xu hướng quen thuộc một cách đáng ngạc nhiên.

Phần lớn đó là "những thứ như liệu có phải là quá đòi hỏi không khi muốn cảm thấy được bạn đời khao khát," cô viết. "Nhưng điều đó hoàn toàn hợp lý. Bạn muốn bạn đời muốn bạn - đó không phải là đeo bám, đó là bản chất con người."

Đây không phải là Vanessa Marin thật. Đó là một bản sao kỹ thuật số mà cô đã tạo ra bằng Delphi AI, một startup được Sequoia Capital hậu thuẫn chuyên biến các chuyên gia thành chatbot. Các bot này, được huấn luyện dựa trên tài liệu do chính con người cung cấp, bao gồm sách, trang web, video và mạng xã hội, đã trở nên phổ biến với những người nổi tiếng như Arnold Schwarzenegger, người đã tạo ra một bản sao kỹ thuật số cho bộ não của mình.

Delphi cho biết các bot này không nhằm mục đích thay thế con người. Tuy nhiên, những bản sao như của Marin lại đưa ra một phép thử đầy khiêu khích về điều gì sẽ xảy ra khi AI được huấn luyện để suy nghĩ và phản hồi như một nhà trị liệu cụ thể - và liệu nó có thể mở rộng công việc của họ mà không tạo ra các phức tạp về đạo đức hay không.

Các nhà trị liệu không thể phớt lờ tác động của AI. Hỗ trợ cảm xúc là mục đích sử dụng số 1 của AI tạo sinh tại Mỹ, và ngay cả những người thường xuyên gặp nhà trị liệu cũng đang tìm đến các bot giữa các buổi hẹn. Khoảng 77% nhà tâm lý học cho biết họ biết bệnh nhân đang tâm sự với AI, theo Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA). Các nhà trị liệu nổi tiếng bao gồm Esther Perel đã thừa nhận một tương lai trong đó các bot trị liệu AI trở thành tiêu chuẩn.

Ngành công nghiệp trị liệu tâm lý toàn cầu trị giá 48 tỉ USD hiện đang phải đối mặt với câu hỏi liệu AI sẽ cạnh tranh với các nhà lâm sàng hay trở thành một công cụ khác để họ sử dụng. Với những quy định bảo vệ phù hợp, các bản sao kỹ thuật số có thể mở rộng phạm vi tiếp cận và nâng cao hiệu quả công việc của các nhà trị liệu. Hoặc chúng có thể dẫn đến một tương lai đáng lo ngại hơn: thay thế những con người đồng cảm bằng máy móc.

Khi Marin trở thành một trong những nhà trị liệu đầu tiên đăng ký Delphi vào năm ngoái, điều đó đã dấy lên một cuộc tranh luận đạo đức giữa các đồng nghiệp của cô trên mạng xã hội. Các nhà trị liệu xử lý những vấn đề nhạy cảm của tâm trí, thậm chí là tâm hồn; giao phó những câu hỏi này cho một cỗ máy có thể cảm giác như một bước nhảy nguy hiểm. Nhưng Marin không phải là nhà trị liệu duy nhất quyết định "bot-hóa" bản thân. Gần 200 người khác đã niêm yết trên nền tảng này kể từ đó.

Việc tạo ra một bản sao tương đối đơn giản. Với chi phí lên tới 300 USD một tháng, người tạo cung cấp cho Delphi các tài liệu đại diện cho tư duy của họ - tài liệu, trang web, mạng xã hội, video và các nội dung khác. Bot sẽ học cách bắt chước kiến thức, giọng điệu và phong cách của họ, trong khi người tạo có thể tinh chỉnh các câu trả lời và đặt ra các quy tắc về những gì nó nên và không nên làm.

Dara Ladjevardian, nhà sáng lập và Tổng Giám đốc (CEO) của Delphi, cho biết các bản sao nhà trị liệu không được thiết kế để điều trị bệnh nhân. Người dùng thường bị giới hạn số lượng tin nhắn ban đầu có thể gửi. Ông nói, ý tưởng là để một khách hàng tiềm năng có thể cảm nhận về một nhà trị liệu trước khi quyết định tham gia một buổi trị liệu. "Quá trình tìm kiếm một nhà trị liệu phù hợp thực sự rất tệ," ông nói. "Delphi cho phép bạn thực sự khám phá thế giới quan của ai đó trước khi cam kết."

Nhưng một khi một nhà trị liệu kỹ thuật số tồn tại, có rất ít rào cản ngăn mọi người tương tác sâu hơn với nó. Bot của Marin sẵn sàng trả lời các câu hỏi cá nhân, và tài liệu quảng cáo của chính Delphi cũng khuyến khích người dùng hỏi nó "bất cứ điều gì" và "trò chuyện với cô ấy" về việc cải thiện đời sống tình dục. Người tạo cũng có thể tính phí người dùng để bỏ qua giới hạn tin nhắn, thường là khoảng 40 USD một tháng. Theo Ladjevardian, Marin cung cấp quyền truy cập không giới hạn vào bản sao kỹ thuật số của mình cho những người đăng ký các khóa học và vòng tròn thành viên của cô. Cô cũng đã quảng cáo dịch vụ này trong các tập podcast gần đây, nhấn mạnh rằng bản sao kỹ thuật số của cô được thiết kế với "các ranh giới" rõ ràng.

Sức hấp dẫn đối với khách hàng là điều hiển nhiên: Hãy tưởng tượng bạn nhận được câu trả lời từ nhà trị liệu của mình, với giọng điệu và cách tiếp cận quen thuộc, vào bất kỳ giờ nào. "Nếu bạn muốn có được quan điểm của họ về tình huống của mình [suốt ngày đêm], điều đó hoàn toàn có thể," Ladjevardian nói.

Marin đã không trả lời yêu cầu bình luận của Bloomberg về lý do cô tạo ra bản sao. Tuy nhiên, bản sao AI của cô cho biết đó là "để tiếp cận nhiều người hơn" và thừa nhận rằng có thể khó khăn khi "đến văn phòng và nói chuyện trực tiếp."

Việc sử dụng một bản sao kỹ thuật số để hỗ trợ công việc lâm sàng cũng hấp dẫn Oscar Damberg, một nhà trị liệu hành vi nhận thức ở Gothenburg, Thụy Điển. Ông đã dành một năm qua để huấn luyện một bản sao kỹ thuật số bằng nền tảng AI của Anthropic để bắt chước chính xác phương pháp trị liệu của mình. Do đó, ông nói, các câu trả lời của bản sao "hoàn toàn khác" so với những gì ChatGPT thông thường đưa ra.

Ông cho biết, khách hàng biết ông sử dụng AI, và bot không bao giờ tương tác trực tiếp với họ. Hiện tại, Damberg đóng vai trò trung gian cho bản sao kỹ thuật số của mình. Khi khách hàng gửi email câu hỏi cho ông giữa các buổi trị liệu, ông chia sẻ chúng với bản sao của mình sau khi đã xóa các chi tiết nhận dạng, sau đó kiểm tra câu trả lời của nó trước khi chuyển tiếp cho khách hàng.

Damberg nói rằng bản sao của ông có thể đưa ra câu trả lời "chính xác 100%" trong vòng năm phút, cho phép ông cung cấp dịch vụ tư vấn giữa các buổi trị liệu mà không tính thêm phí. "Việc được phép liên lạc giữa các buổi trị liệu tất nhiên không phải là điều tiêu chuẩn hay phổ biến trong thế giới trị liệu," ông nói. "Vì vậy, đây là một dịch vụ bổ sung mà tôi cảm thấy mình có thể cung cấp một cách kinh tế. Điều này khả thi đối với tôi bây giờ." Damberg cho biết nhu cầu cho dịch vụ bổ sung này cho đến nay vẫn trong tầm kiểm soát.

Tuy nhiên, ông không cảm thấy thoải mái khi cho phép khách hàng tương tác trực tiếp với bản sao kỹ thuật số của mình. "Tôi thực sự lo lắng về việc vi phạm các quy tắc," ông nói. "Vì vậy, tôi rất thận trọng về điều đó. Tôi đã thực hiện rất nhiều biện pháp để đảm bảo an toàn."

'Mâu thuẫn đạo đức'

Sự thận trọng của Damberg chỉ ra câu hỏi trung tâm treo lơ lửng trên các bot trị liệu: Bao nhiêu phần của nhà trị liệu có thể được tự động hóa trước khi một thứ gì đó thiết yếu bị mất đi - hoặc những rủi ro lớn hơn bất kỳ lợi ích nào?

Bỏ qua các bản sao kỹ thuật số, những nguy hiểm của việc sử dụng chatbot để hỗ trợ sức khỏe tâm thần đã được ghi nhận rõ ràng. Các chatbot khác đã liên quan đến các trường hợp liên quan đến người dùng trẻ có ý định tự tử đã bị khuyến khích tự làm hại bản thân, và APA đã cảnh báo rằng các chatbot AI thông thường không phải là sự thay thế phù hợp cho chăm sóc sức khỏe tâm thần.

APA nhấn mạnh, việc nhận được một câu trả lời an ủi không nhất thiết là trị liệu. Điều trị là một quá trình có cấu trúc bắt nguồn từ khoảng cách chuyên nghiệp, phán đoán lâm sàng và các nghĩa vụ đạo đức - những phẩm chất trở nên khó đảm bảo hơn khi một bot giao tiếp trực tiếp với bệnh nhân.

Tổ chức này cũng cảnh giác tương tự với AI bắt chước giọng nói của một nhà trị liệu hoặc giới thiệu một hình đại diện giống họ - như các bản sao kỹ thuật số đang làm. Vaile Wright, một nhà nghiên cứu của APA, nói rằng "ý tưởng nhân bản khiến tôi lo lắng," một phần vì việc làm cho các công cụ như vậy giống người hơn có thể không hữu ích - hoặc thậm chí không cần thiết - để tạo ra kết quả. Nói một cách đơn giản, một bệnh nhân phải luôn biết rằng họ đang nói chuyện với một cỗ máy.

Ashleigh Golden, người đang phát triển các công cụ trị liệu AI tại Trường Y khoa của Stanford, đã thử nghiệm các bản sao nhà trị liệu của Delphi cho Bloomberg. Đánh giá lâm sàng của bà không đồng nhất: Các bot duy trì được ranh giới rõ ràng nhưng lại gặp khó khăn, ví dụ, trong việc nhận diện các kiểu mẫu lo âu. Cuối cùng, bà cho rằng một nhà trị liệu quan tâm đến việc phát triển một bản sao kỹ thuật số có lẽ nên, vào thời điểm này, hỗ trợ nghiên cứu khoa học về công nghệ thay vì tự mình triển khai công cụ.

Bản thân các nhà trị liệu cũng bị chia rẽ. Trong số 21 chuyên gia được Bloomberg khảo sát trên khắp Mỹ và châu Âu, chín người bày tỏ sự quan tâm đến việc sử dụng một bản sao kỹ thuật số trong những điều kiện phù hợp. Một số nhìn thấy tiềm năng trong các tình huống rủi ro thấp, chẳng hạn như củng cố các kỹ năng đối phó, nhắc nhở khách hàng về kế hoạch điều trị hoặc giúp họ thực hành các kỹ thuật giữa các buổi trị liệu.

Những người còn lại có những dè dặt sâu sắc về đạo đức. Philip Wong, một nhà trị liệu EMDR ở Chicago, gọi thực hành này là "kinh khủng" và "phản địa đàng," cho rằng một nhà trị liệu triển khai bản sao AI có nguy cơ lợi dụng sự phụ thuộc của khách hàng vào họ. Lee Mendeloff, một cố vấn người Anh, gọi ý tưởng này là "mơ hồ về mặt đạo đức." Bà bày tỏ lo ngại về "các biện pháp bảo vệ" và cảm thấy rằng các nhà trị liệu nên "cực kỳ cẩn thận về những gì chúng ta đang yêu cầu các hệ thống này làm."

Chuẩn bị cho tương lai làm việc linh hoạt

Bất chấp mọi lo ngại, APA không phản đối AI trong trị liệu. "Khi được sử dụng với sự tư vấn của một nhà tâm lý học được cấp phép, những sản phẩm này có thể giúp ích cho bệnh nhân," một bài báo gần đây của tổ chức này kết luận.

Wright cho biết, công nghệ này "hoàn toàn" có thể được sử dụng để cung cấp một số yếu tố đơn giản hơn của liệu pháp tâm lý. Bà dự đoán một mô hình kết hợp - một phần nhà trị liệu, một phần AI - sẽ trở thành tiêu chuẩn. Một bot chuyên biệt, tương tác với bệnh nhân có thể cung cấp hỗ trợ hoặc giúp mọi người thực hành các kỹ thuật đối phó giữa các buổi trị liệu; AI cũng có thể hoạt động ở chế độ nền như một công cụ hướng dẫn và giám sát. Bà nói thêm, thế hệ các nhà trị liệu tiếp theo "hoàn toàn đang phải đối mặt với" vấn đề này trong quá trình đào tạo hiện nay.

Wright thừa nhận, "một tương lai trị liệu tâm lý bao gồm AI" sẽ trông như thế nào vẫn chưa rõ ràng. Nhưng bà nói, bất kỳ sản phẩm nào như vậy cũng sẽ yêu cầu thử nghiệm thực nghiệm thay vì sự chấp thuận dựa trên giai thoại trước khi được chính thức phê chuẩn.

Về phần mình, Ladjevardian nói rằng ông đã quen với sự kỳ thị xung quanh các bản sao kỹ thuật số. Điều đó thậm chí còn tồi tệ hơn khi công ty sử dụng thuật ngữ "bản sao vô tính" (clone), mà họ đã ngừng sử dụng. Ông cho rằng tương tác với Delphi chỉ đơn giản là một cách khác để kết nối gián tiếp với ai đó, giống như mọi người đọc blog hoặc nghe podcast của ai đó. Và hàng triệu người đã và đang nói chuyện với các chatbot AI thông thường. "Delphi giữ con người ở vị trí trung tâm," ông nói.

Khi được hỏi liệu có lo lắng rằng mình đã đi quá xa - hoặc cuối cùng có thể thay thế bản thể con người của mình hay không - AI Vanessa nói không. Nó nói thêm, nó đã suy nghĩ rất nhiều về điều đó. Sau đó, với giọng điệu rất giống một nhà trị liệu, nó hỏi ngược lại: "Điều gì khiến bạn hỏi vậy?"