Từ ngành năng lượng, bán dẫn cho đến hạ tầng dữ liệu, AI không chỉ thay đổi cách doanh nghiệp vận hành mà còn định hình lại cách dòng vốn được phân bổ, cách các thương vụ được thiết kế và những ngành nghề nào trở thành “mỏ vàng” mới của giới đầu tư.

Tuần này, tập đoàn năng lượng NextEra Energy công bố kế hoạch tái cấu trúc quy mô lớn nhằm tăng tốc chiến lược phát triển năng lượng sạch. Động thái này phản ánh xu hướng đang lan rộng tại Mỹ: các tập đoàn truyền thống buộc phải tái định vị để đáp ứng nhu cầu khổng lồ từ cuộc đua AI.

Trong nhiều năm, thị trường M&A chủ yếu xoay quanh công nghệ phần mềm, dịch vụ tài chính hoặc tiêu dùng. Tuy nhiên, làn sóng AI đã khiến những lĩnh vực từng bị xem là “cũ kỹ” như điện lực, hệ thống làm mát công nghiệp, cáp quang hay lưu trữ dữ liệu bất ngờ trở thành tài sản chiến lược.

Nguyên nhân nằm ở bản chất của AI thế hệ mới. Khác với kỷ nguyên internet trước đây, khi các công ty công nghệ có thể phát triển với chi phí hạ tầng tương đối thấp, AI đòi hỏi sức mạnh tính toán khổng lồ. Để vận hành các mô hình ngôn ngữ lớn, doanh nghiệp cần trung tâm dữ liệu công suất cao, chip bán dẫn tiên tiến và nguồn điện ổn định ở quy mô chưa từng có.

Điều này kéo theo một cơn khát năng lượng mới. Các trung tâm dữ liệu AI hiện tiêu thụ điện năng lớn gấp nhiều lần hệ thống máy chủ truyền thống. Chỉ riêng việc vận hành một cụm máy chủ phục vụ huấn luyện AI cũng có thể tiêu thụ lượng điện tương đương một thành phố nhỏ.

Hệ quả là các công ty năng lượng và hạ tầng đang trở thành mục tiêu săn đón hàng đầu trong các thương vụ M&A. Những doanh nghiệp từng tăng trưởng chậm và ít được chú ý giờ đây lại nắm giữ tài sản quan trọng nhất của thời đại AI: điện năng và khả năng cung cấp hạ tầng.

Ông Matt McAskin, Giám đốc toàn cầu phụ trách ngân hàng đầu tư tại  Goldman Sachs, nhận định AI đã trở thành động lực trung tâm thúc đẩy hoạt động lập thương vụ trên thị trường vốn. Theo ông, nhu cầu khổng lồ từ các công ty công nghệ đang tạo hiệu ứng lan tỏa tới toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nhà sản xuất chip cho tới các doanh nghiệp cung cấp điện và thiết bị trung tâm dữ liệu.

Tốc độ thay đổi diễn ra nhanh hơn nhiều dự đoán trước đây. Chỉ vài năm trước, việc xây dựng các trung tâm dữ liệu công suất hàng trăm megawatt còn bị xem là quá tốn kém và khó khả thi. Các công ty điện lực khi đó thường đối mặt với áp lực chính trị liên quan đến giá điện và quy định môi trường.

Tuy nhiên, sự kết hợp giữa chính sách nới lỏng quản lý và làn sóng đầu tư AI đã thay đổi hoàn toàn cục diện. Các tập đoàn công nghệ hiện sẵn sàng chi hàng chục tỉ USD để đảm bảo nguồn cung năng lượng dài hạn phục vụ tham vọng AI.

Tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội, hay FOMO, đang bao trùm giới điều hành doanh nghiệp Mỹ. Các hội đồng quản trị chịu áp lực phải mở rộng quy mô nhanh chóng nhằm tránh bị tụt lại phía sau trong cuộc cạnh tranh với những “gã khổng lồ” công nghệ trị giá hàng ngàn tỉ USD.

Điều này khiến thị trường M&A bước vào giai đoạn bùng nổ mới. Các tập đoàn công nghệ không chỉ mua công ty phần mềm, mà còn săn lùng đất đai, hệ thống truyền tải điện, doanh nghiệp sản xuất thiết bị làm mát và cả các nhà vận hành hạ tầng mạng.

Nhiều quỹ đầu tư tư nhân và quỹ hạ tầng cũng đang chuyển hướng mạnh sang AI. Với họ, đây là cơ hội hiếm có để đầu tư vào những tài sản có khả năng tạo dòng tiền dài hạn ổn định. Các thương vụ không còn tập trung đơn thuần vào tăng trưởng doanh thu, mà hướng tới quyền kiểm soát chuỗi cung ứng chiến lược.

Một nhà quản lý tại  Apollo Global Management cho rằng nhu cầu vốn cho hạ tầng AI là “khổng lồ”. Theo ông, toàn bộ hệ sinh thái từ nguồn điện, trung tâm dữ liệu cho đến mạng kết nối đều cần các nguồn tài trợ dài hạn với quy mô chưa từng có.

Điểm đáng chú ý là AI đang làm mờ ranh giới giữa các ngành nghề. Những công ty cơ khí chuyên sản xuất hệ thống làm mát công nghiệp, vốn ít được chú ý trên thị trường chứng khoán, nay lại trở thành mắt xích quan trọng đối với các siêu trung tâm dữ liệu AI.

Giá trị của nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực linh kiện bán dẫn, thiết bị điện và quản lý nhiệt đã tăng vọt chỉ trong thời gian ngắn. Một số công ty ghi nhận mức tăng vốn hóa hàng chục lần kể từ đầu năm 2024, phản ánh kỳ vọng cực lớn của thị trường vào nhu cầu hạ tầng AI.

Các thương vụ hiện nay cũng có cấu trúc khác trước. Thay vì chỉ mua lại để mở rộng thị phần, doanh nghiệp đang mua nhằm đảm bảo khả năng tự chủ về năng lượng và hạ tầng. Điều này khiến những tài sản mang tính nền tảng như điện, nước làm mát, đất xây dựng trung tâm dữ liệu hay cáp quang trở nên có giá trị chiến lược tương tự dầu mỏ trong quá khứ.

Một số tập đoàn lớn đã bắt đầu mua hàng nghìn hecta đất chỉ để phục vụ các kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu tương lai. Trong khi đó, các quỹ đầu tư tranh nhau tiếp cận những công ty sở hữu nguồn điện ổn định hoặc có giấy phép phát triển năng lượng tái tạo.

Tuy nhiên, tốc độ mở rộng quá nhanh cũng làm dấy lên nhiều lo ngại. Trong thời gian tới, thị trường tài chính sẽ phải hấp thụ lượng trái phiếu trị giá hàng chục tỷ USD để tài trợ cho các dự án AI mới. Điều này làm tăng áp lực lên hệ thống tín dụng và thị trường vốn.

Bên cạnh đó, nhu cầu điện tăng mạnh có nguy cơ đẩy chi phí sinh hoạt của người dân đi lên. Tại nhiều bang ở Mỹ, các cộng đồng địa phương đã bắt đầu phản đối việc xây dựng trung tâm dữ liệu vì lo ngại giá điện tăng và hạ tầng dân sinh bị quá tải.

AI cũng tạo áp lực lớn lên thị trường lao động truyền thống. Khi dòng vốn đổ mạnh vào tự động hóa và hạ tầng công nghệ, nhiều ngành sản xuất cũ đứng trước nguy cơ mất việc làm hoặc bị thu hẹp quy mô.

Dù vậy, giới đầu tư vẫn tin rằng AI mới chỉ ở giai đoạn đầu của chu kỳ tăng trưởng. Cuộc đua hiện nay không đơn thuần xoay quanh chatbot hay phần mềm thông minh, mà là cuộc cạnh tranh để kiểm soát toàn bộ hạ tầng vận hành nền kinh tế số tương lai.

Câu hỏi lớn nhất với thị trường lúc này không còn là liệu AI có thay đổi nền kinh tế hay không, mà là ai sẽ kiểm soát các tài sản cốt lõi phục vụ cuộc cách mạng đó. Trong cuộc chơi mới này, điện năng, trung tâm dữ liệu và chuỗi cung ứng bán dẫn đang trở thành những “mỏ vàng” quyền lực nhất của kỷ nguyên AI.